Bogusław V (Wielki) (ur. w okr. 1317–1318, zm. między 3 lutego a 24 kwietnia 1374E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 308-312.) – książę wołogoski w latach 1326–1365 (wraz z braćmi Warcisławem V i Barnimem IV) i 1365–1368 (wespół z Warcisławem V) z dynastii Gryfitów, po podziale księstwa w 1368 książę słupski; syn Warcisława IV i Elżbiety.
Życie i panowanie Pod rządami opiekuńczymi Był najstarszym synem Warcisława IV księcia wołogoskiego i Elżbiety Piastówny, córki księcia śląskiego Bolka świdnickiego. Gdy jego ojciec Warcisław IV zmarł w 1326, Bogusław został powołany na tron książęcy w wieku lat 8 lub 9. Rządy opiekuńcze do uzyskania przez niego wieku sprawnego przejęła matka ElżbietaE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 308..
Po śmierci jego ojca Meklemburczycy wysunęli roszczenia do Rugii. Młody książę, przy udziale matki, wysłał poselstwo do Duńczyków z prośbą o przyjęcie tych ziem jako lennoZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 81, 82.. Nad Rugią wyznaczono kuratora w osobie Burcharda, hrabiego Schwalenberga. Książęta Meklemburgii, nie godząc się z posunięciem księcia wołogoskiego, pozyskali książąt szczecińskich oraz znaczące rody rugijskie do pomocy i zaatakowali księstwo. Rugijskie ziemie ocalili mieszkańcy Greifswaldu oraz Stralsundu, którzy do obrony wystawili około 340 ciężko- i lekkozbrojnych wojów. Wraz z przybyłymi posiłkami 600 zbrojnych Duńczyków zdołano obronić Łozice od oblężenia. Został zawarty rozejmZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 82.. Po jego ustaniu książęta szczecińscy Otton I i Barnim III (do 1331) zostali uznani opiekunami małoletniego księciaZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 83..
Dalsze walki z Meklemburczykami były bardziej zaciekłe. Odniesione sukcesy obronne w końcu doprowadziły do zawarcia 27 czerwca 1328 układu pokojowego w Brudersdorf. Na rzecz Henryka II, księcia meklemburskiego, Bogusław V poddał w zastaw kilka okręgów miejskich, które w ciągu 12 lat miały być wykupione – inaczej, zgodnie z warunkami układu, przechodziły w posiadanie Meklemburczyków. W konsekwencji utracono je na skutek braku wpłaty sumy zastawu i nacisku miast pomorskichZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 83, 84, 86..
Wysuwane również pretensje do ziem rugijskich, mimo korzystnego dla Stralsundu wyroku komisji papieskiej, wprowadziły ponownie w stan wojny książąt pomorskichZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 84, 85.. Ziemie wschodnie księstwa (okręg słupski), na mocy układu z 27 lutego 1329 z zakonem krzyżackim przeszły jako zastaw pod ich dwunastoletni zarząd. Dalsze ustępstwa na rzecz zakonu z ziemi bytowskiej doprowadziły do uszczuplenia wpływów książęcych, zachwiania polityki wewnętrznej i zewnętrznej księstwaZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 85..
Samodzielna władza Od 29 lipca 1332 książę wystawiał samodzielne dokumenty. Od 1338 zarządzał całym księstwem, także w imieniu swoich młodszych braci, nad którymi sprawował opiekę. W trzy lata później, przy pomocy słupszczan, odzyskał ziemię słupską, która była dana pod zastaw krzyżakom za sumę 6 tysięcy grzywienZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 85, 86..
11 lipca 1343, wespół z młodszym bratem Barnimem IV Dobrym, zawarł sojusz z Kazimierzem Wielkim przeciw zakonowiK. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 43, 65.B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 84.. Po osiągnięciu pełnoletniości i przejęciu władzy Bogusław V rozpoczął odbudowę swego władztwa. Z dużą pomocą miast pomorskich udało się odzyskać większość ziem zachodnich oraz wykupić w 1341 ziemię słupską. Przymierze z królem Polski, Kazimierzem Wielkim, i ślub w 1343 z jego córką Elżbietą uwieńczyło zajęcie ziemi sławieńskiej, będącej od XIII wieku we władaniu Brandenburgii. Porozumienie to miało gwarantować nienaruszalność postanowień zawartych 8 lipca 1343 między królem Polski a krzyżakami (pokój kaliski)E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 310.. Mimo że rozmowy w sprawie układu trwały kilka miesięcy, porozumienie nie zostało nigdy wprowadzone w życie. Próby umocnienia polskich wpływów nad Kościołem pomorskim i chęć zbliżenia biskupstwa kamieńskiego do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego legły natomiast w gruzach (1346)Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 89-90..
W połowie XIV wieku doszło do kilkuletniego konfliktu z władcami meklemburskimi, na skutek zerwania rozejmu przez Bogusława V, który zamierzał ponownie inkorporować okręg Barda do swoich domen. Mimo zawarcia układu pokojowego w Lubece (1350) konfliktu nie rozstrzygniętoZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 91.. Przez kilka następnych lat prowadzono walki zbrojne, które zakończyły się sukcesem wojów pomorskich w 1354. 12 lutego tego samego roku podpisane zostało porozumienie przy udziale króla rzymskiego i czeskiego Karola IV Luksemburskiego i króla polskiego Kazimierza Wielkiego, w którym książęta meklemburscy zrzekli się ziemi wkrzańskiej i rugijskiejK. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 65.. Książę Bogusław V zobowiązał się jednocześnie do nie budowania twierdz na pograniczu z Meklemburgią, a wszelkie sporne kwestie rozstrzygać przy udziale przedstawicieli sądu czterech miast pomorskich i rycerstwaZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 92..
Po śmierci Elżbiety Bogusław V w 1362 ożenił się po raz drugi z Adelajdą, córką księcia Ernesta brunszwickiego, której zapisał nowo wybudowany zamek darłowski na siedzibę wdowią.
W okresie jego rządów przeprowadzono dwukrotnie podział kraju. Pierwszy, datowany na 25 maja 1368, doprowadził do przekazania na jego rzecz (na cztery lata) części księstwa na wschód od Świny. Drugi, przeprowadzony 8 czerwca 1372, nadawał jemu wschodnie obszary z siedzibą w SłupskuE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 309..
Do jego samodzielnych inicjatyw politycznych należały podpisanie ugody strzałowskiej w 1370, które kończyły długoletni zatarg między miastami hanzeatyckimi a Danią i zawarcie pokoju z Meklemburgią w 1372Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 98..
Zmarł prawdopodobnie 24 kwietnia 1374 w klasztorze w Białobokach i tam został pochowany. W kronikach pomorskich zachowały się dobre opinie o księciu Bogusławie V. Był on władcą pełnym odwagi i dzielności, miłośnikiem prawdy i wrogiem obłudy.
Rodzina W zapusty 24/25 lutego 1343 ożenił się z Elżbietą, córką króla Polski Kazimierza III Wielkiego. Miał z nią dwie córki i jednego syna: NN córka (ur. ?, zm. ?) Elżbietę (ur. zap. 1346, prawdopodobnie 1347, zm. 15 lutego 1393) – żonę cesarza Karola IV Luksemburskiego Kazimierza IV (ur. 1351, zm. 2 stycznia 1377) – księcia dobrzyńskiego, inowrocławskiego i słupskiegoE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 308-312, 317-323..
W okresie od 1362 do 1363 po śmierci pierwszej żony, związał się z Adelajdą, córką księcia brunszwickiego na Grubenhagen Ernesta I. Miał z nią trzech synów i jedną córkę: Warcisława VII (ur. w okr. 1362–1363, p. 1365, zm. 25 lutego 1395) – księcia słupskiego Bogusława VIII (ur. w okr. 1363–1364, p. 1368, zm. 11 lutego 1418) – księcia stargardzkiego i słupskiego Barnima V (ur. przed 20 września 1369, zm. przed 7 lutego 1403) – księcia stargardzkiego, słupskiego, sławieńskiego, darłowskiego i szczecineckiego Małgorzatę (w okr. 1370–1374, zm. 12 czerwca 1410) – żonę arcyksięcia Ernesta I ŻelaznegoE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 308-312, 323-331..
Genealogia
Bogusław IVur. w okr. 1254–1255 zm. 19 II 1309 Małgorzataur. w okr. 1265–1271 zm. po 4 XII 1315, p. 1317 Herman III Długiur. ok. 1275zm. 1 II 1308 Anna Habsburżankaur. 1280zm. 1327 Warcisław IVur. w okr. 11–27 V 1291 zm. w okr. 31 VII–1 VIII 1326 Elżbietaur. w okr. 1300–1304 zm. w okr. II–III 1355 lub przed 2 II 1356
1Elżbieta Kazimierzównaur. ok. 1326zm. 1361OO w okr. 24–25 II 1343 Bogusław V (Wielki)(ur. w okr. 1317–1318 zm. w okr. 3 II–24 IV 1374) 2Adelajda Welfur. ok. 1341 zm. być może 5 II 1407OO w okr. 1362–1363 1 1 1 2 2 NN, córkaur. ?zm. ? Elżbietaur. zap. 1346, najp. 1347zm. 15 II 1393 Kazimierz IV (Kaźko słupski)ur. 1351zm. 2 I 1377 Warcisław VIIur. w okr. 1362–1363, najp. 1365zm. 25 II 1395 Bogusław VIIIur. w okr. 1363–1364, najp. 1368zm. 11 II 1418 2 2 Barnim Vur. przed 20 IX 1369zm. przed 7 II 1403 Małgorzataur. w okr. 1370–1374zm. 12 VI 1410
Śmierć Bogusław V zmarł między 3 lutego a 24 kwietnia 1374. Do dziś nie wiadomo, gdzie został pochowany. Według części badaczy jego ciało spoczęło w klasztorze białobockim, według innych w katedrze kamieńskiejE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 309, 310..
Przypisy
Bibliografia Opracowania
Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970.
Literatura dodatkowa (opracowania) Nowogrodzki S., Bogusław V [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 2, Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1936, ss. 204-205, reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, .
Literatura dodatkowa (online) Madsen U., Bogislaw V. Herzog von Pommern-Stolp (niem.), [dostęp 2012-02-26]. Schmidt R., Bogislaw V. Herzog von Pommern-Wolgast (niem.) [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-02-26].
Kategoria:Władcy Pomorza Zachodniego Kategoria:Książęta słupscy Kategoria:Gryfici Kategoria:Urodzeni w XIV wieku Kategoria:Zmarli w 1374