Skoczek azjatycki (Dipus sagitta) – gatunek ssaka z podrodziny skoczków (Dipodinae) w obrębie rodziny skoczkowatych (Dipodidae).
Zasięg występowania Skoczek azjatycki występuje w Eurazji zamieszkując w zależności od podgatunku: D. sagitta sagitta – południowa Rosja (Kraj Ałtajski) i prawy brzeg rzeki Irtysz w Kazachstanie (obwód pawłodarski i obwód wschodniokazachstański). D. sagitta austrouralensis – północno-zachodni Kazachstan (obwód zachodniokazachstański, obwód atyrauski i obwód aktobski między rzekami Ural i Emba). D. sagitta bulganensis – wschodni Kazachstan (wschodnia część jeziora Zajsan w obwodzie wschodniokazachstańskim), północno-zachodnia Chińska Republika Ludowa (Kotlina Dżungarska w Sinciang) i Mongolia (południowy ajmak kobdoski i południowo-zachodni ajmak gobijsko-ałtajski). D. sagitta halli – Chińska Republika Ludowa (północno-wschodnia Mongolia Wewnętrzna, południowo-zachodni Heilongjiang, północno-zachodni Jilin i północny Liaoning) i południowo-wschodnia Mongolia (ajmak suchebatorski). D. sagitta innae – południowa Rosja (obwód astrachański na wschód od rzeki Wołga) i północno-zachodni Kazachstan (obwód zachodniokazachstański i obwód atyrauski na zachód od rzeki Ural). D. sagitta lagopus – zachodnio-środkowy Kazachstan (na wschód od rzeki Emba i na północ od rzeki Syr-daria). D. sagitta megacranius – południowo-wschodni Kazachstan (piaski Moinkum w obwodzie żambylskim). D. sagitta nogai – południowa część europejskiej Rosji (obwód wołgogradzki i obwód astrachański na wschód od rzek Wołga, Kałmucji i Dagestanu). D. sagitta sowerbyi – północna Chińska Republika Ludowa (północno-wschodni Sinciang, północna część Kotliny Cajdamskiej w Qinghai, Gansu, południowo-zachodnia Mongolia Wewnętrzna, północna Ningxia i północne Shaanxi) i Mongolia. D. sagitta turanicus – południowo-zachodni Kazachstan (południowy obwód kyzyłordyński na południe od rzeki Syrdaria i obwód mangystauski), Uzbekistan i Turkmenistan; prawdopodobnie w sąsiednim zachodnim Afganistanie. D. sagitta ubsanensis – północno-zachodnia Mongolia (północny ajmak uwski) i przyległa Rosja (skrajna południowa Tuwa). D. sagitta usuni – południowo-wschodni Kazachstan (obwód ałmacki); prawdopodobnie w przyległej Chińskiej Republice Ludowej (piaski doliny rzeki Ili w zachodnim Sinciangu). D. sagitta zaissanensis – wschodni Kazachstan (północno-zachodni basen jeziora Zajsan na lewym brzegu rzeki Irtysz).
Izolowana populacja występująca w północnym Iranie (pustynia Turan we wschodnim Semnan) może należeć do podgatunku turanicus lub do jeszcze nieopisanego podgatunku.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1773 roku niemiecki przyrodnik Peter Simon Pallas nadając mu nazwę Mus sagitta. Holotyp pochodził z Jakuszewska, w obwodzie pawłodarskim, w północnym Kazachstanie.
Dane genetyczne dostarczają mocnych dowodów na to, że D. sagitta, w tradycyjnym rozumieniu, nie jest pojedynczym gatunkiem, ale raczej zespołem co najmniej czterech lub nawet pięciu gatunków; w rezultacie D. deasyi został podniesiony do rangi odrębnego gatunku. Trzy kolejne linie genetyczne (sagitta, turanicus i sowerbyi) mogą reprezentować trzy odrębne gatunki, ale potrzebne są dalsze badania molekularne i morfologiczne. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzynaście podgatunków.
Etymologia Dipus: dipous, διποδος dipodos „dwunożny”, od δι- di- „podwójny”, od δις dis „dwukrotny”, od δυο duo „dwa”; πους pous, ποδος podos „stopa”. sagitta: „strzała”. austrouralensis: łac. auster, austri „południe”; Ural, Eurazja. bulganensis: góry Bulgan, Mongolia. halli: A.L. Hall (data urodzenia i śmieci nieznana), brytyjski kolekcjoner z którego kolekcji pochodził holotyp. lagopus: gr. λαγωπους lagōpous, λαγωποδος lagōpodos „zająco-stopy, szorstko-stopy”, od λαγως lagōs „zając”; πους pous, ποδος podos „stopa”. megacranius: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē „wielki”; κρανιον kranion „czaszka”, od καρα kara, καρατος karatos „głowa”. nogai: Nogajowie, lud turecki, zamieszkujący Kaukaz Północny, południowe Powołże i Półwysep Krymski. sowerbyi: Arthur de Carle Sowerby (1885–1954), brytyjski przyrodnik i podróżnik. turanicus: staroperska nazwa Turan dla Azji Środkowej, ogólnie stosowana do ziem ludów tureckich poza Amu-darią. ubsanensis: Ubsu-Nur (= Uws-nur), Mongolia/Rosja. usuni: Usunowie, środkowoazjatycka konfederacja plemion koczowniczych. zaissanensis: jezioro Zajsan, Kazachstan.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 115–145 mm, długość ogona 140–180 mm, długość ucha 16–23 mm, długość tylnej stopy 57–67 mm; masa ciała 46–128 g.
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Skoczkowate Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1773 roku Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa