mały|Gaetano Vestris (1729-1808) jako Jazon w Medei i Jazonie Jeana-Georges’a Noverre'a mały|Jean-Georges Noverre (1727-1810) Medea i Jazon (Médée et Jason, początkowo Jason et Médée) – balet tragiczno-pantomimiczny w 3 aktach, 9 scenach.
Najsłynniejszy balet narracyjny legendarnego choreografa, teoretyka i reformatora baletu Jeana-Georges’a Noverre’a. Typowy przykład jego licznych autorskich baletów z akcją (, w których rozwinął on i rozpowszechnił formę baletu dramatycznego. Taniec i pantomima służyły w nich wyrażeniu realistycznej akcji oraz portretów psychologicznych, odcieni uczuć i silnych przeżyć bohaterów. Temu celowi była również podporządkowana muzyka, dekoracje, kostiumy i rozmaite efekty sceniczne. Do swego baletu Noverre wybrał starożytny mit o księciu Jazonie i słynnej czarodziejce Medei, ograniczając się głównie do epizodu zgładzenia rywalki KreuzyIrena Turska, Przewodnik baletowy, wyd. IV, s. 252-255, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2011 (Tu wskazano mylną lokalizację miejsca premiery polskiej z 1767 roku w Pałacu Radziwiłłowskim, który był udostępniony dla teatru dopiero w latach 1774–1778. Nie było także w Warszawie – jak podała autorka – realizacji „Medei i Jazona” w choreografii Francesco Casellego w 1775 roku; Caselli wystawił tamtego roku inny balet według Noverre'a „Sąd Parysa”, premiera w Pałacu Radziwiłłowskim 5 marca 1775.).
Twórcy baletu Libretto i choreografia: Jean-Georges Noverre Muzyka: Johann Josef Rodolphe Dekoracje: Giovanni Battista Innocenzo Colomba Kostiumy: Louis-René Boquet
Prapremiera Prapremiera: 11 lutego 1763, Hoftheater, Stuttgart, z okazji urodzin księcia Karola Eugeniusza Wirtemberskiego
W Warszawie Premiera polska: 8 maja 1767, choreografia Gaetano Vestris wg Jeana-Georges’a Noverre’a Operalnia Saska, Warszawa, z okazji imienin króla Stanisława Augusta. Druga premiera: kwiecień 1777, choreografia Leopold Frühmann wg Jeana-Georges’a Noverre’a i Gaetana Vestrisa, Teatr w Pałacu Radziwiłłowskim, Warszawa
Z tej drugiej inscenizacji zachowała się relacja prasowa w "Journal Litteraire de Varsovie" (1777, z. 1):
"Wystawiono tu balet Médée et Jason skomponowany przez słynnego Noverre'a; ale zachowano zmiany, które poczynił w nim pan Vestris, kiedy wystawiał ten balet w teatrze warszawskim. Bez wątpienia byłoby lepiej gdyby trzymano się dokładnie planu pana Noverre'a, z jego nowymi poprawkami i dodatkami, ale szczupłość teatru i mała liczba tancerzy wydawały się stać temu na przeszkodzie, pomimo że pani Valentin odtwarzała postać Medei z wielkim wyczuciem i szlachetnością. W ogólności tancerka wydaje się zasługiwać na uznanie; piękne rysy twarzy, wysoki wzrost i wrodzone wdzięki sprawiają, że będzie dobrze przyjmowana we wszystkich baletach, w których zatańczy"Alina Żórawska-Witkowska, Muzyka na dworze i w teatrze Stanisława Augusta, s. 186, Zamek Królewski, Warszawa 1995.
Role i wykonawcy Rola Prapremiera: Hoftheater, Stuttgart 1763 Premiera polska: Operalnia Saska, 1767Alina Żórawska-Witkowska, Muzyka na dworze i w teatrze Stanisława Augusta, s. 167-180, Zamek Królewski, Warszawa 1995 Druga warszawska premiera: Pałac Radziwiłłowski, 1777Karyna Wierzbicka, Źródła do historii teatru warszawskiego od roku 1762 do roku 1833, cz. I. Czasy Stanisławowskie, s.188-192 Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1951 Medea, księżniczka Kolchidy, żona JazonaNancy Levier Teresa Steffani (?) Anna Maria Valentin Riva Jazon, książę Tesalii, mąż Medei, kochanek KreuzyGaetano Vestris Gaetano Vestris Leopold Frühmann Kreuza, księżniczka Koryntu, kochanka JazonaLuisa Toscani Antonia Tonerle-Guglielmi (?) Eva Schinagel Kreon, król Koryntu, ojciec KreuzyAngiolo Vestris Marc-Antoine Missoly (?) Daniel Curz Opiekunka dzieci i powiernica Medei Marguerite-Louise Sauveur-Noverre Dwoje dzieci dzieci Joachima Delaître / De Laitre Księżniczka Koryntu Anna Maria Salomoni Książęta Koryntu Pierre-Charles Léger i Charles Le Picq Ogień Lépi l'ainé / starszy Żelazo Joachim Delaître / De Laitre Trucizna Charles Le Picq Zemsta Luigi Balletti Nienawiść Pierre-Charles Léger Zazdrość Louis-Aimé d'Auvigny / Dauvigny Lud koryncki panowie: Louis Simonet, Valentin Riva, Jean Favier, Antoine Trancart,
Antoine Pitrot, Clemente (Gardello?), Gregorio (Grisostomi?),
Nicola Duponcel, Carl Philipp Rössler / Russler,
Martin Levevre / Le Fèvre, Félix, Giuseppe Anelli / Annellopanie:
Angiola Ricci, Elisabeth Malter, Louis Blondevahl,
Rose Durand, Marie Claudine Toscani, Adelaide,
Rosalie, Louise Cronier, Agnès Boudet, Nanette Évrard,
Marie Marcadet, Catharina Richieri Przywódcy niewolników Koryntian panowie: Joachim Delaître, Giuseppe Reginapanie:
Antonia Guidi, Elisabetha Bittina Radicati Niewolnicy panowie: Gasparo (Gardello?), Franz Regina,
Drouville, Francesco Cassellipanie:
Margarethe Delaître / De Laitre, Marie Dorfeuille,
Antoinette Artus, Margarete Massu oraz Arcykapłan, Straż i Ofiarnicy
Bibliografia Musik und Musiker am Stuttgarter Hoftheater (1750-1918), Herausgegeben von Reiner Nägele, Württembergische Landesbibliothek, Stuttgart 2000,
Richard Ralph & Susan Au, Médée et Jason [w:] International Encyclopedia of Dance, Founding editor Selma Jeanne Cohen, Volume 4, Oxford University Press, New York 1998, (vol. 4) Susan Leigh Foster, Choreography and Narrative: Ballet's Staging of Story and Desire, Indiana University Press, Bloomington 1998, Marion Kant, ed., The Cambridge Companion to Ballet, Cambridge Companions to Music, Cambridge University Press, Cambridge & New York 2007, Lincoln Kirstein, Four Centuries of Ballet: Fifty Masterworks, Dover Publications, Inc., New York 1984, Carol Lee, Ballet in Western Culture, Routledge, New York & London 2002, Deryck Lynham, The Chevalier Noverre: The Father of Modern Ballet, Sylvan Press, London 1950 Ludwik Bernacki, Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, t. I i II, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1925 Karyna Wierzbicka, Źródła do historii teatru warszawskiego od roku 1762 do roku 1833, cz. I. Czasy Stanisławowskie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1951 Jean-Georges Noverre, Teoria i praktyka tańca prostego i komponowanego, sztuki baletowej, muzyki, kostiumu i dekoracji, przekład i opracowanie Irena Turska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1959
Irena Turska, Przewodnik baletowy, wyd. IV, s. 252-255, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2011,
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Balety