Riccardo Eugenio Drigo (ros. Риккардо Эудженьо Дриго; ur. 30 czerwca 1846 w Padwie, zm. 1 października 1930 tamże) – włoski kompozytor muzyki baletowej i operowej, dyrygent orkiestr teatralnych i pianista.
Drigo był długoletnim kapelmistrzem i dyrektorem muzycznym Baletu Teatru Maryjskiego w St. Petersburgu, dla którego komponował muzykę dla oryginalnych prac i wznowień choreografów Mariusa Petipa i L. Iwanowa. Drigo występował także jako dyrygent orkiestry w przedstawieniach opery włoskiej Cesarskiego Teatru Maryjskiego. Podczas jego kariery w St. Petersburgu, Drigo prowadził premiery i regularne występy prawie każdego baletu i opera włoskiej granej na carskiej scenie. Drigo pisał zarówno oryginalnych kompozycje dla całych przedstawień baletowych, jak i uzupełniającą muzykę pisaną ad hoc jako dodatek do istniejących już dzieł. Drigo dokonywał też adaptacji już istniejących partytur, do takich należy jego redakcja z 1895 partytury Jeziora Łabędziego Czajkowskiego. Liczne utwory Drigo są i dzisiaj wykonywane i uważane za kamienie węgielne repertuaru baletu klasycznego.
Życie Riccardo Eugenio Drigo urodził się w Padwie, we Włoszech 30 czerwca 1846. Jego ojciec Silvio Drigo był adwokatem a matka, z domu Lupati, udzielała się politycznie. Nikt z rodziny Drigo nie wyróżnił się w muzyce, ale jako 5-latek zaczął brać pierwsze lekcja muzyki u przyjaciela rodziny, Węgra Antonio Joricha. Drigo rychło wyróżnił się między rówieśnikami, osiągając lokalnie uznanie jako pianista. Silvio Drigo ojciec w końcu pozwolił Riccardo wstąpić do prestiżowego Konserwatorium w Wenecji, gdzie studiował pod kierunkiem Antonio Buzzolla, ucznia Gaetano Donizettiego. Drigo spisał swe pierwsze kompozycje jako nastolatek, były to głównie utwory romance i walce. W 1862 pozwolono mu wykonać niektóre jego utwory z miejscową amatorską orkiestrą w Padwie. Dzięki temu występowi, młody Drigo zaczął okazywać zainteresowanie dyrygowaniem. Znaczniejsza okazja do zaprezentowania się jako dyrygent otrzymał Drigo w 1868, kiedy kapelmistrz Teatru Garibaldiego zachorował w przededniu pierwszego wykonania opery komicznej Costantino Dall’Argine z 1867 I Due Orsi (Dwa niedźwiedzie). Dyrygent, odmawiając prowadzenia opery, równocześnie polecił Drigo, ponieważ pianista podczas prób poznał gruntownie partyturę. Drigo odniósł wówczas sukces jako dyrygent i wkrótce zyskał miano drugiego kapelmistrza.
W 1878 podczas sezonu operowego w Padwie dyrektor Cesarskich Teatrów Petersburskich, baron Karl Kister, oglądał przedstawienie L’elisir d’amore Donizettiego, którym Drigo dyrygował, i był pod wrażeniem talentu Drigo, który dyrygował z pamięci – bez nut. Drigo przedstawił wówczas Kisterowi część swych własnych kompozycji. Na co, baron Kister zaoferował Drigo sześciomiesięczny kontrakt dyrygenta w Cesarskiej Operze Włoskiej w St. Petersburgu.
Rosja thumb|Karykatura Riccardo Drigo z książki Rosyjski balet w karykaturze (Рускій балетъ въ карикатурахъ) braci N. i S. Legat. Niedługo po przybyciu do St. Petersburga, Drigo prowadził cały repertuar Cesarskiej Opery Włoskiej, granej w tym czasie w Cesarskim Teatrze Maryjskim. Robił niezwykłe wrażenie, dyrygując z pamięci takimi dziełami jak Aida i Bal maskowy Verdiego. Było zwyczajem w cesarskiej Rosji, że przedstawienia teatralne odnotowywała prasa a występy Drigo zawsze zyskiwały pochwały.
Kompozytor i dyrygent Cesarska Opera Włoska została rozwiązana przez cara Aleksandra III w 1884 w celu wsparcia operetki rosyjskiej. To pozbawiło Drigo pozycji. Ale 2 lata później, w r. 1886 kapelmistrz Cesarskiego Baletu w Petersburgu, Aleksiej Papkow, odszedł po 34 latach pracy, pozostawiając przedsiębiorstwo bez głównego dyrygenta. Drigo zastąpił go przed początkiem sezonu 1886/1887, debiutując jako dyrygent baletu na 7 października 1886 (25 września 1886 wedle kalendarza juliańskiego) przedstawieniem dawnego wielkiego baletu Córka faraona C. Pugniego, w obecności rosyjskiej pary cesarskiej, miłośników baletu hojnie nań łożących. Oficjalny kompozytor muzyki Cesarskiego Teatru Baletowego, Austriak Ludwig Minkus, odszedł z funkcji w r. 1886. Dyrektor Teatrów Cesarskich w Peterbsurgu, Iwan Wsiewołożski zniósł wówczas funkcję kompozytora baletu celem większego zróżnicowania muzyki nowo wystawianych przedstawień. Od tego momentu Drigo stał się znany także jako kompozytor, Wsiewołożski zatrudnił go w podwójnej roli kapelmistrza i dyrygenta, co wymagało od Drigo przystosowywania i poprawiania partytur na potrzeby baletu, wedle oczekiwań baletmistrza.
Pierwszy Maître de Balet, Francuz Marius Petipa, przygotował ponowne wystawienie baletu romantycznego La Esmeralda Jules’a Perrota z r. 1841 dla występującej gościnnie w r. 1886 włoskiej baleriny Virginii Zucchi. Drigo otrzymał zadanie ożywienia starej partytury Cesare Pugniego, zlecono mu skomponowanie pas d’action, by uwydatnić dramatyczne talenty baleriny Zucchi, jak i solo wirtuoza skrzypiec i wiolonczeli, szczególnie dla wielkiego Leopolda Auera, pierwszego skrzypka w orkiestrze Cesarskiego Teatru. Wznowienie La Esmeraldy wystawiono pierwszy raz z wielkim sukcesem 29 grudnia [17 grudnia wg kalendarza juliańskiego] 1886 w obecności rodziny carskiej. Pas d’action Drigo pozostaje częścią partytury wystawień La Esmeraldy do dziś i często jest rozciągane do Pas de Six.
thumb|400px|Zdjęcie R. Drigo (w białym stroju z prawej strony) I orkiestry Cesarskiego Teatru Maryjskiego z rocznika Cesarskich Teatrów w Petersburgu, ok. 1905 Po sukcesie La Esmeralda, dyrektor Iwan Wsiewołożski dał Drigo jego pierwszą szansę na skomponowanie całego baletu. Był to La Forêt enchantée (Zaczarowany las), był to także pierwszy balem z choreografia niedawno wyznaczonego drugiego Maître de Ballet Lwa Iwanowa. Balet został wystawiony specjalnie na doroczny występ na ukończenie szkoły baletowej, z najlepszymi absolwentami w wiodących rolach. Premierę miał 5 kwietnia [24 marca wg kalendarza juliańskiego] 1887 na deskach sceny teatru szkoły a później została przeniósł się na scenę Teatru Maryjskiego, gdzie to wystawiono go po raz pierwszy 1 czerwca [15 maja wg kalendarza juliańskiego] 1887 z włoską baleriną Emmą Bessone w głównej roli Ilki. Choreografię Iwanowa krytykowano, partyturę Drigo bardzo chwalono. Krytyk z petersburskiej gazety „Nowy Czas” pisał: „...muzyka tego baletu jest wybitna w sensie symfonicznym, ujawnia doświadczonego kompozytora, człowieka ze smakiem i doskonałego orkiestratora. Zawiera piękne melodie, rytmy nie są przesadne i wszystkiego słucha się z przyjemnością od początku do końca”. W 1888 Marius Petipa przygotowywał La Vestale, osadzoną w starożytnym Rzymie. Partyturę napisał krytyk muzyczny Michaił Iwanow. Balet stworzono dla włoszki Eleny Cornalba, która namówiła Petipa żeby dokomponować więcej muzyki tanecznej dla występów solowych, a usłyszawszy La Forêt enchantée poprosiła żeby ich kompozytorem był Drigo. Były to dwa utwory L’echo (Echo): canon; oraz Valse mignonne (Słodki walc ), a także wariację L’amour dla Kupida i wariacje dla baleriny Marii Gorszenkowej. Trzy z nich później opublikowano.
Le Talisman thumb|Wacław Niżyński w kostiumie boga Vayou w balecie Nikołaja Legata z muzyką R. Drigo Talizman, Petersburg, 1909
Gdy La Vestale okazała się sukcesem, jego gwiazda Elena Cornalba, poprosiła, aby Drigo napisał całą nową partyturę baletu. Był to Talizman (Le Talisman), opowiadający o hinduskiej Bogini, który schodzi z nieba żeby, by wypróbować swe serce wobec pokus ziemskiej miłości. Balet wystawił pierwszy raz na 6 lutego [25 stycznia wg kalendarza juliańskiego] 1889. Mimo wspaniałej produkcji z wieloma epizodami choreograficznymi, wątek baletu był uważany za nudny. Niemniej, partytura Drigo została uznana przez ówczesnych krytyków za dzieło muzyki baletowej. Aleksandr Benois napisał o swym wielkim zachwycie muzyką Drigo, gdy był młodym studentem w Petersburgu: „To była prosta i urocza muzyka Drigo, która przyciągnęła mnie (do Talizmanu Petipa). W istocie byłem tak zachwycony tą premierą, że nie mogłem przestać bić brawa i nawet czułem się zmuszony wołać „Mais puisque, excellence, c’est un chef-d'œuvre!” W następnych latach, Drigo wielokrotnie otrzymywał polecenia zarówno od Mariusa Petipa, jak i lwa Iwanowa, by skomponować uzupełniające odmiany, pas i okolicznościowe tańce do uzupełnienia starszych baletów. Do czasu opuszczenia Rosji w 1919, prawie każde wystawienie tego baletu zawierało wiele uzupełnień Drigo, który później wspominał, że skomponował około 80 takich dodatków i rzadko otrzymywał za nie jakąś zapłatę. Drigo zamieszkał w petersburskim Grande Hotelu w 1889, który miał pozostać jego domem przez następne trzydzieści lat. W tym czasie Drigo zawarł bliską przyjaźń z Piotrem Czajkowskim, który komponował w tym czasie Śpiącą królewnę dla Mariusa Petipa. W przededniu próby generalnej baletu Drigo zachorował i spytał Czajkowskiego, czy mógłby sam prowadzić orkiestrę. Czajkowski odpowiedział, że jeżeli on poprowadziłby orkiestrę to zrujnowałby swoją pracę, więc Drigo, wciąż chory, zgodził się poprowadzić próbę. Nieśmiały i powściągliwy Czajkowski był od tego czasu wdzięczny Drigo za jego wyjątkowe prowadzenie orkiestry, zwł. po premierze 3 stycznia [15 stycznia] 1890. Drigo poprowadził ostatecznie prawie 300 przedstawień Śpiącą królewnę w Teatrze Maryjskim. Dwa lata późno Drigo poprowadził premierę następnego dzieła Czajkowskiego, Dziadka do orzechów, na 18 grudnia [6 grudnia] 1892.
La Flûte magique (Magiczny flet ) Drigo skomponował inną partyturę na występ kończący naukę w Cesarskiej Szkole Baletu w 1893. To był jednoaktowy balet La Flûte magique (Magiczny flet ), który opowiadał o zaczarowanym instrumencie, który zmuszał grą do tańczyć wszystko w zasięgu słuchu. Balet został wystawiony przez Lwa Iwanowa i został wystawiony pierwszy raz 4 lutego [23 stycznia] 1893 z wielkim sukcesem na scenie teatru szkoły baletu. Pośród obsady znalazł się Michaił Fokin w głównej roli Luca, który dzięki sukcesowi tego występu dostał angaż w Teatrze Maryjskim, gdzie też wystawiano Magiczny flet w większej obsadzie od 23 kwietnia [11 kwietnia wg kalendarza juliańskiego] 1893. Drigo był bardzo chwalony przez krytyków: „Pan Drigo zadziwia słuchacza swą zdolnością, by utworzyć bliską bezgranicznej rozmaitość pięknych rytmów tanecznych i melodii, wszystko obejmując bogatą, prawie symfoniczną orkiestracją”. Le Réveil de Flore (Przebudzenie Flory) Następną partyturę Drigo napisał dla baletu Le Réveil de Flore (Przebudzenie Flory ) Mariusa Petipa, balet jednoaktowy zamówiony specjalnie na uroczystość w Pałacu Peterhof na cześć ślubu Wielkiej Księżnej Ksenii Aleksandrownej z wielkim księciem Aleksandrem Michaiłowiczem. Premiera 6 sierpnia [25 lipca] 1894 była wielką uroczystością, z widownią złożoną w całości z carskiego dworu. Za jego partyturę Le Réveil de Flore car Aleksander III przyznał Drigo order Św. Anny.
Podobnie jak La Flûte magique tak i Le Réveil de Flore został przeniesiony na deski Teatru Maryjskiego, gdzie miał premierę 20 stycznia [8 stycznia] 1894. balet wkrótce stał się ulubionym balerin tej epoki, między nimi Matyldy Krzesińskiej (odtwórczyni głównej roli Flory), Tamary Karsawiny a szczególnie Anny Pawłowej, która skróconą wersję tego baletu włączyła do swego światowego tournée.
Jezioro Łabędzie W końcu 1894 Drigo przygotował poważną rewizję partytury Czajkowskiego dla Jeziora Łabędziego, które pierwotnie zrobiło klapę na deskach Teatru Bolszoj w Moskwie 22 lutego 1877, głównie przez inscenizację i nieudaną choreografię W. Reisingera, chociaż muzyki Czajkowskiego też wówczas niedocenionoIrena Turska „Przewodnik baletowy”, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków, 1973, s. 139.. Idąc za sukcesem Śpiącej królewny i Dziadka do orzechów, Iwan Wsiewołożski – wyraził zainteresowanie ponownym wystawieniem baletu. Drigo wspominał: „...Znałem niezadowolenie (Czajkowskiego) z instrumentacji (Jeziora Łabędziego) i, że zamierzał zająć się tą sprawą, ale nigdy nie zdołał tego zrobić”.