Biały Bór (; ukr. Білий Бір) – miasto w Polsce, położone w województwie zachodniopomorskim, w powiecie szczecineckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biały Bór, historycznie na Pomorzu Gdańskim.
Położone jest w dolinie rzeki Białej, na przesmyku między jeziorami Bielsko i Ławiczka. Prawa miejskie uzyskał w 1382, w czasie II wojny światowej został znacznie zniszczony.
Według danych z 1 stycznia 2018 Biały Bór liczył 2171 mieszkańców.
W miejscowości działało Stado Ogierów Biały Bór. Od 1994 r. jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Biały BórInternetowy System Aktów Prawnych Dz.U. 1994 nr 83, poz. 383., potem ponownie jako SO. W 2003 r. weszło w skład Stada Ogierów w Sierakowie Wielkopolskim Sp. z o.o., a w 2007 r. przeszło w skład Stadniny Koni w Dobrzyniewie Sp. z o.o. Od ok. 2011 r. stadnina jest dzierżawiona przez firmę prywatną.
Położenie mały|lewo|Jezioro Łobez Położone na Pojezierzu Drawskim w okolicach jezior: Bielsko (o pow. 268 ha i głębokości do 23 m), Cieszęcino (o pow. 102 ha i głębokości 50 m), wzdłuż których rozciąga się park krajobrazowy wraz z jeziorami Łobez (zajmuje obszar o pow. 48,7 ha) i Ławiczka (pow. 6,6 ha). Leżą one w dorzeczu Gwdy i Noteci, a ich wody spływają rzeką Białą do Czernicy. Okolice jezior pokryte są lasami mieszanymi oraz borami.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia gminy wynosiła 12,82 km².
Osiedla mieszkaniowe miasta: Dalkowo, Kamienna, Linowo.
Historia 1283 – powstała parafia rzymskokatolicka, do czego przyczynił się książę Mściwoj II 1294 – po śmierci księcia Mściwoja II, Pomorze Gdańskie, w tym Biały Bór, weszło w skład Królestwa Polskiego 1309 – Biały Bór pod panowaniem Krzyżaków 1382 – lokacja miasta k. XIV w. – zbudowany został zamek w Białym Borze na potrzeby Krzyżaków 1395 – potwierdzone zostały prawa miejskie (chełmińskie) przez wielkiego mistrza Konrada Zöllnera von Rotenstein 1408 – probostwo otrzymało wieś od wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, w tym samym roku wielki pożar miasta 1410 – król Władysław Jagiełło oddał miasto w lenno księciu pomorskiemu Bogusławowi VIII, mimo że teren jest pod wpływem Krzyżaków 1454 – na prośbę Związku Pruskiego król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłasza włączenie regionu do Korony Polskiej, wybucha wojna trzynastoletnia 1461 – zajęcie Białego Boru przez wojska polskie, Biały Bór jest najmniejszym miastem w regionie 1466 – na mocy pokoju toruńskiego miasto wróciło w granice Królestwa Polskiego, administracyjnie stanowiąc część województwa pomorskiego prowincji Prusy Królewskie Korony Polskiej 1623–1638 – starostą był Andrzej Łaszewski, a następnie do 1648 jego żona Helena 1627 – Szwedzi niszczą miasto i okolicę 1649–1654 – starostą Białego Boru (Białoborku) był Mikołaj Trzebuchowski, syn SamuelaJerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, , s. 255. i Elżbiety Kretkowskiej. Mikołaj Trzebuchowski wraz z żoną Teresą Łaszewską 14 lipca 1654 roku scedowali starostwo Franciszkowi WejherowiPaweł Czaplewski ks., Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie publiczni 1454-1772. Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu XXVI–XXVIII (1919–1921), Toruń 1921, s. 52. 1654–1671 – starostą był Franciszek Wejher 1671–1672 – starostą był Joachim Ernest Krokowski 1672–1672 – starostą Dorota Krokowska, córka poprzednika 1673–1768 – starostwo w rękach Wejherów 1768–1772 – starostą był Henryk Goltz mały|Widokówka z czasów zaboru pruskiego 1772 – w wyniku I rozbioru Polski miasto trafiło pod zabór pruski 1875 – nowy kościół katolicki, należący do parafii Eickfier, obsługiwał 56 wiernych 1878 – uzyskanie połączenia kolejowego 1939 – 2292 mieszkańców, miasto zostaje włączone w linię Wału Pomorskiego 1945 styczeń: przez Biały Bór przeszedł marsz śmierci jeńców alianckich z niemieckiego obozu jenieckiego Stalag XX B miasteczko, silnie ufortyfikowane, stanowiło część umocnień Wału Pomorskiego. W czasie walk Armii Czerwonej przeciw Wehrmachtowi zostało zniszczone w 80%, zaś ludność je opuściła. W dniu 26 lutego zostało zdobyte przez żołnierzy z 313 Dywizji Piechoty należącej do 3 Gwardyjskiego Korpusu Pancernego Armii Czerwonej 1947 – w ramach Akcji „Wisła” do miasta zostają przesiedleni mieszkańcy Bieszczad pochodzenia ukraińskiego 1950 – 775 mieszkańców 1957 – 1315 mieszkańców 1975 – miasto w granicach województwa koszalińskiego, w Białym Borze rozegrano mistrzostwa Polski we wszechstronnym konkursie konia wierzchowego 1999 – miasto w granicach województwa zachodniopomorskiego
W Białym Borze w latach 60. XX w. kręcono film Pan Wołodyjowski.
Na polskiej mapie wojskowej z 1936 r. przy oznaczeniu miasta podano polski egzonim BiałybórArkusz 43 Bydgoszcz. Mapa operacyjna 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa: 1936.. Nazwę Biały Bór ustalono urzędowo w 1946 r.Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ().
Historia Żydów w Białym Borze Żydzi pojawili się w Białym Borze w latach 70. XVIII wieku. Początkowo rozwój osadnictwa żydowskiego hamowały przepisy pruskie. W 1831 roku zamieszkiwało tu 154 Żydów (13% ludności), w 1840 – 125. W 1842 roku wybudowano synagogę o konstrukcji szachulcowej. Znajdowała się przy ul. Nadrzecznej (do 1945 roku Fliestraße). Gmina żydowska posiadała również swój cmentarz. Na początku XIX wieku funkcjonowała również szkoła dla dzieci żydowskich. Od 1830 roku dzieci te uczęszczały już wspólnie z innymi dziećmi z miasta do miejscowej, miejskiej szkoły. W 1900 roku po wydarzeniach w Chojnicach (oskarżenia o mord rytualny), doszło do wystąpień antysemickich. Zdewastowano synagogę. Od tego czasu populacja Żydów w mieście zaczęła spadać.
W 1903 roku mieszkało tu 107 Żydów, a w czasie I wojny światowej liczba spadła do 50 osób, a w 1924 roku do 48. Po dojściu nazistów do władzy społeczność żydowska praktycznie w mieście przestała istnieć. W 1938 roku w czasie nocy kryształowej zniszczona została synagoga. W maju 1939 roku w Białym Borze mieszkało 6 Żydów, reszta społeczności sprzedała swoje domy, zlikwidowała interesy i głównie udała się na emigrację.
Demografia Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 2219 mieszkańców.
mały|Witacz na granicy miejscowości
Piramida wieku mieszkańców Białego Boru w 2014 rokuPowierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.. 690x480px
Ludność ukraińska Po drugiej wojnie światowej do zniszczonego miasta w ramach akcji Wisła przesiedlono wiele ukraińskich rodzin. Dziś Biały Bór jest jednym z największych ośrodków Ukraińców w Polsce. W mieście działa 3-stopniowy Zespół Szkół Ukraińskich im. Tarasa Szewczenki (podstawowa, gimnazjum, liceum), greckokatolicka Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy, wybudowana w latach 1992–1997 według projektu J. Nowosielskiego przy udziale B.Kotarby.
Przyroda i turystyka mały|Kościół św. Michała Archanioła mały|Dawny sąd, dawna szkoła Miasto położone jest w niewielkiej dolinie, otoczone lasami.
W Białym Borze znajduje się najmłodszy zabytek w Polsce – cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy według projektu i z dekoracją malarską J. Nowosielskiego, powstała w latach 1992–1997, 23 września 2007 r. podniesiona do rangi sanktuarium, wpisana do rejestru zabytków 25 lipca 2019 r.
Obiekty historyczne oraz nowsze: kościół św. Michała Archanioła z 1878 r. w stylu neogotycko-neoromańskim z późnobarokowym ołtarzem neogotycki budynek d. sądu grodzkiego (dziś niemal w ruinie, należy do właściciela prywatnego) pozostałość po młynie wodnym stadnina ogierów stylizowana na dawny dwór szlachecki, z torem jeździeckim bunkry Wału Pomorskiego park stajnie przy ul. Dworcowej 22 ratusz przy ul. Słupskiej 10 dworzec PKP, ul. Kolejowa szkoła, ul. Brzeźnicka 10 budynek, ul. Bobolicka 4 narożny dom przy skrzyżowaniu dróg do Szczecinka i Bobolic – parter tego budynku to ryglujący to skrzyżowanie niemiecki dwusektorowy schron bojowy z lat 1939–1945 cmentarz żydowski w Białym Borze pomnik Tarasa Szewczenki
Transport mały|Dworzec kolejowy Biały Bór Biały Bór leży na przecięciu dróg krajowych: nr 25 z nr 20. Połączenia do miasta obsługuje pięciu przewoźników autobusowych wywodzących się z b. PKS: PPKS Bytów PKS Słupsk S.A. PKS Człuchów PKS Koszalin PKS Szczecinek PKS Jelenia Góra (sezonowo)
Przez miasto biegnie linia kolejowa nr 405 Piła Główna – Ustka, z przystankiem Biały Bór. Linią kursuje 5 par pociągów regionalnych dziennie w relacji Szczecinek – Słupsk – Szczecinek (część kursów w relacji wydłużonej do / z Chojnic), których obsługę zapewnia przewoźnik POLREGIO S.A. (wcześniej Przewozy Regionalne Sp. z o.o.).
Gmina zasłynęła w 2011 r. z sieci fotoradarów o zagęszczeniu nieproporcjonalnym do swojego obszaru i zaludnienia.
Oświata mały|Pomnik Tarasa Szewczenki przy Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Tarasa Szewczenki Na terenie miasta działa kilka placówek oświatowych: Zespół Szkół nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Białym Borze Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tarasa Szewczenki (mniejszości ukraińskiej) Zespół Szkół nr 7 (daw. Zespół Szkół nr 1 im. Oskara Langego) Liceum Ogólnokształcące nr 1 im. Tarasa Szewczenki (mniejszości ukraińskiej) Technikum hodowli koni
Sport W mieście działa: klub piłkarski Lider klub piłkarski Hubertus klub kajakarski Hubertus klub jeździecki Hubertus przy stadninie koni
W mieście organizowane są mistrzostwa Polski w WKKW.
Obiekty sportowe: hala przy Zespole Szkół nr 1 2 stadniny koni stadion miejski kompleks boisk „Orlik 2012”
Administracja mały|Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. W Radzie Miejskiej w Białym Borze zasiada 15 radnych. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest Urząd Miejski przy ul. Słupskiej.
Burmistrzowie Białego Boru: Franciszek Lech Kwaśniewski (PSL) (2002–2012) Paweł Stanisław Mikołajewski (2013 r.)
Biały Bór należy do Związku Miast Polskich.
Mieszkańcy Białego Boru wybierają posłów z okręgu wyborczego nr 40, senatora z okręgu wyborczego nr 100, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.
Wspólnoty wyznaniowe mały|Cerkiew greckokatolicka Narodzenia NMP Kościół rzymskokatolicki: parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski Kościół greckokatolicki: parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Świadkowie Jehowy: zbór (w tym grupa języka migowego) z Salą Królestwa.
Osoby z Białego Boru W latach 1967–2008 w Białym Borze mieszkał podporucznik Józef Mioduszewski, urodzony w 1922 r., zmarł w 2008 r. Ułan, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik akcji „Burza” w powstaniu warszawskim, odznaczony za zasługi w walce przeciw Armii Czerwonej m.in. Orderem Odrodzenia Polski „Polonia Restituta” klasy kawalerskiej, dwoma Krzyżami Walecznych. Miłośnik koni – w latach 1972–1981 był kierownikiem stada ogierów w Białym Borze. Pośmiertnie uhonorowany tytułem bohatera Łomianek przez radę miejską i burmistrza Łomianek.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Historia Żydów w Białym Borze na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie zachodniopomorskim