Franz Caspar Maria Pieler (ur. 11 maja 1835 w Arnsbergu (Westfalia), zm. 25 października 1910 w Rudzie Śląskiej) – niemiecki inżynier górniczy, m.in. długoletnim dyrektorem kopalni i pełnomocnikiem hrabiego Ballestrema, właściciela Rudy. Wsławił się jako wybitny menedżer, wynalazca i do dziś szanowany przez mieszkańców Rudy Śląskiej dobroczyńca.
Życiorys Rodzina i pochodzenie Urodził się w Arnsbergu, w rodzinie katolickiej. Jego ojcem był zasłużony nauczyciel gimnazjalny i lokalny historyk Franz Ignatz Pieler, a matką Henriette z domu Gottschalk. Po zdobyciu stałej posady ożenił się z Emilie z domu Mattieu, z którą miał sześciu synów i pięć córek. Ich najstarszy syn Franz Emil poszedł zawodowo w ślady ojca i objął po nim posadę dyrektora generalnego kopalni i zarządcy dóbr rodziny von BallestremówProfil Franza Pielera na stronie rodziny Ballerstremów.. Ich drugi syn Karl został inżynierem i przedsiębiorcą budowlanym.
Młodość Uczęszczał do „Gymnasium Laurentianum” w rodzinnym Arnsbergu, gdzie 16 sierpnia 1854 otrzymał świadectwo maturalne. 1 kwietnia 1856 rozpoczął ochotniczą roczną służbę w armii pruskiej, którą odbył w Rezerwowym Regimencie Piechoty Gwardii Królewskiej w Berlinie. Później studiował górnictwo w Akwizgranie i Bonn, zdobył dyplom inżynierski i w końcu otrzymał doktorat.
Kariera urzędnicza Po pomyślnym zakończeniu studiów 3 sierpnia 1862 rozpoczął karierę w pruskiej administracji górniczej w randze referendarza górniczego (niem. Bergreferendar). Po trzech latach nauki zawodu 18 grudnia 1865 został mianowany asesorem górniczym (niem. Bergassessor)W różnych źródłach podawany jest rok 1885, ale z pewnością jest to pomyłka, którą później bezkrytycznie przejęto. Asesor jest bowiem najniższym stopniem urzędniczym w Prusach, bez którego trudno by było zdobyć wyższe szarże.. 1 kwietnia 1867 Pieler został mianowany przysięgłym górniczym (niem. Berggeschworener) i urzędnikiem nadzorującym kopalnie w zagłębiu Burbach (niem. Revierbeamter), którą to funkcję już przedtem komisarycznie pełnił. 1 kwietnia 1871 przejął nadzór nad zagłębiem dillenburskim. Podczas służy państwowej zdobył doświadczenie i autorytet fachowy, więc 18 marca 1872 został dyrektorem okręgu górniczego (niem. Bergmeister) w Dillenburgu. Był też wówczas dyrektorem tamtejszej szkoły górniczej (niem. Bergschule Dillenburg). 1 lipca 1873 Pieler wystąpił ze służby państwowej, by objąć bardziej ambitne i lukratywne stanowiska fachowe w prywatnych przedsiębiorstwachGeschichte der Dillenburger Bergschule..., s. 16..
Kariera w przemyśle W zagłębiach Wurmy i Ruhry thumb|72px|Replika spirytusowej lampy Pielera ze skalą W 1873 objął stanowisko dyrektora kopalni w spółce górniczej Vereinigungsgesellschaft für Steinkohlenbau im Wurmrevier opodal Akwizgranu, a w 1883 przeszedł na podobne stanowisko w spółce A.G. Dortmunder Union.
Zapewne podczas pracy w Akwizgranie skonstruował lampę spirytusową, będącą udoskonaleniem lampy Davy’ego., która służyła do badania zawartości metanu w kopalniach. Ponadto przypisuje mu się autorstwo metody wydobywania węgla z podsadzką piaskową, stosowaną również w kopalniach złota, i wiele innych górniczych innowacji.
Na Górnym Śląsku W 1885 ówczesny prezydent Reichstagu i przemysłowiec, hrabia Franz von Ballestrem rozpoznał potencjał Pielera i zaoferował mu posadę zarządcy rodowego majątku na Górnym Śląsku, by samemu skoncentrować się na pracy politycznej. W skład majątku Ballerstremów wchodziły miejscowości Ruda, Pławniowice, Borsigwerk oraz Biskupice, źródłem bogactwa były jednak przede wszystkim kopalnie węgla i rudy oraz huty metali. Tę funkcję spełniał do końca życia, ku wielkiemu zadowoleniu rodziny von Ballestremów i pracowników.
W ciągu 25 lat zarządzania majątkiem von Ballestremów Pieler powiększył go z wielkim rozmachem. Przede wszystkim wdrożył wiele nowych technologii. Przyczynił się też do powstania nowych kopalń i innych zakładów. Pod jego kierownictwem wydobycie węgla koncernu von Ballestremów wzrosło z 300.000 do dwóch milionów ton roczniePortret F. Pielera na portalu ballestrem.de., a dokonał tego bez pomocy obcego kapitałuFehrenbach, s. 150.. Rozbudował istniejącą od 1750 kopalnię „Brandenburg”, a w 1895 otworzył w Rokitnicy nową kopalnię, nazwaną „Castellengo” dla upamiętnienia pierwotnej siedziby rodowej von Bellestremów.
Pieler miał świadomość, że wzrost wydobycia i zyski to wynik ciężkiej pracy robotników, których warunki socjalno-bytowe były wówczas bardzo złe. Dlatego za zgodą hrabiego von Ballestrema zbudowano dla pracowników domy we wzorcowo planowanych osiedlach (tzw. koloniach). W Rudzie robotnicy zamieszkali we wschodniej i zachodniej części Kolonii „Carl Emanuel”, Kolonii „Glückauf” oraz „Dorf Rudzie” i „Rudzie Hammer”. Jak na lata 1908–1910 były to mieszkania komfortowe. Zachodnia część kolonii „Carl Emanuel” i „Dorf Ruda” były skanalizowane. Wszystkie kolonie i osiedla miały swoją szkołę, przedszkole i sklep, w których kupowano artykuły po niskich cenach. Ponadto w „Dorf Rudzie” zbudowano w 1893 aptekę, w 1895 Gasthaus i pocztę, w 1910 szpital, a w 1912 powstała tu również szkoła nauki gospodarstwa domowego z halą gimnastyczną. W 1889 zelektryfikowano część Rudy jako jedno z pierwszych miast Europy i pierwsze w obecnych granicach Polski. Gospodarczy rozwój Rudy podczas 25 lat działalności Pielera uwidacznia wzrost liczby ludności z 7.500 do 18.000. Pieler nadzorował również budowę ufundowanego przez hrabiego nowego kościoła parafialnego pw. Św. Józefa, zbudowanego w latach 1902–1904Informacje o zabytkach Rudy Śląskiej; Sanktuarium Św. Józefa..
Również powstanie pogotowia górniczego na Górnym Śląsku wywodzi się z inicjatywy Franza Pielera, którą przedstawił 4 kwietnia 1907 w zarządzie rejonowego knapszaftu. Już w następnym roku w Bytomiu podjęła pracę pierwsza tego typu placówka w zagłębiu przemysłowym na terenie wschodniego Górnego Śląska.
Już za życia Franz Pieler należał do najbardziej szanowanych przemysłowców na terenie całego Śląska.
Wyróżnienia W uznaniu zasług dla górnictwa cesarz Niemiec i król Prus Wilhelm II w 1897 wręczył Pielerowi w Berlinie złoty medal, a w 1900 mianował go „tajnym królewskim radcą górniczym” (niem. Königlicher Geheimer Bergrat). Z tej okazji hrabia Franciszek von Bellestrem podarował Pielerowi złoty pyrlik obsadzany szlachetnymi kamieniami, który znajduje się dziś w muzeum górniczym w Bochum. Lokalni społecznicy ubiegali się w 2016 o upamiętnienie Pielera w nazewnictwie miejskim nazwaniem jednej z ulic, ale miejscowy samorząd lokalny nie podjął tej inicjatywy.
Epilog Po swojej śmierci w 1910 roku spoczął w mauzoleum, zbudowanym na rudzkim cmentarzu, przy ul. Porębskiej, w Rudzie. Mauzoleum Pielerów, zostało wykonane według projektu Hansa von Poellnitza. Znajduje się w niej rzeźba, przedstawiająca Postać Chrystusa, przygarniającego klęczącego przed nim Franza Pielera, a także epitafium z podobizną syna Pielera, które wykonał Josef Limburg. Obok Pielera pochowane jest tam jego żona i ich syn, Adolf.
Już w czasie II wojny światowej, zostało ono częściowo zasypane, a z biegiem lat, ulegało zniszczeniu. Ale przy okazji obchodów 100. rocznicy śmierci hrabiego von Ballestrema, postanowiono też odnowić kaplicę grobową Pielerów, ufundowaną przez von Ballerstremów. Na czas remontu szczątki zostały umieszczone w krypcie, w sanktuarium św. Józefa, a 10 kwietnia 2016 uroczyście przeniesione na pierwotne miejsce pochówku. Na uroczystość przeniesienia zwłok Pielera przyjechało z Niemiec 15 członków jego rodziny, a także metropolita katowicki, arcybiskup Wiktor Skworc.
Przypisy
Bibliografia Über einfache Methoden zur Untersuchung der Grubenwetter. Aachen 1883, Verlag von Rudolf Barth
Literatura Fehrenbach, Elisabeth: Adel und Bürgertum in Deutschland 1770-1848; München 1994, s. 150 Gerlo, Walther: Männer des Bergbaus; Berlin 1937, s. 113 Geschichte der Dillenburger Bergschule von der Gründung bis zur Gegenwart – Denkchrift aus Anlaß der Fünfzigjahrfeier der Gründung der Bergschule 1858-1908; Dillenburg 1908, s. 16 Kopiec, Bernard: Ruda Śląska. Cz. 1. Ruda Śląska 2003, s. 93, 94,95. Matschoss, Conrad: Männer der Technik. Berlin, 1925, S. 204 Oreł, Joanna: Ci, co śnili o potędze Rudy; „Dziennik Zachodni” 2012. Dodatek „Ruda Śląska Nasze Miasto”, nr 15, s. 5. Widera, Aleksander: Parafia rudzka i biskupicka. Cz. 2. [Ruda Śląska] [b.r.], s. 136.
Linki zewnętrzne Profil Franza Pielera na stronie rodziny Ballestremów Profil Franza Pielera autorstwa Horsta Gerhardta na serwerze Deutsche Biographie Grubenwehr – Rettungswesen: Hauptstelle Beuthen und Essen Relacja z uroczystego przeniesienia szczątków Pielera do jego mauzoleum Joanna Oreł, 2012-08-30, DZ: Elektrociepłownia Mikołaj ma już 100 lat Joanna Oreł, 2012-04-16, DZ: Pielerowie – to oni zarządzali dobrami w Ballestremów w Rudzie Joanna Oreł, 2011-09-13, DZ: Pielerowie odwiedzili Rudę Śląską z sentymentem powrócili Wzmianka na antenie TVS o uroczystym powrocie szczątek Pielera do jego odremontowanego grobowca Informacje o zabytkach Rudy Śląskiej
Kategoria:Ludzie związani z Rudą Śląską Kategoria:Niemieccy przedsiębiorcy Kategoria:Urodzeni w 1835 Kategoria:Zmarli w 1910