Brodawnik żółtobrzuchy (Philepitta schlegeli) – gatunek małego ptaka z rodziny brodawników (Philepittidae), endemit Madagaskaru. Narażony na wyginięcie.
Taksonomia Po raz pierwszy gatunek opisał Hermann Schlegel w 1867. Opis ukazał się w Recherches sur la faune de Madagascar et de ses dépendances. Autor nie wskazał dokładnego miejsca zebrania holotypu. Obserwował zarówno samce, jak i samice. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Philepitta schlegeli, która jest obecnie (2025) akceptowana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny. Brodawnik żółtobrzuchy to gatunek monotypowy.
Morfologia thumb|left|200px|Od góry: samiec, samica, młoda samica Długość ciała wynosi 12,5–14 cm. Autor pierwszego opisu podał następujące wymiary (w calach francuskich, oryginalne wymiary zaprezentowane przez autora w nawiasie): długość skrzydła wynosi około 74–77 mm (2 cale i 9–10 linii), długość ogona około 38–40,5 mm (17 do 18 linii), dzioba około 11–13,5 mm (5–6 linii), skoku 18–20 mm (8–9 linii). Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. Samce mają czarne głowy z barwnymi brodawkami (można wyodrębnić 3 odstające płaty) – zielonymi z przodu i z tyłu oka, a niebieskimi dookoła. Grzbiet porastają pióra zielone, widoczna żółta obroża; spód ciała ma barwę jaskrawożółtą. Samica z wierzchu jest zielona, a jej żółtą spodnią część ciała pokrywają ciemniejsze pasy. Nie występują u niej barwne brodawki, ma za to jasnoróżową obrączkę oczną. Dziób czarny, nogi łupkowobrązowe, tęczówka jasnobrązowa.
Zasięg występowania Endemit zachodniego, północno-zachodniego i północnego Madagaskaru. Na północy sięga do Andavakoera, na południu do miejsca około 70 km na północ od miasta Morondava.
Ekologia i zachowanie Środowiskiem życia brodawników żółtodziobych są głównie wilgotne lasy, lokalnie odwiedza również te suche, szczególnie w obszarach z wapieniami. Żywią się niewielkimi owocami (m.in. Petchia, toinowate) oraz nektarem. Według autora oryginalnego opisu reprezentanci gatunku mogą być obserwowani m.in. wraz z wangami błękitnymi (Cyanolanius madagascarinus). Schlegel stwierdził również, że krzyk brodawnika żółtobrzuchego przypomina krzyk pustułki malgaskiej (Falco newtoni) i brzmi jak szybkie cit-cit-ci.
Rozród słabo poznany. Obserwowano budowę gniazd od października do grudnia. Prawdopodobnie u przedstawicieli P. schlegeli występuje poligynia. Gniazdo ma kształt sferyczny, jest przytwierdzone do gałęzi. Budulec stanowią mchy, kora i fragmenty liści, spojone pajęczyną.
Status zagrożenia IUCN od 2025 uznaje brodawnika żółtobrzuchego za gatunek narażony (VU, Vulnerable); wcześniej był on klasyfikowany jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Liczebność populacji nie została oszacowana. Ptak ten opisywany jest jako rozmieszczony plamowo w obrębie swego zasięgu występowania. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na postępujące niszczenie siedlisk. Suchym lasom w obrębie zasięgu P. schlegeli zagrażają wypalanie, nadmierny wypas bydła oraz wycinka drzew pod rozpałkę i budulec. W okolicach Sambirano wydobywanie złota poskutkowało zniszczeniem części okolicznego wilgotnego lasu oraz napływem ludności do tego obszaru. Z drugiej strony środkowe części zasięgu, położone w masywach, są objęte obszarami chronionymi.
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Brodawniki Kategoria:Ptaki Madagaskaru Kategoria:Fauna endemiczna Madagaskaru Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1867 roku Kategoria:Taksony opisane przez Hermanna Schlegla