Przewrotka wielka (Disciseda bovista (Klotzsch) Henn.) – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1843 r. Johann Friedrich Klotzsch, nadając mu nazwę Geastrum bovista. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu Paul Christoph Hennebergs w 1903 r.
Gatunkowa nazwa naukowa pochodzi od kurzawki (Bovista). Nazwę polską nadała Wanda Rudnicka-Jezierska w 1991 r.
Morfologia Owocnik O średnicy 1,7–3 cm, kształcie kulistym, lub podobnym do żołędzia, tylko czasami ma kształt spłaszczony. Egzoperydium u młodych owocników białawe lub białożółte, u starszych brązowopopielate, podobne do barwy ziemi.Posiada miseczkowatą krustę. Endoperydium sztywne, pergaminowate, matowe, o barwie orzechowej.
Owocnik zaczyna powstawać pod ziemią, jako grzyb podziemny (hypogeiczny). W trakcie dojrzewania wysuwa się ponad ziemię i staje się grzybem nadziemnym (epigeicznym). Egzoperydium pęka wzdłuż linii równikowej, a endoperydium otwiera się postrzępionym otworem w dolnej części, powstałym po oderwaniu się owocnika od sznura grzybniowego. Ciężka krusta powoduje, że owocnik odwraca się otworem do góry. W dojrzałym owocniku gleba jest rdzawobrązowa.
Cechy mikroskopijne Gleba zawiera kuliste zarodniki i włośnię. Zarodniki o średnicy 5–7,1 μm, o barwie od jasnożółtej do brązowej, wyraźnie brodawkowate (brodawki o wysokości 1–1,5 μm). Włośnia nierozgałęziona, zbudowana z gładkich i falistych strzępek o grubości 2,7–3,5 μm.
Występowanie i siedlisko Przewrotka wielka znana jest w wielu krajach świata. W Polsce do 2003 r. podano tylko 6 jej stanowisk. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Holandii i Szwecji.
Saprotrof. Występuje w małych grupkach na suchych i nasłonecznionych murawach kserotermicznych, na siedliskach ruderalnych i trawiastych zbiorowiskach o charakterze stepowym Towarzyszą jej bylica polna, bliźniczka psia trawka, kostrzewa owcza, ostnica włosowata, kubek ołowianoszary i kurzawka drobniutka. Owocniki pojawiają się od sierpnia do października.
Gatunki podobne Jest trudna do odróżnienia od przewrotki łysej (Disciseda candida), która ma nieco mniejszy owocnik, nieco inaczej ubarwione endoperydium, zarodniki gładkie lub prawie gładkie. W Szwecji stwierdzono formy przejściowe między tymi gatunkami.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Pieczarkowate