thumb|upright=1.5|Podział administracyjny Polski w latach 1975–1998 thumb|upright=1.5|Granice województw na tle gmin thumb|upright=1.5|Obszary właściwości urzędów rejonowych (stan na 31 XII 1998) thumb|upright=1.5|Porównanie podziałów administracyjnych sprzed i po reformie z 1999 roku Podział administracyjny Polski w latach 1975–1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 r. do 31 grudnia 1998 r. Został wprowadzony ustawą z 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych., trwał do reformy w 1999 roku.

Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny – powiaty.

Nieliczne województwa miały więcej niż 1 000 000 mieszkańców. Stolicami nowych województw zostały w wielu przypadkach średnie bądź małe, prowincjonalne miasta. Włączono wiele mniejszych miast i wsi do większych miejscowości, próbując sztucznie tworzyć ośrodki wielkomiejskie (np. Marklowice, Pszów, Radlin i Rydułtowy włączono do Wodzisławia Śląskiego).

Historia Jako powód reformy uznaje się chęć wzmocnienia kontroli nad niższymi warstwami aparatu państwowego przez KC PZPR. Po przejęciu władzy przez Edwarda Gierka i rozbiciu opozycji w Biurze Politycznym nadal trwał opór niższych warstw PZPR, gdzie tworzyły się partyjne kliki. Poprzez reorganizację administracji i nowy podział terytorialny Gierek mógł wprowadzić „swoich ludzi” do komitetów wojewódzkich i rozbić stare stronnictwa.

Nie było podziału na gminy miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie, lecz na miasta i gminy jako podstawowe jednostki administracyjne. Początkowo Polska dzieliła się na 2343 gminy i 814 miast, a więc na 3157 jednostek najniższego rzędu. Warszawa, Łódź, Kraków i Wrocław miały szczególny status, z wewnętrznym podziałem na dzielnice jako pomocnicze jednostki administracyjne.

Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego (do 26 maja 1990)W województwie stołecznym i obu miejskich stanowiska wojewody i prezydenta miasta były połączone.., a województwa łódzkie i krakowskie były województwami miejskimi (do 30 czerwca 1984)..

Na terenie województw miejskich wojewódzkie rady narodowe nosiły nazwy „Rada Narodowa Miasta (nazwa miasta)”. Na terenie województwa wrocławskiego wojewódzka rada narodowa nosiła nazwę „Rada Narodowa Województwa Wrocławskiego i Miasta Wrocławia”, w rzeczywistości do wydzielenia miasta Wrocławia jako osobnej jednostki z województwa wrocławskiego nigdy nie doszło.

Restrukturyzacja w III RP W 1990 r. utworzono 254 urzędy rejonowe, będące pomocniczymi jednostkami wojewódzkich organów administracji rządowej ogólnej. W następnych latach ich liczba wzrosła do 268. Stanowiły one instytucjonalną bazę przywróconych z dniem 1 stycznia 1999 r. powiatów.

W 1991 i 1992 r. przeprowadzono wielką restrukturyzację gmin, dokonując istotnych zmian w dotychczasowym podziale na miasta i gminyZmiany weszły w życie 1 lutego 1991, 2 kwietnia 1991 i 1 stycznia 1992....: większość odrębnych jednostek posiadających wspólne organy dla zarówno miast, jak i gmin (znajdujących się w miastach) połączono; określenie gmina miejsko-wiejska nie było oficjalnie używane, stosowano nadal określenie gmina (obocznie używano określenia miasto połączone z gminą lub miasto-gmina, aby odróżnić je od gmin typowo wiejskich), niektóre odrębne jednostki posiadające aczkolwiek wspólne organy dla zarówno miast, jak i gmin (znajdujących się w miastach) oficjalnie rozdzielono, część odrębnych jednostek posiadających oddzielne organy dla zarówno miast, jak i gmin (znajdujących się w miastach) zachowała swą odrębność; dotyczyło to szczególnie większych miast choć występowały duże rozbieżności; stan ten (traktowany jako niezmienny) nie został opisany w dziennikach ustaw, nieliczne miasta, które zachowały swą odrębność w dalszym ciągu, były jednostkami administracyjnymi określanymi jako miasta (nie gminy).

Województwa były pogrupowane w osiem makroregionów: Północny – województwa szczecińskie, koszalińskie, słupskie, gdańskie, elbląskie; Północno-Wschodni – województwa olsztyńskie, suwalskie, ostrołęckie, łomżyńskie, białostockie; Środkowo-Zachodni – województwa pilskie, bydgoskie, toruńskie, włocławskie, poznańskie, konińskie, kaliskie; Środkowy – województwa płockie, ciechanowskie, łódzkie, skierniewickie, warszawskie, sieradzkie, piotrkowskie, radomskie; Środkowo-Wschodni – województwa siedleckie, bialskopodlaskie, lubelskie, chełmskie, zamojskie; Południowo-Zachodni – województwa gorzowskie, zielonogórskie, leszczyńskie, jeleniogórskie, legnickie, wałbrzyskie, wrocławskie; Południowy – województwa opolskie, częstochowskie, katowickie, bielskie; Południowo-Wschodni – województwa kieleckie, tarnobrzeskie, krakowskie, tarnowskie, rzeszowskie, przemyskie, nowosądeckie, krośnieńskie.

Pod koniec lat 90. XX wieku przeprowadzono kolejną reformę administracyjno-samorządową kraju, wprowadzając na nowo powiaty oraz ustanawiając 16 województw.

Miasta W latach 1975–1998 75 miejscowości otrzymało prawa miejskie, głównie duże wsie gminne, posiadające je wcześniej. Jednak spora grupa miast odzyskała samodzielność po włączeniu ich do miast sąsiednich w latach 70.: Poręba, Sławków, Międzyzdroje, Bieruń, Lędziny, Wojkowice, Rydułtowy, Pszów, Miasteczko Śląskie, Imielin, Radlin, Radzionków, Zagórz. W okresie tym 8 miast utraciło prawa miejskie, było to spowodowane dalszym łączeniem się miast w drugiej połowie lat 70.

Lista województw W latach 1975–1998 istniały następujące województwa:

Położenie Województwo Miastowojewódzkie Powierzchnia(1998, km²) Ludność(1997, tys.)Liczba gmin ogółem (1997)Liczba gmin miejskich (1997)Liczba gmin miejsko-wiejskich (1997)Liczba gmin wiejskich (1997)Liczba miast (1997) 50px bialskopodlaskie 30px Biała Podlaska 5348 3094042346 50px białostockie 30px Białystok 10 055 701,7555153520 50px bielskie 30px Bielsko-Biała 3704 924598104118 50px bydgoskie 30px Bydgoszcz 10 349 1135,2593253128 50px chełmskie 30px Chełm 3866 249,43040264 50px ciechanowskie 30px Ciechanów 6362 436,951564011 50px częstochowskie 35x35px Częstochowa 6182 780,6584134117 50px elbląskie 30px Elbląg 6103 494,4425132418 50px gdańskie 30px Gdańsk 7394 1464,8631654221 50px gorzowskie 30px Gorzów Wielkopolski 8484 513,3402201822 50px jeleniogórskie 30px Jelenia Góra 4379 523,94012131525 50px kaliskie 30px Kalisz 6512 723,5583173820 50px katowickie 30px Katowice 6650 3908,69739164255 50px|Województwo kieleckie kieleckie 30px Kielce 9211 1132,8804185822 50px|Województwo konińskie konińskie 30px Konin 5139 480,6484143018 50px|Województwo koszalińskie koszalińskie 30px Koszalin 8470 526416122318 50px (miejskie) krakowskie 30px Kraków 3254 1242,5391122613 50px|Województwo krośnieńskie krośnieńskie 30px Krosno 5702 509,544393212 50px legnickie 30px Legnica 4037 525,337652611 50px leszczyńskie 30px Leszno 4154 398,8322181220 50px lubelskie 30px Lublin 6792 1027,5696115217 50px łomżyńskie 30px Łomża 6684 353,24657348 50px (miejskie) łódzkie 30px Łódź 1524 1105,41862108 50px|Województwo nowosądeckie nowosądeckie 30px Nowy Sącz 5576 743,159954514 50px olsztyńskie 30px Olsztyn 12 327 7765810133523 50px opolskie 30px Opole 8535 1023,7653273530 50px ostrołęckie 30px Ostrołęka 6498 410,844463410 50px pilskie 30px Piła 8205 496,5436181924 50px piotrkowskie 30px Piotrków Trybunalski 6266 642,956474511 50px płockie 30px Płock 5117 521,248553810 50px poznańskie 30px Poznań 8151 1360,8625292834 50px|Województwo przemyskie przemyskie 30px Przemyśl 4437 415,541653011 50px radomskie 30px Radom 7294 764632144716 50px|Województwo rzeszowskie rzeszowskie 30px Rzeszów 4397 751,947493413 50px siedleckie 30px Siedlce 8499 661,674766113 50px sieradzkie 30px Sieradz 4868 412,742283210 50px skierniewickie 30px Skierniewice 3960 423,94462368 50px słupskie 30px Słupsk 7453 428,537652611 50px suwalskie 30px Suwałki 10 490 488,5485103315 50px szczecińskie 30px Szczecin 9982 995,1543282331 50px|Województwo tarnobrzeskie tarnobrzeskie 30px Tarnobrzeg 6283 610553143817 50px tarnowskie 30px Tarnów 4151 698,548373810 50px toruńskie 30px Toruń 5348 673,949853613 50px wałbrzyskie 30px Wałbrzych 4168 735,34515161431 50px (stołeczne) warszawskie 30px Warszawa 3788 2418,45825W tym 11 gmin na obszarze miasta stołecznego Warszawy.132028 50px włocławskie 30px Włocławek 4402 434,946873115 50px wrocławskie 30px Wrocław 6287 1137,3403152218 50px|Województwo zamojskie zamojskie 30px Zamość 6980 490,657464710 50px zielonogórskie 30px Zielona Góra 8868 677,8577212928

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Administracja Polski Ludowej Kategoria:Historyczne podziały administracyjne Polski