Jacek Maria Dehnel (ur. 1 maja 1980 w Gdańsku) – polski pisarz, tłumacz i malarz. Autor książek poetyckich, powieści i opowiadań.
Życiorys Jego matką jest Anna Karpińska-Dehnel, malarka, ojcem zaś Jacek Dehnel, inżynier. Absolwent V LO im Stefana Żeromskiego w Gdańsku Oliwie oraz Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim. Stypendysta Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. Laureat licznych konkursów poetyckich. Publikował m.in. w „Studium”, „Toposie”, „Tytule”, „Kwartalniku Artystycznym”, „Zeszytach Poetyckich”, „Akcencie”Akcent (czasopismo) nr 3/2006, nr 2/2010. oraz „Przeglądzie Powszechnym”Przegląd Powszechny nr 3/2004.. Tłumaczył m.in. wiersze Philipa Larkina i Osipa Mandelsztama.
Jako prozaik zadebiutował zbiorem opowiadań „Kolekcja”, nagrodzonym w 1998 w Konkursie Literackim Miasta Gdańska im. Bolesława Faca. W 2004 zadebiutował jako poeta tomem wierszy „Żywoty równoległe”, za który otrzymał Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Jego powieść Lala z 2006 przyniosła mu znaczną popularność oraz nominację w 2007 do Nagrody Angelus i w 2009 do Europejskiej Nagrody Literackiej. Powieść Matka Makryna z 2014 trafiła do finału nagrody Nike.
Od 2015, wspólnie z mężem Piotrem Tarczyńskim, tworzy cykl powieści kryminalnych osadzonych w realiach Krakowa z przełomu 19. i 20. wieku. Powieści są publikowane pod wspólnym pseudonimem „Maryla Szymiczkowa”.
Od września 2006 do lipca 2009, wraz z muzykiem Tymonem Tymańskim i dziennikarzem Maciejem Chmielem, prowadził w TVP1 program kulturalny ŁOSssKOT. Był członkiem Rady Programowej Galerii Zachęta i felietonistą portalu Wirtualna Polska (dział: Książki). Współpracuje z tygodnikiem „Polityka” (dział: Kawiarnia literacka), jest jednym z założycieli i prezesem w kadencji 2023-2025 Stowarzyszenia Unia Literacka.
11 sierpnia 2023 roku ogłosił swój start w wyborach parlamentarnych. Kandydował z ostatniego miejsca na liście Nowej Lewicy do Sejmu w okręgu warszawskim; zdobył 5980 głosów i nie uzyskał mandatu.
Nagrody Za debiutancki tom poetycki Żywoty równoległe otrzymał w 2005 Nagrodę Fundacji im. Kościelskich oraz wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie Literackim „Złoty Środek Poezji”.
W 2007 został laureatem Paszportu Polityki za rok 2006 w kategorii literatura.
W listopadzie 2008 otrzymał od Rady Języka Polskiego tytuł Honorowego Ambasadora Polszczyzny, w maju 2011 tytuł Młodego Ambasadora Polszczyzny.
W 2009 został laureatem nagrody „Śląski Wawrzyn Literacki” (za rok 2008) za cykl minipowieści Balzakiana. W marcu tego samego roku przyznano mu Nagrodę Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury „Splendor Gedanensis”, za wydanie zbioru nowel Balzakiana, a także przekłady wierszy Philipa Larkina opublikowane w tomie Zebrane.
Trzykrotnie nominowany do Nagrody Angelus – w 2007 za Lalę, w 2012 za Saturna, w 2015 za Matkę Makrynę.
Pięciokrotnie nominowany do Nagrody Literackiej Nike – w 2009 za Balzakiana, w 2010 za Ekran kontrolny (finał nagrody)Gazeta Wyborcza, Nike 2010: Poezja, Polska, parytet, [dostęp 2010-05-21]., w 2012 za Saturna, w 2015 za Matkę Makrynę (finał nagrody), a w 2017 za Krivoklata.
W 2014 nominowany do Nagrody Poetyckiej im. Wisławy Szymborskiej za Języki obce.
W 2015 odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”; odznaczenie odebrał w 2026.
W październiku 2015 został laureatem nagrody Krakowska Książka Miesiąca (wspólnie z Piotrem Tarczyńskim) za książkę Tajemnica Domu Helclów.
W 2019 angielski przekład Lali (tł. Antonia Lloyd Jones) był nominowany do EBRD Literature Prize (nagrody literackiej Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju), a wybór wierszy Aperture (tł. Karen Kovacik) znalazł się w finale i otrzymał wyróżnienie w PEN Award for Poetry in Translation (nagroda amerykańskiego PEN Clubu za przekłady poezji).
W 2020 otrzymał Złote Wyróżnienie w Nagrodzie Literackiej im. Jerzego Żuławskiego za powieść Ale z naszymi umarłymi. W 2023 nominowany do Nagrody Poetyckiej im. K. I. Gałczyńskiego – Orfeusz za tom Bruma.
W 2025 został wyróżniony Nagrodą Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego (wspólnie z Danielem Kehlmannem). W 2026 został powtórnie odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Życie prywatne Mieszkał w Warszawie na Powiślu, od marca 2020 w Berlinie, w październiku 2024 ogłosił swój powrót do Polski. Jest otwarcie zdeklarowanym gejem. Jego wieloletnim partnerem jest tłumacz i pisarz Piotr Tarczyński„Polityka”: Wychowała mnie Szeherezada.. W listopadzie 2018 para zawarła związek małżeński w Londynie.
W 2019 Dehnel formalnie wystąpił z Kościoła katolickiego.
Twórczość literacka Poezja Żywoty równoległe, Kraków, Zielona Sowa 2004 Wyprawa na południe, Tychy, Teatr Mały (Tychy) 2005 Wiersze, Warszawa, Lampa i Iskra Boża 2006 Brzytwa okamgnienia, Wrocław, Biuro Literackie 2007 Ekran kontrolny, Wrocław, Biuro Literackie 2009 Rubryki strat i zysków, Wrocław, Biuro Literackie 2011 Języki obce, Wrocław, Biuro Literackie 2013 Seria w ciemność (wybór z wcześniejszych tomów), Wrocław, Biuro Literackie 2016 Serce Chopina (poemat), Wrocław, Biuro Literackie 2018 Najdziwniejsze, Wrocław, Biuro Literackie 2019 Bruma, Kraków, Wydawnictwo a5 2022https://www.wydawnictwoa5.pl/Premiera-Brumy-w-Krakowie;s,newsy,typ,1,id,1019.
Proza Kolekcja Gdańsk, Marpress 1999 Lala, W.A.B. 2006 Rynek w Smyrnie, W.A.B. 2007 Balzakiana, W.A.B. 2008 Fotoplastikon, W.A.B. 2009 Saturn. Czarne obrazy z życia mężczyzn z rodziny Goya, W.A.B. 2011 Kosmografia, czyli trzydzieści apokryfów tułaczych, książka napisana na wystawę „Świat Ptolemeusza. Włoska kartografia renesansowa w zbiorach Biblioteki Narodowej”, 2012 Młodszy księgowy. O książkach, czytaniu i pisaniu, W.A.B. 2013 Matka Makryna, W.A.B 2014 Tajemnica domu Helclów, Znak Literanova 2015; jako „Maryla Szymiczkowa” (razem z Piotrem Tarczyńskim) Dziennik Roku Chrystusowego, W.A.B. 2015 Nowy Tajny Detektyw, NCK i Fundacja Picture Doc 2015 (wybór materiałów archiwalnych wspólnie z Barbarą Klicką) Proteusz, czyli o przemianach. Spacerownik po historii Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowe w Warszawie, Serenissima 2015 Krivoklat, Znak 2016 Rozdarta zasłona, Znak literanova 2016, jako „Maryla Szymiczkowa” (razem z Piotrem Tarczyńskim) Dysharmonia, czyli pięćdziesiąt apokryfów muzycznych, Narodowe Forum Muzyki, 2018 (ilustracje Jakub Woynarowski) Seans w Domu Egipskim, Znak literanova 2018, jako „Maryla Szymiczkowa” (razem z Piotrem Tarczyńskim) Ćwiartka papieru, projekt literacki O_KAZ. Literatura o Kazimierzu, 2018 Ale z naszymi umarłymi, Wydawnictwo Literackie 2019
Złoty róg, Znak literanova 2020, jako „Maryla Szymiczkowa” (razem z Piotrem Tarczyńskim) Śmierć na Wenecji, Znak literanova 2023, jako „Maryla Szymiczkowa” (razem z Piotrem Tarczyńskim) Łabędzie, t. 1 i t. 2, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2023, . Tajna Warszawa. Historie zbrodni, kradzieży i oszustw w międzywojennej stolicy opisane w tygodniku „Tajny Detektyw”, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2024. Szaleństwo i śmierć spłyną z gór, Znak literanova 2025, jako „Maryla Szymiczkowa” (razem z Piotrem Tarczyńskim) Historie łajdackie, Znak literanova 2026.
Przekłady Philip Larkin, Zebrane, Wrocław, Biuro Literackie 2008 Kārlis Vērdiņš, Niosłem ci kanapeczkę, Wrocław, Biuro Literackie 2009 Edmund White, Hotel de Dream, Wrocław, Biuro Literackie 2012 (z Piotrem Tarczyńskim) Chajim Nachman Bialik, Pieśni, Kraków, Austeria 2012 (z Marzeną Zawanowską) Francis Scott Fitzgerald, Wielki Gatsby, Kraków, Znak 2013 Henry James, Dokręcanie śruby, Warszawa, W.A.B. 2015 (w przekładzie Witolda Pospieszały z 1959 roku powieść ta ukazała się pod tytułem W kleszczach lęku) Philip Larkin, Zimowe królestwo, Biuro Literackie, 2017 Jerzy Pietrkiewicz, Zdobycz i wierność, W.A.B. 2018 Oscar Wilde, Dusza człowieka w socjalizmie, Karakter, 2019 Wilhelm Müller, Podróż zimowa (cykl 24 wierszy w: Ian Bostridge, Podróż zimowa Schuberta: anatomia obsesji, przeł. Szymon Żuchowski, PWM, 2019) Monica James, Lawrence Liang, Danish Sheik, Amy Trautwein, Inny (również współautor jako Tłumacz), Niewidzialne biblioteki, Wydawnictwo Literackie 2022 Philip Larkin, Śnieg w kwietniową niedzielę. 44 wiersze, Biuro Literackie, 2022 J. M. Coetzee, Żywoty zwierząt, Wydawnictwo Znak 2022 Charles Dickens, Opowieść wigilijna, czyli kolęda prozą, Wydawnictwo Literackie 2022 William Faulkner, Gdy leżę konając, Znak Literanova 2023 Muriel Spark, Jazda, Znak Literanova 2025 Carl August Sandburg, Wiersze chicagowskie, Biuro Literackie 2025
Inne Six Polish Poets (jako poeta i jako redaktor), Londyn, Arc Publications 2009 Free over Blood (Zeszyty Poetyckie/OFF Press, Londyn, 2011, pod redakcją D. Junga i M. Orlińskiego) Il vetro è sottile: poeti polacchi contemporanei tradotti da poeti (jako poeta i jako redaktor z Matteo Campagnolim), Bellinzona, Casagrande 2012 Wielkie, pobrudzone, zachwycone zwierzę (jako autor wyboru wierszy J. Iwaszkiewicza i posłowia), Wrocław, Biuro Literackie 2013 Szyby są cienkie: szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów (red. Matteo Campagnoli, Jacek Dehnel, Justyna Hanna Orzeł) Wrocław, Biuro Literackie 2015 Ćwiartka Szymborskiej, czyli lektury nadobowiązkowe (jako autor wyboru tekstów Wisławy Szymborskiej i wstępu), Kraków, Wydawnictwo Znak, 2021. Jest współtwórcą scenariusza filmu Twój Vincent (Loving Vincent) 2017
Przekłady na języki obce
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Dehnela w serwisie Literackie.pl
Jacek Dehnel w portalu natemat.pl (wersja archiwalna) Utwory Jacka Dehnela w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Unii Literackiej Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Laureaci Nagrody Krakowska Książka Miesiąca Kategoria:Laureaci Paszportu Polityki Kategoria:Ludzie związani z Berlinem Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy autorzy powieści kryminalnych Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Pisarze związani z Gdańskiem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Stypendyści Funduszu Zdolni Kategoria:Urodzeni w 1980 Kategoria:Artystki i artyści LGBT