Catenulida, katenulidy – bazalna grupa płazińców klasyfikowana w zależności od systemu jako podtyp, gromada lub rząd. Liczy około 120 opisanych gatunków mikroskopijnych zwierząt, z czego 14 występuje w morzu, a reszta w wodach słodkich.
Systematyka W obrębie grupy wyróżnia się pięć rodzin:
Catenulidae Graff, 1905 Paracatenulidae Van Steenkiste & Leander, 2023 Chordariidae Marcus, 1945 Retronectidae Sterrer & Rieger, 1974 Stenostomidae Vejdovsky, 1880 Tyrrheniellidae Riedl, 1959
Budowa thumb|200px|left|Przedstawiciel rodzaju Paracatenula (Catenulida: Retronectidae) między ziarnami piasku. Widoczne przezroczyste rostrum i tułów wypełniony białym trofosomem. Robakowate zwierzęta o długości do kilkunastu milimetrów, pokryte urzęsionym nabłonkiem, w którym nie występują rabdity. Otwór gębowy położony subterminalnie po brzusznej stronie ciała, wyznacza granice pomiędzy położonym z przodu rostrum a tułowiem i prowadzi do gardzieli, która następnie przechodzi w pozbawione odbytu jelito. Układ nerwowy składa się z mózgu, dwóch głównych podłużnych pni nerwowych położonych lateralnie, krótkich nerwów prowadzących z mózgu do gardzieli i przodu ciała oraz subepitelialnej rozproszonej sieci nerwowej. Mózg położony jest w rostrum i można w nim wyróżnić położony centralnie neuropil oraz otaczające go perikarya. Pnie nerwowe typu medularnego. U przedstawicieli rodzin Catenulidae, Retronectidae i Paracatenulidae obecna jest w mózgu statocysta, natomiast przedstawiciele rodziny Stenostomidae posiadają wyspecjalizowane dołki czuciowe, które prawdopodobnie są homologiczne oczom pozostałych płazińców.
Ekologia Słodkowodne i morskie zwierzęta interstycjalne, często występują w środowiskach ubogich w tlen. Odżywiają się bakteriami, jednokomórkowymi eukariontami a nawet mogą polować na drobne bezkręgowce. Jeden rodzaj, Paracatenula, posiada jelito przekształcone w trofosom, w którym występują symbiotyczne siarkowe alfaproteobakterie z rzędu Rhodospirillales. Jako jedne z nielicznych zwierząt, obok niektórych szczękogębych, wykazują zdolność do pływania do tyłu przy pomocy odwróconych ruchów rzęsek. Niektóre gatunki występują w łańcuchach połączonych zooidów. thumb|250px|right|Łańcuch zooidów wirka z gatunku Catenula lemnae (Catenulida: Catenulidae).
Rozmnażanie i rozwój Obojnacze, posiadają niesparowane gonady. Męski gonopor otwiera się po grzbietowe stronie ciała, żeński układ płciowy skrajnie uproszczony. Jaja entolecytalne (zawierają materiał zapasowy w postaci żółtka) przechodzą bruzdkowanie spiralne. Większość gatunków charakteryzuje się rozwojem prostym, jednak u gatunku Rhynchoscolex simplex występuje tzw. larwa Luthera.
Catenulida są również zdolne do rozmnażania bezpłciowego na drodze paratomii, w wyniku którego niektóre gatunki formują łańcuchy połączonych, identycznych genetycznie zooidów.
Pokrewieństwa w obrębie zwierząt Catenulida stanowią najbardziej bazalną linię w obrębie płazińców. Oddzieliły się od reszty przedstawicieli tego typu (łączonych w grupę Rhabditophora) jeszcze przed pojawieniem się rabditów. Prawdopodobnie prezentują wiele plezjomorficznych cech, takich jak lateralne pnie nerwowe, obecność statocysty, czy bruzdkowanie spiralne.
Etymologia Od łacińskiego słowa catenula oznaczającego łańcuszek. Nazwa odnosi się do występowania form budujących łańcuchy zooidów.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Płazińce Kategoria:Wirki