Sierdityj () – rosyjski niszczyciel z początku XX wieku i wojny rosyjsko-japońskiej, jedna z 27 jednostek typu Sokoł.

Wyporność okrętu wynosiła około 250 ton, a jego główne uzbrojenie stanowiło pojedyncze działo kalibru 75 mm wsparte lżejszą artylerią oraz bronią torpedową. Napędzana maszynami parowymi jednostka rozwijała prędkość około 27 węzłów, osiągając zasięg 450–660 Mm przy prędkości 13 węzłów.

Okręt został zwodowany 3 listopada 1901 roku w Port Artur pod nazwą „Biekas” („Бекас”), a do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego wszedł w czerwcu 1903 roku jako „Sierdityj”, w składzie Eskadry Oceanu Spokojnego. Brał aktywny udział w wojnie rosyjsko-japońskiej, a w styczniu 1905 roku został internowany w chińskim porcie Czyfu. W trakcie I wojny światowej służył na Dalekim Wschodzie. Podczas wojny domowej został przejęty przez Japończyków, a następnie złomowany w 1922 roku.

Projekt i budowa „Sierdityj” był jednym z 27 niszczycieli typu Sokoł, spośród których 26 wykonanych zostało przez rosyjski przemysł okrętowy na wzór zbudowanego w Wielkiej Brytanii w 1895 roku „Sokoła”. Prototypowy „Sokoł” był jednym z pierwszych i najnowocześniejszych niszczycieli na świecie, lecz na skutek szybkiego rozwoju tej klasy okrętów na przełomie wieków oraz opóźnienia z budową serii, okręty seryjne w chwili wejścia do służby były już przestarzałe, mniejsze i słabiej uzbrojone od nowych niszczycieli. Formalnie początkowo klasyfikowane były w Rosji jako torpedowce, przed wyodrębnieniem w 1907 roku klasy niszczycieli (dosłownie: torpedowców eskadrowych, ros. eskadriennyj minonosiec), aczkolwiek faktycznie od początku nazywane były niszczycielami.

Budowę niszczyciela zamówiono roku w w Petersburgu jako jednego z siedmiu, a ostatecznie dziewięciu budowanych tam niszczycieli tego typu przeznaczonych do wysłania w stanie rozmontowanym na Daleki Wschód. Budowę rozpoczęto tam w 1899 roku. W 1900 roku okręt w częściach przewieziono statkiem do Port Artur. Stępkę pod jego budowę na miejscu położono roku. Został zwodowany roku. Pierwotnie nosił nazwę „Biekas” (Бекас, pol. bekas), lecz po zmianie nazewnictwa rosyjskich niszczycieli 9/22 marca 1902 roku przemianowano go na „Sierdityj” (Сердитый, pol. gniewny). W lipcu 1902 roku niszczyciel rozpoczął , osiągając podczas nich prędkość około 27 węzłów. W czerwcu 1903 roku został odebrany przez skarb cesarski.

Dane taktyczno-techniczne

Okręt był czterokominowym niszczycielem z taranowym dziobem. Długość całkowita wykonanego ze kadłuba wynosiła 57,91 metra, szerokość 5,64 metra i zanurzenie 2,29 metra. Wyporność normalna wynosiła 240 ton, a pełna 258 ton. Okręt napędzany był przez dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 3800 KM, poruszające dwie śruby, do których parę dostarczały cztery kotły Yarrow. Prędkość maksymalna wynosiła 26,5–27,5 węzła. Pełny zapas węgla wynosił 60 ton. Zapewniał on zasięg wynoszący od 450 do 660 Mm przy prędkości 13 węzłów.

Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło pojedyncze działo o kalibrze 75 mm Canet o długości 50 kalibrów (L/50), umieszczone na platformie nad sterówką, strzelające pociskami o masie 4,9 kg, z zapasem 160 pocisków przeciwpancernych. Uzbrojenie uzupełniały trzy pojedyncze działa kalibru 47 mm Hotchkiss M1885 L/40 (dwa umieszczone na burtach za pomostem bojowym i jedno na samej rufie). Strzelały pociskami o masie 1,5 kg, a zapas amunicji wynosił 800 sztuk. Okręt wyposażony był w dwie pojedyncze obrotowe wyrzutnie torped kalibru 381 mm, umieszczone w osi podłużnej na pokładzie na rufie, z zapasem sześciu torped. Torpeda Whiteheada typu L wzór 1898 miała długość 5,18 metra i masę 430 kg (w tym głowica bojowa 64 kg), a jej zasięg wynosił 600 metrów przy prędkości 29–30 węzłów i 900 metrów przy 25 węzłach.

W sierpniu 1904 roku „Sierdityj” został przystosowany do stawiania min, otrzymując tory minowe do zabierania 16–18 min. W 1912 roku zdemontowano wszystkie działa kalibru 47 mm, instalując w zamian drugą armatę kalibru 75 mm (usytuowaną w pobliżu rufy) i dwa pojedyncze karabiny maszynowe kalibru 7,62 mm. Zapas amunicji wynosił 220–227 nabojów na działo, przy czym wprowadzono także pociski burzące. Zapas torped (kalibru 381 mm) zmniejszono do czterech.

Załoga okrętu liczyła początkowo 52 osoby, w tym czterech oficerów, później stan wzrastał do 55 osób.

Służba Wojna rosyjsko-japońska Niszczyciel został wcielony do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego w czerwcu 1903 roku, pod nazwą „Sierdityj”. W momencie wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej jednostka wchodziła w skład 2 Flotylli Niszczycieli I Eskadry Oceanu Spokojnego. Według części autorów, „Sierdityj” nie uczestniczył w poszukiwaniach okrętów japońskich po ataku w nocy na z uwagi na prowadzone naprawy po kolizji z niszczycielem „Grozowoj” wymienia „Sierditego” wśród niszczycieli wysłanych po 2 w nocy na patrol, czemu przeczy .. Wziął jednak udział w następującej dziennej bitwie pod Port Artur tego dnia, ale niszczyciele nie uczestniczyły w walce artyleryjskiej, ani nie zostały ostatecznie użyte do ataku torpedowego, pomimo takiego zamiaru. Był następnie intensywnie używany, począwszy od wyjść w morze przez dwie kolejne noce i w dzień między nimi. „Sierdityj” i „Smiełyj” wraz z kanonierką torpedową „Gajdamak” zabezpieczały postawienie u wejścia do Zatoki Dziesięciu Okrętów składającej się z 20 min zagrody minowej przez stawiacz min (typu Amur). Wieczorem okręt uczestniczył w wyjściu głównych sił eskadry portarturskiej z bazy (pięć pancerników, cztery krążowniki, dwa krążowniki torpedowe i siedem niszczycieli), które nie napotkawszy przeciwnika przeprowadziły ćwiczenia taktyczne i powróciły do portu. Podczas pierwszego miesiąca wojny (do 28 lutego starego stylu), „Sierdityj” 12 razy wychodził bojowo w morze i także dwunastokrotnie patrolował rejon głównej bazy.

roku „Sierdityj” wraz z niszczycielami „Smiełyj”, „Strasznyj”, „Strojnyj” i „Wnimatielnyj” oraz krążownikiem pancernym „Bajan” ubezpieczały stawiacz min „Amur”, stawiający zagrodę minową nieopodal przylądka Laotieshan. „Sierdityj” wraz z 10 innymi niszczycielami ochraniał główne siły I Eskadry (pięć pancerników, cztery krążowniki i dwa krążowniki torpedowe), które wyszły na wody na południe od głównej bazy w celu przeprowadzenia ćwiczeń i kontroli żeglugi. W nocy z 30 na dozorujące redę Port Artur krążownik „Diana”, niszczyciele „Sierdityj” i „Rieszytielnyj” oraz kanonierki i nie zdołały zapobiec postawieniu przez Japończyków zagrody minowej nieopodal wejścia do głównej bazy, na której w dzień zatonął z większością załogi pancernik „Pietropawłowsk” z dowódcą I Eskadry admirałem Makarowem na pokładzie. W marcu (starego stylu) okręt dziesięciokrotnie wychodził w morze i cztery razy patrolował.

W nocy z 19 na okręt wraz z niszczycielami „Skoryj” i „Biesszumnyj” oraz kanonierkami , „Gilak” i uczestniczył w odparciu japońskiego ataku na Port Artur, mającego na celu zablokowanie toru wodnego wypełnionymi balastem branderami. W trakcie akcji doszło na okręcie do awarii steru. 21 kwietnia/4 maja dowódcą okrętu został mianowany kpt. mar. (ros. lejtienant) Aleksandr Kołczak (dowództwo sprawował do 15 listopada). Po południu „Sierdityj” wraz z pięcioma innymi niszczycielami osłaniał stawiacz min „Amur”, który postawił zagrodę w odległości 11 Mm od lądu na wysokości Złotej Góry. Niszczyciele na początku operacji także trałowały parami miny przed zespołem. Następnego dnia na postawione przez „Amur” miny weszły japońskie okręty, co zakończyło się utratą pancerników „Hatsuse” i „Yashima”. „Sierdityj” znalazł się w zespole 10 niszczycieli wysłanych przez kontradmirała do Zatoki Jinzhou (Kinchou) w celu ataku na operujące tam japońskie okręty, jednak nie doszło do spotkania, a podczas wypadu utracony został niszczyciel „Wnimatielnyj”, który wszedł na skały. „Sierdityj”, „Grozowoj” i „Otważnyj” odparły atak japońskich niszczycieli na rosyjskie trałowce. W nocy z 24 na patrolujące na redzie Port Artur krążownik „Diana” oraz kanonierka „Otważnyj”, wsparte przez niszczyciele „Sierdityj” i „Skoryj” udaremniły kolejną japońską operację minową pod twierdzą. „Sierdityj” i „Rastoropnyj” osłaniały pierwszą operację stawiania min przez niszczyciel („Storożewoj”) w Zatoce Longwangtang (Lunwantan). W kwietniu (starego stylu) niszczyciel trzy razy wychodził dalej w morze (w tym raz na trałowanie) i ośmiokrotnie dozorował w pobliżu bazy, a w maju czternastokrotnie wychodził w morze (w tym dwa razy na trałowanie) i sześć razy dozorował.

czerwca „Sierdityj” z 10 niszczycielami i krążownikiem „Nowik” wziął udział w potyczce z 16 japońskimi niszczycielami i torpedowcami, bez strat po obu stronach. Tego dnia niszczyciele „Sierdityj”, „Skoryj”, „Rastoropnyj” i „Raziaszczij” ostrzeliwały też cele lądowe. „Nowik”, „Otważnyj” i „Griemiaszczij” w eskorcie dziewięciu niszczycieli (w tym „Sierditego”) udały się do Zatoki Malanhe (Melanhe) w celu ostrzału japońskich wojsk lądowych, ścierając się z japońskimi niszczycielami z 1. i 3 dywizjonu i torpedowcami z 10 i 14 dywizjonu. Rankiem „Sierdityj” wraz z pięcioma innymi niszczycielami uczestniczył w trałowaniu toru wodnego z Port Artur, by umożliwić głównym siłom I Eskadry opuszczenie bazy w celu wykonania przejścia do Władywostoku. W czerwcu okręt dziesięciokrotnie wychodził w morze (w tym trzy razy na trałowanie) i 10 razy na dozorowanie, a w lipcu cztery razy w morze (w tym jedno trałowanie) i dwukrotnie na dozór.

W sierpniu niszczyciel dwa razy wychodził w morze. W tym miesiącu jednostkę przystosowano do stawiania min, usuwając w tym celu z pokładu zapasowe torpedy (w zamian okręt mógł zabrać 16–18 min). Pierwszą misję minową okręt odbył , stawiając składającą się z 16 min zagrodę na południe od Port Artur; postawił też 10 min w Zatoce Longwangtang. 6, 8 i 9 listopada niszczyciel trzykrotnie wychodził w morze z zadaniem dostarczenia depesz do Czyfu, gdzie znajdowała się stacja telegraficzna, jednak nie wykonał rozkazu z powodu szczelnej japońskiej blokady twierdzy. na postawionej przez „Sierditego” na wschód od wysp we wrześniu minie zatonął japoński krążownik pancernopokładowy „Takasago”. W nocy z 15 na 16 grudnia 1904 roku „Sierdityj”, podczas obrony ostatniego pozostałego w Port Artur pancernika , trafił torpedą i zatopił japoński torpedowiec Nr 42. W nocy z 1 na 2 stycznia 1905 roku okręt wymknął się z oblężonej twierdzy i dopłynął do Czyfu, gdzie został internowany.

Po wojnie rosyjsko-japońskiej W listopadzie 1905 roku, po zakończeniu działań wojennych, niszczyciel został zwrócony Rosji i przypłynął do Władywostoku, wchodząc w skład Flotylli Syberyjskiej. Podczas rewolucji 1905–1907, roku okręt został przejściowo opanowany przez rewolucjonistów, lecz wkrótce został zdobyty przez marynarzy wiernych carowi i uczestniczył w walce z „rewolucyjnym” siostrzanym niszczycielem „Skoryj”. W 1910 roku niszczyciel trafił na remont stoczniowy.

W 1912 roku dokonano modernizacji uzbrojenia jednostki: zdemontowano wszystkie działa kalibru 47 mm, instalując w zamian drugą armatę kalibru 75 mm (usytuowaną w pobliżu rufy) i dwa pojedyncze karabiny maszynowe kalibru 7,62 mm, a według części źródeł zamieniono także wyrzutnie torped kalibru 381 mm na kalibru 450 mm. Prócz tego okręt mógł przenosić 10 min. Podczas I wojny światowej bazował we Władywostoku. W tym czasie przestarzały niszczyciel osiągał prędkość 22–24 węzły. W trakcie wojny domowej okręt został 30 czerwca 1918 roku zdobyty we Władywostoku przez Japończyków, a następnie zdewastowany przez wycofujących się Białych w listopadzie 1922 roku. Przejęty przez Armię Czerwoną niszczyciel został złomowany w 1922 roku.

Dowódcy