Castellania (; ), oficjalnie znany jako Castellania Palace (, ) – były budynek sądowy oraz więzienie w Valletcie na Malcie. Zbudowany przez Zakon Joannitów pomiędzy rokiem 1757 a 1760 na miejscu wcześniejszego, zbudowanego w roku 1572, budynku sądowego.
Pałac zbudowany w stylu barokowym według projektu architektów Francesco Zerafy i Giuseppe Boniciego. Jest to znaczący budynek przy Merchants Street, z ozdobną elewacją i wyszukaną marmurową częścią centralną. Wnętrze zawiera byłe sale sądowe, kaplicę, cele więzienne, statuę bogini sprawiedliwości na głównej klatce schodowej, oraz ozdobną fontannę na dziedzińcu.
Od późnych lat XVIII wieku aż po wczesny wiek XIX budynek znany był pod wieloma nazwami, m.in. Palazzo del Tribunale, Palais de Justice oraz Gran Corte della Valletta. W wieku XIX został uznany za niewystarczająco duży, i pomiędzy rokiem 1840 a 1853 sądy stopniowo przenosiły się do Auberge d’Auvergne, pozostawiając budynek zaniedbanym. Po jakimś czasie przekształcony został w centrum wystawowe, budynek z mieszkaniami do wynajęcia i szkołę.
W roku 1895 umieściło się w nim główne biuro Departamentu Zdrowia Publicznego. Departament został w końcu przekształcony w ministerstwo zdrowia Malty (dziś znane jako Ministry for Health, the Elderly and Community Care), które wciąż mieści się w Castellanii. Na parterze budynku znajdują się sklepy, zaś pozostałości laboratorium sir Themistoklesa Zammita mieszczą się teraz na drugim piętrze budynku, tworząc The Brucellosis Museum, na którego zwiedzanie można się umówić.
Historia Podłoże thumb|Cela więzienna w Castellanii Magna Curia Castellaniæ (; – były to sądy i trybunały, działające na Malcie podczas rządów Zakonu św. Jana. Mają one swoje korzenie na Rodos, znane tam jako Pragmaticæ Rhodiæ, i działające aż do wygnania Zakonu z wyspy w roku 1522.
Instytucja sądów ustanowiona została na Malcie po przybyciu Zakonu na wyspę w roku 1533, podczas rządów Wielkiego Mistrza Philippe de L’Isle-Adama i jest czasem nazywana dla odróżnienia Magna Curia Castellaniæ Melitensis. Pierwotnie sądy i trybunały mieściły się w budynku w Birgu. Instytucja wzorowana była na sycylijskim systemie prawnym, na jej czele stał kasztelan (castellan), który był rycerzem Zakonu. Kiedy pokazywał się publicznie, poprzedzany był zawsze przez pazia, niosącego rózgę – symbol jego pozycji – na poduszce. To dało początek jego przezwisku captain of the rod (kapitan rózgi).
W skład instytucji wchodziło dwóch sędziów, po jednym dla sądu cywilnego oraz kryminalnego. Byli oni rodowitymi Maltańczykami, zajmowali się sprawami, które miały miejsce w Valletcie, Florianie oraz Three Cities. Sekretarz (cancelliere), odpowiedzialny był za przyjmowanie i przechowywanie akt sądowych, rejestrowanie wyroków wydanych przez sędziów oraz nadzór nad pozostałymi pracownikami sądów. Wielki Wicehrabia (Gran Visconte) koordynował pracę policji, a Capitani di notte wykonywał wyroki. Wśród innych pracowników był urzędnik, który pilnował, aby więźniowie byli dobrze traktowani, pracownicy archiwum oraz adwokaci, odpowiedzialni za pomoc prawną. Raz w tygodniu sporządzano raport dla Wielkiego Mistrza, informujący o sprawach rozpatrywanych przed trybunałami sądowymi.
Castellania była najwyższym sądem na wyspie, stąd nazywana była Gran Corte. Wielki Mistrz miał władzę absolutną w kierowaniu tą instytucją. Stolica Apostolska domagała się lepszych wyroków, jak np. podczas sporu z dworem biskupim, lecz powołując się na "książęcą" suwerenność Wielki Mistrz nie uległ naleganiom. Wraz z obecnością Inkwizycji Stolica Apostolska uważała Maltę za swoją kolonię. W tym czasie Castellania została uznana za sąd świecki, i prawo zostało zmodyfikowane przez Wielkiego Mistrza.
Po przeniesieniu przez Zakon swojej siedziby do Valletty, w nowej stolicy zbudowana została nowa Castellania. Tymczasem, w roku 1574, oryginalna Castellania w Birgu przekształcona została w pałac Inkwizytora. Oprócz pełnienia funkcji siedziby sądu, Castellania służyła również jako więzienie, gdzie przetrzymywano podejrzanych oraz skazanych. Budynek Castellanii ujęty był na oryginalnych planach Valletty. Jednym z miejsc, gdzie planowano zbudować Castellanię był teren zarezerwowany dla zajazdów języków, znany jako Collacchio, lecz ograniczony dostęp do tego obszernego terenu w Valletcie był niepraktyczny, i w sumie porzucono ten zamysł. Budynek pierwszej Castellanii powstał w roku 1572, podczas rządów Wielkiego Mistrza de la Cassière, i był zaprojektowany przez Girolamo Cassara, podobnie jak inne budynki Valletty w drugiej połowie XVI wieku. Budynek miał wygląd wojskowy, z narożnikami wzmocnionymi masywnymi blokami, typowymi dla Cassara.
Pierwsza Castellania Valletty została, z rozkazu Wielkiego Mistrza Manuela Pinto, zburzona w połowie XVIII wieku. Istnieją informacje, oparte jedynie na przekazach ustnych, że w XVIII wieku, w latach 1757-1760, sądy i trybunały mieściły się w budynku przy 254, St. Paul’s Street (dziś znanym jako Europe House, a zajmowanym przez biura Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego), jednak traktowane jest to jako pogłoska.
Budowa i przeznaczenie thumb|left|Inskrypcja upamiętniająca odbudowę Castellanii Nowy barokowy budynek postawiony został na miejscu pierwszej Castellanii przez tego samego Wielkiego Mistrza, dając zatrudnienie znacznej ilości ludzi, na co Pinto miał nadzieję rozpoczynając prace w roku 1757. Podczas trwania budowy więźniowie trzymani byli w torre obok Porta Reale, prawdopodobnie wieży Saint James Cavalier. Nowa Castellania zbudowana została według projektu architekta Francesco Zerafy, który zmarł przed jej ukończeniem, a jego miejsce zajął architekt Giuseppe Bonici. Budowla została ukończona w roku 1760, wewnętrzna kaplica została konsekrowana 15 listopada tego samego roku. Więźniowie zostali przeniesieni do nowego więzienia trzy dni później, 18 listopada 1760 roku.
W XVIII wieku, z racji mieszczenia sądów i trybunałów, budynek znany był jako Corte della Castellania (z odmianami) lub Palazzo del Tribunale. Popularnie nazywany by Court of the Grandmaster (Sąd Wielkiego Mistrza), prawdopodobnie dla odróżnienia go od sądów Inkwizycji i biskupa.
Do budowy użyto miejscowego wapienia, a główny portyk udekorowany został marmurem karraryjskim. Niektóre bloki marmurowe zabrane zostały z ruin świątyni Prozerpiny, antycznej świątyni rzymskiej w Mtarfie, odkopanej w roku 1613. Rzemieślnikiem, pracującym nad dekoracyjnymi rzeźbami fasady Castellanii oraz kaplicy, był mistrz Gian (lub Giovanni), znany jako Puglisi, neapolitański buonavoglia (wioślarz na galerach). Był on pierwszym oskarżonym o morderstwo i skazanym na śmierć przez powieszenie, sądzonym w nowej Castellanii 15 grudnia 1760 roku. Przebudowując pałac Pinto chciał uwszechobecnić swoje heraldyczne półksiężyce na wewnętrznym i zewnętrznym wystroju budynku, aby pochwalić się swoim absolutyzmem i zamożnością. Jakiś czas po zakończeniu budowy artysta Tiepolo Favray opisał budynek i rozpowszechnił informacje o nim wśród europejskich monarchów, porównując go do odpowiadającego oczekiwaniom większości potężnych narodów.
W Castellanii używano dzwonów, aby przyciągnąć ludzi i poinformować ich o mającym nastąpić wydarzeniu, jak np. ogłoszenie wyroku skazującego. Aby móc działać na wodach maltańskich każdy statek handlowy był zobowiązany przez prawo do zarejestrowania się w Castellanii i wniesienia obowiązkowej opłaty w wysokości co najmniej 10 grani, w zależności od wielkości statku i jego przeznaczenia.
thumb|Wnętrze Castellanii
W roku 1774 zaistniał niezwykły (jak na tamte czasy) przypadek, kiedy osoba interpłciowa, 17-letnia Rosa Mifsud z Luqa, wystąpiła do sądu o uznanie jej za mężczyznę, i zezwolenie na noszenie ubrań męskich, zamiast kobiecych, które ubierała od urodzenia. Sąd powołał dwóch ekspertów, by przeprowadzili badanie fizykalne. W tej sprawie przedstawiono szczegółowy opis pracy ekspertów, podobnie jak współcześnie. Ekspertami byli naczelny lekarz oraz naczelny chirurg, obaj pracujący w Sacra Infermeria. W wyniku oględzin medycznych Wielki Mistrz podjął decyzję, że Mifsud może nosić odtąd jedynie męskie ubrania. Decyzja została powzięta po powołaniu przez sąd apelacyjny siedmiu innych ekspertów medycznych, którzy zgodzili się z obserwacjami poczynionymi przez swoich dwóch poprzedników.
Po powstaniu księży w roku 1775, trzech przywódców rebeliantów zostało straconych bez uczciwego sądu. Wyroki śmierci zostały podpisane przez Castellano z rozkazu Wielkiego Mistrza Francisco Ximenesa de Texady. Przed osądzeniem niektórzy księża i klerycy, uczestnicy powstania, zostali zamknięci w tajnych celach w pobliżu sali sądu, niektórzy w lochach Castellanii, inni w kilku budynkach Valletty. Wszyscy ci aresztanci zostali zapisani w Libro del Carcerati Della Magna Curia Castellania. Wśród nich był Gaetano Mannarino, przywódca powstania. Niektórzy z nich zostali skazani na śmierć przez uduszenie w lochach budynku sądu. Cały proces był niezgodny z procedurą sądową na Malcie, gdyż kapłani nie podlegali sądownictwu cywilnemu, lecz sądowi biskupiemu.
W roku 1784 Wielki Mistrz Emmanuel de Rohan-Polduc wprowadził Code de Rohan (Kodeks de Rohana), który obejmował głównie prawo karne. Kodeks zawierał wcześniejsze przepisy prawa, wprowadzone przez byłych wielkich mistrzów, lecz z bardziej liberalnym podejściem. Ustanawiał również standardowe, z pewną elastycznością, przepisy dotyczące adwokatów. Był on następnie zmieniany przy użyciu bandi (komunikatów, obwieszczeń).
Mikiel Anton Vassalli był więźniem w Klistanija pod koniec okresu rządów Zakonu św. Jana. Był oskarżony o rozpowszechnianie idei rewolucyjnych w czasie urzędowania Wielkiego Mistrza Hompescha. Vassalli zaprzeczył oskarżeniom i pozostał w więzieniu. W międzyczasie odwiedził go ojciec Fortunata Panzavecchi. Podczas obiadowania ze strażnikami poczynił notatki z rozmów, jakie przeprowadził z Vassallim. Rzuciły one więcej światła na życie Vassalliego, który po śmierci stał się narodowym maltańskim lingwistą.
W czerwcu 1798 Maltę najechały wojska pierwszej Republiki Francuskiej, w rezultacie okupacji Malty przez Francuzów Zakon został usunięty z wyspy. Francuzi zreformowali system prawny, Magna Curia Castellaniæ została zastąpiona przez Tribunale Provisorio oraz Tribunale Civile di Prim'Instanza. Stanowisko Castellano (kasztelana) zostało zniesione, a sędziowie byli nominowani przez Commission de Gouvernement (Komisję Rządową). W czasie lat okupacji francuskiej budynek był znany jako Palais de Justice. Nie mniej niż trzy pełne pojemniki srebra, należącego do Monte di Pietà i przechowywanego w Castellanii, zostały zabrane 8 listopada 1878 roku przez Francuzów oraz przetopione, aby wybić z nich monety do wynagrodzenia jakobinów. Był to jeden z serii przypadków, które uruchomiły powstanie Maltańczyków. Francuski system prawny nie funkcjonował wystarczająco długo, aby wpłynąć w tym czasie na sądownictwo maltańskie.
Po wygranym powstaniu przeciw rządom francuskim, w roku 1800 Malta stała się brytyjskim protektoratem, Castellania stała się znana jako Gran Corte della Valletta. Na propozycję Maltańskiego Kongresu Narodowego do kanonów prawa zostały przywrócone ponownie starożytne prawa oraz Code De Rohan. Vassalli został powtórnie aresztowany podczas powstania, i był przetrzymywany w Castellanii od 16 września 1800 roku aż do uwolnienia 15 stycznia 1801 roku. Podczas pobytu w więzieniu, Vassalli czytał współwięźniom po arabsku i głosowo tłumaczył na maltański fragmenty Koranu. Księga Koranu, w skórzanej oprawie, została znaleziona przez Brytyjczyków w bagażach Vassalliego, podczas kontroli przy przekraczaniu Porta Reale.