mały|14-bis w ostatecznej formie, z lotkami między skrzydłami 14-bis, znany też jako Oiseau de proie (fr. drapieżny ptak)Bruce, Stuart E. Mechanical Flight Flight, 20 February 1909, p.108 – pionierski samolot, dwupłat w układzie kaczki, zaprojektowany i zbudowany przez brazylijskiego pioniera lotnictwa Alberto Santosa-Dumonta. W 1906 r. pod Paryżem 14-bis wykonał pierwszy obserwowany przez tłum kontrolowany lot z napędem, będący jednocześnie pierwszym lotem samolotu poza USAAir and Space Magazine. 10 Milestone Flights.

Tło historyczne W 1905 r. Gabriel Voisin wykonał lot szybowcem holowanym przez szybką łódź na Sekwanie, pokonując ponad 150 m. Skrzydła i ogon szybowca były skrzynkowe, tzn. przypominały latawiec skrzynkowy, co zapewniało pewną stateczność statyczną. To dowiodło, że struktura skrzynkowa jest przydatna nie tylko w latawcach, ale także w statkach powietrznych cięższych od powietrzaGibbs-Smith 1974, s. 160.. Santos-Dumont mieszkał w tym czasie w Paryżu i był jednym z najbardziej aktywnych aeronautów w Europie, mającym już na koncie serię sterowców ciśnieniowych, które wykazywały niezwykłą zwrotność, szybkość, wytrzymałość i łatwość pilotażu. Santos-Dumont spotkał Voisina pod koniec 1905 r. i zlecił mu pomoc przy budowie samolotu. Zamierzał podjąć próbę wygrania nagród dla statku powietrznego cięższego od powietrza, oferowaną przez Aéro-Club de France, promujący w ten sposób rozwój aerodynWykeham 1962, s. 202-3.. Chodziło o nagrodę Coupe Ernest Archdeacon w formie srebrnego trofeum i 1500 franków za pierwszy lot o długości ponad 25 m oraz inną nagrodę w wysokości 1500 franków za lot dłuższy niż 100 mGibbs-Smith 1974, s. 137..

Konstrukcja W związku z tym, Santos-Dumont zbudował skrzynkowy dwupłat napędzany silnikiem Antoinette. Skrzydła, każde złożone z trzech skrzynek, znajdowały się z tyłu i miały wyraźny wznos dodatni, co zwiększało jego stabilność poprzeczną. Chłodzony wodą silnik wtryskowy w układzie V8 firmy Antoinette o mocy 18 kW (24 KM) był zamontowany z tyłu kadłuba, prawie pionowo, w równej odległości od nasad skrzydeł i napędzał śmigło pchające, a pilot stał w koszu tuż przed silnikiem. Ruchome usterzenie w kształcie latawca skrzynkowego, zamocowane na przegubie uniwersalnym, było poruszane za pomocą lin, dzięki czemu można było kontrolować pochylenie i odchylenie. Ten układ został później nazwany „układem kaczki”. Samolot został zbudowany z bambusa i drewna sosnowego, połączonego aluminiowymi tulejami i pokryty japońskim jedwabiemGibbs-Smith 974, s. 212.

Historia eksploatacji mały|lewo|14-bis na Château de Bagatelle, zawieszony do poszycia sterowca Santos-Dumont No.14 Pierwsze testy samolotu miały miejsce w Neuilly, na prywatnym terenie należącym do Santosa-Dumonta 22 lipca 1906 roku. W celu zasymulowania warunków lotu Santos-Dumont zamocował samolot pod zbudowanymL’Essor de Santos-Dumont l’Aérophile. wrzesień 1906, s. 191-4 wcześniej sterowcem ciśnieniowym, No.14, dlatego samolot jest znany jako 14-bisLe Aéroplane Santos-Dumont l’Aérophile. lipiec 1906, s. 167. Maszyna została następnie przetransportowana na posesję Château de Bagatelle’a w Bois de Boulogne, gdzie było więcej miejsca. Siły wywierane przez statek powietrzny działały niebezpiecznie na poszycie samolotu, niemal rozrywając je i pozwalając tylko na ograniczoną kontrolę. Niebezpieczeństwo związane z tym testem zmusiło Santosa-Dumonta i jego zespół do szybkiego przerwania go, jednak udało się uzyskać trochę informacji o wyważeniu i rozkładzie masy w samolocie.

Kolejne testy wykonano po przymocowaniu samolotu do długiej (60 m), stalowej liny, biegnącej między dwoma słupami, jednym o wysokości 13,5 m, a drugim o wysokości 7 mLe Aéroplane Santos-Dumont l’Aérophile. lipiec 1906. s. 168-9, podobnie jak współcześnie w kolejce tyrolskiej.

Pierwsze próby swobodnego lotu 14-bis miały miejsce na Polo Ground w Bois de Boulogne 21 sierpnia, ale zostały wstrzymane z powodu uszkodzenia nowego, aluminiowego śmigła, które zostało wymienione na drewniane, pokryte jedwabiem. Po naprawach kolejna próba odbyła się następnego dnia. Pomimo że przednie koło oderwało się od ziemi, samolot miał niewystarczającą moc do startu i Santos-Dumont zdecydował się wymienić silnik na Antoinette o mocy 37 kW (50 KM). Próby wznowiono bez większych sukcesów 4 września, a 7 września, po uszkodzeniu śmigła, zostało zamontowane nieco większeGibbs-Smith 1874, p.218..

13 września 1906 r. obserwatorzy Aéro-Club de France zebrali się, chcąc zobaczyć próbę wykonania rekordowego lotu. Start nie udał się za pierwszym razem, ale podczas drugiej próby samolot wzniósł się i przeleciał 4–7 m na wysokości ok. 70 cm. Maszyna wylądowała z mocno zadartym nosem, uszkadzając śmigło, co zakończyło tego dnia eksperyment. Ten krótki lot nie kwalifikował się do żadnej nagrody, ale Santos-Dumont zdobył owacje na stojąco. mały|14-bis nad Bagatelle 23 października 23 października, po serii testów silnika i szybkich przejazdów po ziemi (jeden z nich zakończył się utratą koła, co szybko naprawiono), Santos-Dumont wykonał lot o długości ponad 50 m na wysokości 3–5 mLa Deuxième envolée de Santos-Dumont L’Aérophile. październik 1906, s. 245. Dzięki temu Santos-Dumont zdobył pierwszą z nagród, 3000 franków, za lot o długości 25 m lub więcej.

To lądowanie uszkodziło lekko samolot i wymagał on naprawy, ale Santos-Dumont ogłosił, że będzie gotowy do próby zdobycia nagrody za przelecenie 100 m 12 listopada. 14-bis naprawiono i dodano ośmiokątne lotki w środku zewnętrznych skrzynek skrzydła z obrotowymi powierzchniami między zewnętrznymi przednimi zastrzałami. Lotki były poruszane za pomocą lin przymocowanych do kombinezonu pilota na ramionach, trochę jak w przypadku wypaczanych skrzydeł w Wright Flyerze, które były sterowane biodrami. Rano 12 listopada 1906 roku lotnicza społeczność Francji zebrała się na terenie należącym do Chateau de Bagatelle’a, żeby obserwować następną próbę Santosa-Dumonta. Gdy Santos-Dumont zaczął rozpędzać się po polu wzlotów, wzdłuż samolotu ruszył samochód, z którego Henry Farman upuszczał talerz za każdym razem, gdy zaobserwował oderwanie się kół samolotu od ziemi lub ponowne przyziemienie. Podczas pierwszej próby udało się przelecieć w ciągu pięciu sekund ok. 40 m na wysokości ok. 40 cm nad ziemią, a dwa kolejne krótkie loty miały długość 40 i 50 m. Pośpieszne lądowanie po drugiej próbie spowodowane bliskością drzew uszkodziło oś kół, która została naprawiona podczas przerwy obiadowej. Po południu odbyły się kolejne loty o długości 50, a następnie 82 m (osiągnięto prędkość ok. 40 km/h), ten drugi przerwany przez bliskość ogrodzenia. Gdy zaszło słońce, Santos-Dumont podjął próbę jeszcze jednego lotu. Żeby nie uderzyć obserwatorów, którzy stali wtedy na całym polu wzlotów, ściągnął do siebie drążek, gdy przelatywał nad nimi. Po 22 sekundach wyłączył silnik i doszybował do ziemi. Przeleciał 220 m, kwalifikując się do drugiej nagrody lotniczej 1000 franków za przelot 100 m lub więcej statkiem powietrznym cięższym od powietrza. To był ostatni rekord tego samolotuFlight, 1909, p. 12.. Santos-Dumont odbył kolejne wybitne loty w listopadzie 1907 r. swoim No. 19 Demoiselle„l’Aéroplane Santos=Dumont No. 19" l’Aérophile 314. listopad 1907..

14-bis a Wright Flyer Niektórzy twierdzą, że właśnie 14-bis, a nie Wright Flyer jest pierwszym prawdziwym samolotem„The Case for Santos-Dumont”. wright-brothers.org. W 1903 r. Wright Flyer potrzebował do oderwania szyny startowej i kołowego wózka. Samolot wylądował na płozach odpowiednich do piaszczystego terenu Kitty Hawk i twardego gruntu na Huffman FieldKelly, Fred C. (1989). The Wright brothers: a biography (Dover ed.). New York: Dover Publications. p. 249. .. Po 1903 r. bracia Wrght używali do wspomagania większości startów samolotów z 1904 i 1905 r. katapulty. Santos-Dumont 14-bis nie używał katapulty i rozpędzał się na kołach umieszczonych z tyłu kadłuba i płozie pod jego przednią częścią.

Fédération Aéronautique Internationale (FAI, Międzynarodowa Federacja Lotnictwa), założona we Francji w 1905 r. w celu „regulowania sportów lotniczych” oraz śledzenia rekordów i innych lotniczych osiągnięć, ustaliła m.in., że samolot powinien być w stanie wystartować siłą własnego napędu, żeby rekord mógł być zaliczony. Dlatego Brazylijczycy utrzymują, że 14-bis jest pierwszym samolotem, a Santos-Dumont jest w swoim kraju czczony jako ojciec lotnictwa. 5 października 1905 r. Wilbur wykonał krąg o długości 38,9 km w czasie 39 min 23 sSharpe, Michael (2000). Biplanes, Triplanes and Seaplanes. Friedman/Fairfax. s. 311. . nad Prerią Huffmana, rok wcześniej Santos-Dumont pięćdziesięciometrowym lotem zdobył swoją pierwszą nagrodę lotniczą.

Pisemna i fotograficzna dokumentacja braci Wright, potwierdzona przez historyków, pokazuje, że Wright Flyer startował przy silnym czołowym wietrze bez katapulty i wykonał kontrolowany lot prawie trzy lata przed pierwszym startem Santosa-DumontaNational Park Service. 1903-The First Flight – Wright Brothers National Memorial (U.S. National Park Service)Gibbs-Smith, C. H. (2002). The Wright Brothers. Aviation pioneers and their work 1899-1911 (2. ed., repr. with new index. ed.). London: Science Museum. s. 44. .Gray, Carroll F. The 1904 Huffman Prairie Experiments, The 1904 Flyer & The Search For A “Practical Machine”. WW1 AERO – The Journal Of The Early Aeroplane (182): 5–21. Oficjalne zapisy i nieedytowane filmy pokazują, że 14-bis wykonał niewspomagany start na kołach.

Dane techniczne Dane z www.aviafrance.comSantos-Dumont 14 bis, avion expérimental par Aviafrance

Ogólna charakterystyka Załoga: jeden pilot Długość: 9,60 m Rozpiętość skrzydeł: 11,46 m Wysokość: 3,75 m Powierzchnia skrzydeł: 52 m² Masa maksymalna: 290 kg Napęd: 1 × Antoinette 8V V-8 silnik tłokowy, 37 kW (50 hp) Osiągi Prędkość maksymalna: 40 km/h Zasięg: 220 m zademonstrowany Obciążenie skrzydła: 5,7 kg/m² Moc/masę: 0,12 kW/kg

Media

Nawiązania 14-bis został przedstawiony jako jedna z atrakcji podczas ceremonii otwarcia letnich igrzysk olimpijskich w 2016 r.Rio 2016 Opening Ceremonies (5 August 2016).

Przypisy

Bibliografia Gray, Carroll F. „The 1906 Santos-Dumont No. 14bis”. World War I Aeroplanes, Issue #194, November 2006, pgs. 4-21. Gibbs-Smith, C. H. The Rebirth of European Aviation. London: HMSO, 1974 Joao Luiz Musa, Marcelo Breda Mourao, and Ricardo Tilkian, Eu Naveguei Pelo Ar 2003 Alberto Santos Dumont A Conquista Do Ar 1901 http://web.archive.org/web/20051217101321/http://www.santosdumont.14bis.mil.br/

Hippolyto Da Costa, Fernando. Alberto Santos-Dumont: The Father of Aviation. transl: Soares, Hercillio A. VARIG Maintenance Base, Rio: 1973. Lins de Barros, Henrique. Alberto Santos-Dumont. Associacao Promotora Da Instrucao, Rio de Janeiro: 1986. Tobin, James. To Conquer the Air: The Wright Brothers and The Great Race for Flight. Free Press, New York: 2003. Wykeham, Peter. Santos Dumont: A Study in Obsession. London: Putnam, 1962

Linki zewnętrzne PBS Nova: Wings of Madness Aérostèles lieux de mémoire aéronautique

Kategoria:Samoloty doświadczalne Kategoria:Dwupłaty Kategoria:Samoloty (konkretne egzemplarze) Kategoria:Samoloty w układzie kaczki Kategoria:Samoloty z napędem śmigłowym