Józef Henryk Wanat (ur. 13 czerwca 1894 w Wójtowej, zm. 9–11 kwietnia 1940 w Katyniu) – podpułkownik łączności Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys Syn Wojciecha i Marii z Zajchowskich, urodzony 13 czerwca 1894 w Wójtowej, w ówczesnym powiecie gorlickim Królestwa Galicji i Lodomerii. 28 czerwca 1914 zakończył naukę w klasie ósmej c. k. Gimnazjum w Gorlicach ze zdanym egzaminem dojrzałości. W lutym 1914 został członkiem gorlickiego oddziału „Sokoła”.
24 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich i został przydzielony do 7 kompanii 2 pułku piechoty. W marcu 1915 został przeniesiony do oddziału telefonicznego 3 pułku piechoty. Wziął udział w kampanii bukowińskiej, besarabskiej i wołyńskiej. Wyróżnił się w listopadzie 1915 w walkach pod Kostiuchnówką za co 17 maja 1922 został odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:
15 lutego 1918 z II Brygadą przeszedł przez kordon pod Rarańczą. W szeregach 15 pułku strzelców polskich walczył w bitwie pod Kaniowem. Po rozbiciu II Korpusu Polskiego, wstąpił do POW w Kijowie. W lipcu 1918 został aresztowany i uwięziony w Niżnym Nowogrodzie. We wrześniu uciekł z więzienia, wrócił do Kijowa i kontynuował działalność w POW. W październiku 1918 wyjechał na Kubań, gdzie wstąpił do kompanii telegraficznej 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego. W grudniu 1918 dostał się do ukraińskiej niewoli, lecz już 24 grudnia wrócił z niewoli do Polski.
27 stycznia 1919 został przyjęty z dniem 24 grudnia 1918 do Wojska Polskiego, jako chorąży II Korpusu Polskiego i mianowany podporucznikiem w służbie łącznościDz. Rozk. Wojsk. Nr 12 z 4 lutego 1919, poz. 415.. Został przydzielony do 2 pułku piechoty Legionów na stanowisko dowódcy plutonu łączności I batalionu. W maju 1919 wyruszył z pułkiem na front. Walczył na wojnie z bolszewikami.
W lutym 1921 został przeniesiony do Centralnego Zakładu Telegraficznego (późniejszych Centralnych Zakładów Wojsk Łączności) w Warszawie. Od 1 czerwca tego roku jego oddziałem macierzystym był I batalion zapasowy telegraficzny, a później 3 pułk łączności w Grudziądzu. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 71. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W czerwcu 1924 został przeniesiony do 2 pułku łączności w Jarosławiu z pozostawieniem na dotychczasowym stanowisku w Centralnych Zakładach Wojsk Łączności. W 1925 został przydzielony do 2 pułku łączności na stanowisko dowódcy kompanii. W czerwcu 1926 został przeniesiony do nowo utworzonego 5 samodzielnego batalionu łączności w Krakowie na stanowisko dowódcy kompanii. 18 lutego 1928 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1928 stopień majora w korpusie oficerów łączności i 10. lokatą. W kwietniu tego roku został wyznaczony na stanowisko kwatermistrza batalionu. We wrześniu 1930 został przeniesiony do 4 batalionu telegraficznego w Brześciu na stanowisko kwatermistrza. W marcu 1932 został przeniesiony do Dowództwa 24 Dywizji Piechoty w Jarosławiu na stanowisko szefa łączności. W 1933 ukończył kurs łączności przy Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W październiku 1933 został przeniesiony do Kierownictwa Zaopatrzenia Technicznego w Warszawie na stanowisko szefa Wydziału Łączności. Z dniem 1 grudnia 1934 został przeniesiony do Dowództwa Wojsk Łączności Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie na stanowisko szefa wydziału. Na stopień podpułkownika został awansowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 5. lokatą w korpusie oficerów łączności. W 1939 pełnił służbę w Kierownictwie Zaopatrzenia Wojsk Łączności w Warszawie na stanowisku kierownika.
W czasie kampanii wrześniowej, po agresji ZSRR na Polskę, 17 września 1939 w okolicach miejscowości Kopyczyńce dostał się do niewoli sowieckiej. Początkowo, od 16 października do 28 października 1939 był przetrzymywany w obozie przejściowym w Putywlu, a następnie od listopada tego roku przebywał w obozie jenieckim NKWD w Kozielsku, skąd 29 lutego 1940 wysłał ostatni list. Między 7 a 9 kwietnia 1940 przekazano go do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa nr 015/2 z 5 kwietnia 1940. Między 9 a 11 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu, przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji nadzorowanych przez Niemców pod numerem 1524 – raport dzienny z 8 maja 1943. Przy jego szczątkach znaleziono legitymację na prawo noszenia znaku łączności. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01524, wskazany jako podpułkownik urodzony 13 lutego 1894. Ponadto został wymieniony na liście jeńców wojennych – generałów i oficerów starszych – z 28 października 1939. W Archiwum Robla w pakiecie 65-11, wspomniany w pamiętniku z września 1939 na jednej z kartek znalezionych przy szczątkach Jana Nelkena, a także we wpisie z 16 października 1939 (pakiet 02595-04), w pamiętniku znalezionym przy szczątkach Michała Benescha.
Był żonaty z Jadwigą z Łabędzkich, z którą miał dwie córki: Danutę (ur. 5 stycznia 1923) i Halinę (ur. 9 lutego 1926).
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień pułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7401 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 6 listopada 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych czterokrotnie (po raz pierwszy „za męstwo i odwagę wykazane w bitwie Kaniowskiej w składzie b. II Korpusu Wschodniego w dniu 11.5.18 r.”, po raz trzeci i czwarty „za czyny orężne w bojach b. 3 pp Leg. Pol.”) Złoty Krzyż Zasługi – 11 listopada 1936 „za zasługi w służbie wojskowej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Kampanii Wrześniowej – pośmiertnie 1 stycznia 1986. Krzyż Honorowy 3 pp Legionów Polskich Odznaka II Brygady Legionów Polskich międzysojuszniczy Medal Zwycięstwa austro-węgierski Brązowy Medal Waleczności
Upamiętnienie W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w pobliżu ul. Gwiaździstej we wsi Bieniewice w gminie Błonie, został posadzony Dąb Pamięci dla uhonorowania Józefa Wanata.
Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki) Kategoria:Jeńcy polscy obozu przejściowego w Putywlu Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Ludzie związani z Gorlicami (zabór austriacki) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 r. Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie II Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie 2 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie 3 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie dowództwa 24 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Podpułkownicy łączności II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Polskiego Korpusu Posiłkowego