mały|Książę Emil zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg, 1865, adorator i późniejszy mąż Kamili Stefańskiej Kamila Józefa Stefańska (ur. 21 stycznia 1838Podawany w źródłach zagranicznych jej rok urodzenia: 1840 i miejsce urodzenia: Warszawa są błędne, a wynikają z nieprawdziwych danych, jakie Kamila Stefańska podała do aktu ślubu w Hesji, odmładzając się wtedy formalnie o dwa lata. Prawdziwe dane nt. jej urodzin zapisano w: Parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Łomży: Księga urodzeń 1838, nr 29, s. 7–8. w Łomży, zm. 8 listopada 1902 w WiesbadenPaweł Chynowski, „Stefańska (od r. 1868 von Kleydorff) Kamila Józefa”, [w:] Polski słownik biograficzny, z. 177 (t. 43/2), Warszawa-Kraków 2005, s. 234–235 (tu pomyłkowo wydrukowany jest miesiąc jej śmierci jako 8 IX 1902; prawidłowy: 8 XI 1902 widnieje na jej grobie – zdjęcie powyżej).) – polska tancerka baletowa aktywna w latach 1850–1868. Na scenach zagranicznych notowana jako: Camille Stefaniska (Paryż, Wiedeń), Camilla Stefaniska (Neapol), Camilla Stefanska (Lizbona, Mediolan), Camille Stephanska (Manchester), Kamilla Stefanska (Berlin) i Камилла Стефанская (Sankt Petersburg). W latach 1862–1868 primabalerina Teatru Wielkiego w Warszawie. Od 21 grudnia 1868 baronowa Camilla von Kleydorff, a od 28 grudnia 1868Paweł Chynowski, „Stefańska (od r. 1868 von Kleydorff) Kamila Józefa”, [w:] Polski słownik biograficzny, z. 177 (t. 43/2), Warszawa-Kraków 2005, s. 234–235 . morganatyczna małżonka heskiego księcia .
Rodzina i dzieciństwoPaweł Chynowski, „Stefańska (od r. 1868 von Kleydorff) Kamila Józefa”, [w:] Polski słownik biograficzny, z. 177 (t. 43/2), Warszawa-Kraków 2005, s. 234–235 oraz dodatkowe ustalenia udostępnione przez Pawła Chynowskiego. Według aktu chrztu Kamila Józefa Stefańska była jakoby córką zmarłego już Antoniego Stefańskiego i jego żony Teofili z SzymańskichASC Parafii Rzymskokatolickiej św. Michała Archanioła w Łomży, Księga urodzeń 1838, nr 29.. Zapis ten był jednak mistyfikacją mającą na celu ukrycie prawdy o pozamałżeńskim pochodzeniu dziewczynki. Jak wynika bowiem z analizy innych źródeł, Kamila była naprawdę panieńską córką dyplomowanej akuszerki Teofili Eleonory Stefańskiej (1816-1874), córki małżonków Szymona i Anny Stefańskich, urodzonej w Warszawie, a pracującej w tamtym okresie w Łomży. Była ona zresztą także matką dwojga wcześniejszych panieńskich dzieci: Kazimiery Marianny Stefańskiej (1833–1908), późniejszej żony nauczyciela i historyka Ludwika Grzmielewskiego (1815–1888) oraz artysty malarza i nauczyciela Hipolita Antoniego Stefańskiego (1836–1888), absolwenta Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie i dalszych studiów malarskich w Rzymie. Pracując na Podlasiu, Teofila poznała rewizora skarbowego guberni augustowskiej i sędziego pokoju okręgu biebrzańskiego, ziemianina Antoniego Jakuba Ignacego Suchodolskiego (1795–1863). Kiedy owdowiał i zamieszkał jako emeryt w Warszawie, Teofila poślubiła go tam w 1848 rokuASC Parafii Rzymskokatolickiej św. Andrzeja w Warszawie, Księga małżeństw 1848 nr 78.. Zapewniła w ten sposób swoim dzieciom opiekę i pozycję społeczną, czego trwałym świadectwem jest inskrypcja na jego grobie na Starych Powązkach: „Najlepszemu mężowi i ojczymowi stroskana żona wraz z pasierbami”.
Kariera artystyczna Około 1848 Kamila rozpoczęła naukę tańca w szkole baletowej Warszawskich Teatrów Rządowych, gdzie uczyła się kolejno pod kierunkiem pedagogicznym wybitnych tancerzy sceny warszawskiej: Konstancji Turczynowicz, Mikołaja Grekowskiego i Antoniego Tarnowskiego. Prawdopodobnie już ok. 1850 występowała w Teatrze Wielkim, ale jej debiut solowy odnotowano dopiero w przedstawieniu baletu Katarzyna, córka bandyty (20 grudnia 1853), w którym występowała gościnnie w Warszawie słynna włoska primabalerina Carlotta Grisi. Już w 1854 została awansowana na stanowisko koryfejki. Pierwszą dużą rolę tańczyła 6 lipca 1856 jako Mirta, królowa Willid w balecie Giselle.
W połowie 1857 wyjechała do Paryża na stypendium doskonalące, ufundowane przez dyrekcję Warszawskich Teatrów Rządowych. Uczyła się tam w Conservatoire de Danse (szkole opery) m.in. pod kierunkiem wybitnego pedagoga Louisa-François Gosselina w tzw. classe de perfectionnement (klasie udoskonalenia), po czym w grudniu 1857 i w styczniu 1858 wystąpiła pięciokrotnie na scenie Théâtre Impérial de l’Opéra (opery paryskiej), tańcząc pas de deux z Louisem Mérante jako partnerem, w choreografii François Alberta, w II akcie opery Faworyta Donizettiego. Od września 1858 była pierwszą tancerką w Real Teatro di San Carlo w Neapolu, w zespole baletowym pod dyrekcją Salvatore Taglioniego. Była tam m.in. pierwszą wykonawczynią głównej roli żeńskiej Haydée w balecie Edmondo Dantès (późniejszy tytuł Monte Christo) w choreografii Giuseppe Roty, w którym święciła z czasem tryumfy także gościnnie w Wiedniu (1866) oraz na scenie Teatru Wielkiego (premiera warszawska: 27 sierpnia 1866 w realizacji Romana Turczynowicza). W sezonie 1859/60 była primabaleriną Real Teatro de São Carlos w Lizbonie, a jesienią 1860 tańczyła w Theatre Royal w Manchesterze. Potem uczęszczała jeszcze na lekcje mimiki w Mediolanie i występowała krótko w tamtejszym Regio Teatro della Canobbiana.
Do Warszawy powróciła w październiku 1861Gazeta Warszawska, 24 października 1861, nr. 254, s. 1.: W tych dniach wróciła do Warszawy panna Kamila Stefańska, artystka baletu, o której powodzeniu za granicą pisaliśmy. Występowała na scenach Paryża, Mediolanu, Neapolu, Lizbony, Manchester. Obecnie panna Kamila wraca z Mediolanu. Na zimę ma podobno udać się do Madrytu, dokąd otrzymała zaproszenie.. Miała jeszcze zaproszenie do Madrytu, ale nie wyjechała i już z początkiem 1862 została zaangażowana jako pierwsza tancerka w Teatrze Wielkim. Jej partnerami scenicznymi byli tam bracia Antoni i Aleksander Tarnowscy oraz Ludwik Rządca. Wkrótce stała się obiektem adoracji stacjonującego w Warszawie heskiego księcia w służbie rosyjskiej, świeżo owdowiałego Emila zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg, co miało duży wpływ na dalszy rozwój jej kariery artystycznej. Występowała w Warszawie w coraz to nowych rolach, zyskiwała świetne oceny prasy i stałe wyrazy uznania ze strony publiczności. W 1866 występowała też gościnnie na scenach Kärntnertheater w Wiedniu i Hoftheater w Berlinie. Ukoronowaniem jej międzynarodowej kariery były w kwietniu 1968 występy gościnne w ówczesnym Teatrze Bolszoj w Sankt Petersburgu w tytułowych rolach tamtejszych Giselle i Esmeraldy oraz w mazurze (z Feliksem Krzesińskim jako partnerem) wstawionym specjalnie do baletu Faust, a na koniec – w maju tego roku – jednorazowy udział gościnny w nowym divertissement Niewolnica Mariusa Petipy na scenie teatru dworskiego w Carskim Siole.
Jak ją ceniła i nagradzała warszawska publiczność, niech świadczy relacja prasowa po jej benefisowym przedstawieniu w roli Fiametty 25 września 1868, jednym z ostatnich już w karierze primabaleriny: „Benefisowe przedstawienie Fiametty, spełniane wczoraj na scenie Wielkiego Teatru, powiodło się bardzo świetnie. Jego Cesarska Wysokość Wielki Książę Mikołaj Mikołajewicz, w towarzystwie JW. Hrabiego Namiestnika, zaszczycić raczył obecnością swoją to widowisko. Publiczność zgromadzona tłumnie przyjmowała p. Stefańską, beneficjantkę, salwami hucznych oklasków i przywoływała ją kilkakrotnie. Istotnie też primabalerina nasza podczas wczorajszego wieczoru przewyższyła samą siebie, wykonując wszystkie tańce w obszernej i bogatej roli Fiametty z niewypowiedzianym wdziękiem i swobodą. Szczególniej jednak zachwyciła widzów wykonaniem pas solowego (Cyganki) w akcie drugim. Jakoż po zakończeniu tego pas ofiarowano balerinie przepyszny bukiet i kosz żywych kwiatów i zarzucono ją kwiatami, a oprócz tego kosztowny i pełen wytwornego smaku garnitur składający się z bransolety, kolczyków i broszy przystrojonych w perły i brylanty. Można więc śmiało powiedzieć, że wieczór wczorajszy był prawdziwym tryumfem p. Stefańskiej, i przekonał ją o żywej sympatii publiczności, umiejącej cenić jej talent i pracę”Al. [Aleksander Niewiarowski], Benefisowe przedstawienie „Fiametty”, [w:] „Dziennik Warszawski”, 26 września 1868, nr 201, s. 1107.. Te perły i brylanty były bez wątpienia od obecnego na widowni księcia Emila zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg – na pożegnanie jego przyszłej żony ze sceną. Artystka zakończyła bowiem swoją karierę 22 października 1868, tańcząc po raz ostatni rolę Angeli w balecie Marco SpadaAl. [Aleksander Niewiarowski], Teatra warszawskie, [w:] „Dziennik Warszawski”, 24 października 1868, nr 225, s. 2236.. Potem wyjechała z Warszawy, by rozpocząć nowe życie w Wielkim Księstwie Hesji.
Najważniejsze partie solistyczne thumb|Kamila Stefańska i Antoni Tarnowski w rolach Médory i Konrada z baletu Korsarz, ok. 1865|alt=|350x350px
Teatr Wielki, Warszawa 1853: Katarzyna, córka bandyty (solistka tańców), choreografia Roman Turczynowicz wg J. Perrota, muz. C. Pugni, Józef Stefani 1854: Paquita, czyli Cyganie (Pas de neuf), choreografia R. Turczynowicz wg J. Mazilliera, muz. É. Deldevez, oprac. J. Stefani 1856: Traviata, u nas pt. Violetta (solistka w scenie baletowej opery), choreografia R. Turczynowicz, muz. G. Verdi 1856: Gizella, czyli Willidy (Mirta), choreografia R. Turczynowicz wg J. Perrota i J. Corallego, muz. A. Adam, oprac. J. Stefani 1856: Ernani (solistka tańców w operze), choreografia Carlo Blasis, muz. G. Verdi 1856: Fiorina, dziewczyna z Glaris (solistka tańców w operze), choreografia C. Blasis, muz. C. Pedrotti 1856: Faust (solistka tańców), choreografia C. Blasis, muz. L.M. Viviani, G. Bajetti, L. Casamorãta, F.A. Blasis, P. Mandanici
Théâtre Impérial de l’Opéra, Paryż 1857: La Favorite (Pas de deux w operze, z Louis’em Mérante jako partnerem), choreografia F. Albert, muz. G. Donizetti
Real Teatro di San Carlo, Neapol 1858: Edmondo Dantès, później pt. Monte Christo (Haydée), choreografia G. Rota, muz. P. Giorza 1858: L’ Olimpo e il Walhalla o la danza augurale (solistka), choreografia Salvatore Taglioni, muz. S. Mercadante 1859: Pelagio (solistka), choreografia D. Costa, muz. G. Giaquinto 1859: Il venturiere (solistka), choreografia S. Taglioni, muz. G. Giaquinto
Real Teatro de São Carlos, Lizbona 1859: As estátuas animadas (solistka), choreografia H. Monplaisir, muz. N.N. 1859: Uma festa indiana no tempo dos portugueses (solistka), choreografia H. Monplaisir, muz. N.N. 1859: Ketly, ou volta da aldeia (solistka), choreografia H. Monplaisir, muz. N.N. 1860: Divertissement (solistka), choreografia H. Monplaisir, muz. N.N.
Theatre Royal, Manchester 1860: Divertissement (Ballabile i Passo Ungaro), choreografia N.N., muz. N.N. 1860: O’Donoghue and the princess, or Meet me by moonlight (solistka), choreografia Veroni, muz. J. Shickle
Regio Teatro della Canobbiana, Mediolan 1861: Don Cesare di Bazan (Cyganka Maritana), choreografia F. Penco, muz. N.N.
Teatr Wielki, Warszawa 1862: Gizella, czyli Willidy (Gizella), choreografia R. Turczynowicz wg J. Perrota i J. Corallego, muz. Adolphe Adam, oprac. J. Stefani 1862: Faust (Małgorzata), choreografia C. Blasis, muz. L.M. Viviani, G. Bajetti, L. Casamorãta, F.A. Blasis, P. Mandanici 1862: Modniarki, czyli Karnawał paryski (Adelina), choreografia R. Turczynowicz wg P. Borriego, muz. M. Strebinger 1862: Hrabina i wieśniaczka, czyli Przemiana żon (Ninetta), choreografia R. Turczynowicz wg Le Diable à quatre J. Maziliera, muz. A. Adam, J. Stefani 1863: Lalla-Roukh (Pas de deux w operze), choreografia R. Turczynowicz, muz. F. David 1864: Korsarz (Médora), choreografia R. Turczynowicz wg J. Maziliera, muz. A. Adam, oprac. J. Stefani 1864: Asmodea, diabeł rozkochany (Asmodea), choreografia R. Turczynowicz wg Le Diable amoureux J. Maziliera, muz. G. A. Scaramelli, J. Stefani 1864: Katarzyna, córka bandyty (Katarzyna), choreografia R. Turczynowicz wg J. Perrota, muz. C. Pugni, J. Stefani 1865: Esmeralda (Esmeralda), choreografia R. Turczynowicz wg J. Perrota, muz. C. Pugni, oprac. J. Stefani
Theater am Kärntnertor, Wiedeń