Chrześcijaństwo na Malcie

Chrześcijaństwo na Malcie – na małej śródziemnomorskiej wyspie Malta dominującą religią jest katolicyzm. (1) Religią Malty jest apostolska religia rzymskokatolicka. (2) Władze apostolskiego kościoła rzymskokatolickiego mają obowiązek i prawo do nauczania, które zasady są prawe, a które błędne. (3) Należy zapewnić religijne nauczanie rzymskokatolickiej wiary apostolskiej we wszystkich szkołach państwowych w ramach nauczania obowiązkowego.Konstytucja Malty, Rozdział 1, Artykuł 2

Historia chrześcijaństwa na Malcie Apostoł Paweł Kościół na Malcie jest opisany w Dziejach Apostolskich (Dz 27:39–42; Dz 28:1–11), że został założony przez swoich patronów Pawła Apostoła i Publiusza, który był jego pierwszym biskupem.  Wyspy św. Pawła, które są jedną wyspą tylko w czasie odpływu, są tradycyjnie uważane za miejsce, gdzie w roku 60, statek przewożący Pawła do Rzymu na proces i ewentualne męczeństwo, rozbił się na skałach.

Ustanowienie Archidiecezji Malty thumb|left|Anglikańska prokatedra św. Pawła w Valletcie Zgodnie z tradycją, Publiusz, rzymski gubernator Malty w czasie, gdy statek apostoła Pawła uległ katastrofie, po nawróceniu się na chrześcijaństwo, został pierwszym biskupem Malty. Po przewodzeniu kościołowi na Malcie przez 31 lat, Publiusz został w 90 r. przeniesiony do Aten, gdzie zginął śmiercią męczeńską w 125 r. Istnieją skąpe informacje na temat ciągłości chrześcijaństwa na Malcie w kolejnych latach, choć tradycja głosi, że istnieje ciągła linia biskupów od czasów apostoła Pawła do czasów cesarza Konstantyna. Akta Soboru Chalcedońskiego podają, że w 451 r. niejaki Achacy (Acacius) był biskupem Malty (Melitenus Episcopus). Jest również wiadomo, że w r. 501 niejaki Konstantyn (Constantinus), Episcopus Melitenensis brał udział w II Soborze Konstantynopolitańskim. W 588 r. Tucillus, Miletinae civitatis episcopus, został usunięty z funkcji przez papieża Grzegorza I, a jego sukcesor Trajan został wybrany przez duchownych i ludność Malty w 599 r. Ostatnim notowanym biskupem Malty przed inwazją arabską był Grek imieniem Manas, który następnie został uwięziony w Palermo na Sycylii.

Niezależność Zakonu św. Jana W czasie gdy Malta była pod władzą Rycerzy Maltańskich, od połowy wieku XVI do końca XVIII, Wielki Mistrz miał status księcia Kościoła i cieszył się specjalnymi względami papieża, co od czasu do czasu doprowadzało do ostrych tarć z lokalnymi biskupami.

Okupacja francuska

Z biegiem lat władza Rycerzy słabła; ich rządy skończyły się, kiedy flota Napoleona Bonaparte przybyła na Maltę w 1789 r., w czasie ekspedycji do Egiptu. Używając podstępu, Napoleon poprosił o bezpieczną przystań w celu zaopatrzenia swoich statków, a następnie skierował broń przeciwko swojemu gospodarzowi w Valletcie. Wielki Mistrz Ferdinand von Hompesch zu Bolheim skapitulował, Napoleon został na Malcie na kilka dni, w ciągu których systematycznie rabował ruchomy majątek Zakonu i ustanawiał administrację zawiadywaną przez swoich ludzi. Następnie popłynął do Egiptu, pozostawiając znaczny garnizon na Malcie. Od kiedy niepopularność Zakonu wśród Maltańczyków rosła, początkowo przyjęli oni Francuzów z optymizmem. Ta iluzja nie trwała jednak długo. W ciągu kilku miesięcy Francuzi pozamykali klasztory i zagrabili skarby kościelne. Gdy Maltańczycy zbuntowali się, Francuzi pod dowództwem gen. Claude-Henri Belgrand de Vaubois wycofali się do Valletty. Po kilku nieudanych próbach odbicia miasta, mieszkańcy Malty poprosili o pomoc Brytyjczyków. Kontradmirał lord Horatio Nelson zastosował całkowitą blokadę wyspy, i w 1800 r. garnizon francuski poddał się.

Ustanowienie Diecezji na Gozo thumb|300x300px|Konkatedra św. Jana w Valletcie Mieszkańcy Gozo, historycznie należący do Diecezji Maltańskiej, dwukrotnie – w roku 1798 w czasie okupacji francuskiej, i ponownie w roku 1836 –  przedstawiali petycję o utworzenie niezależnej diecezji. Dopiero trzecia petycja, doręczona bezpośrednio papieżowi Piusowi IX w roku 1855, spotkała się z sukcesem. Wiodącą rolę w tej kwestii odegrał młody ksiądz Don Pietro Pace, który kilka lat później został biskupem Gozo, oraz sir Adrian Dingli, rzecznik Korony brytyjskiej. Brytyjski Urząd Kolonialny wyraził swą aprobatę w październiku 1860 roku.

W roku 1863, archiprezbiter Michele Francesco Buttigieg został mianowany biskupem pomocniczym Malty, z zaleceniem rezydowania na Gozo. Rok później, 16 września 1864, papież wydał bullę zatytułowaną „Singulari Amore” (Dzięki niezwykłej Miłości), w której ustanawiał oddzielność wysp Gozo i Comino od diecezji Malty. 22 września 1864 roku biskup Buttigieg został mianowany pierwszym biskupem Gozo, z kościołem głównym w Victorii, pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (po maltańsku: „Marija Assunta”), służącym jako jego Katedra.

Imperium brytyjskie W roku 1814, zgodnie z Traktatem Paryskim, Malta stała się częścią Imperium brytyjskiego. Brytyjczycy rządzili nią przez następne 150 lat, do roku 1964, kiedy to Malta uzyskała niepodlełość. Rządy brytyjskie przyniosły pierwszą znaczną liczbę członków Kościoła Anglikańskiego i wyznań protestanckich w postaci urzędników kolonialnych i emerytów. Okres ten charakteryzował się dużą tolerancją religijną.

Święci patronowie Święty Paweł Św. Paweł jest czczony jako patron Malty. Kilka parafii na Malcie i na Gozo jest związanych z tym świętym: katedra św. Pawła Mdinie, kolegiata św. Pawła w Rabacie, kolegiata śś. Piotra i Pawła w Nadur i kolegiata św. Pawła rozbitka Valletcie oraz parafia nawrócenia św.Pawła w Ħal-Safi i parafia św. Pawła w Munxar.

Święty Publiusz Święty Publiusz jest pierwszym maltańskim świętym, patronem Malty i Floriany; był pierwszym biskupem Wysp Maltańskich. Kościół parafialny we Florianie jest pod wezwaniem Świętego. Istnieje wielkie nabożeństwo do tego świętego na Malcie, zwłaszcza, że był on Maltańczykiem.

Święta Agata Święta Agata jest również patronką Malty. Podczas prześladowań na Sycylii przybyła ona na Maltę i uczyła Maltańczyków wiary chrześcijańskiej.

Spośród 86 parafii na Malcie i Gozo, 11 jest pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Wśród nich są m.in.: kościół katedralny na Gozo, parafia w Gudja, Ħal-Għaxaq, l-Imqabba, Qrendi, Mosta, Dingli, Attard, Mġarr, Birkirkara oraz Żebbuġ (Gozo). Wiele innych kościołów posiada cenną rzeźbę, przedstawiającą tajemnicę Wniebowzięcia. Naturalnie, wszystkie rzeźby będące w posiadaniu kościołów tytularnych, są najcenniejszymi świętymi artefaktami dla lokalnej społeczności. Wszystkie rzeźby w kościołach traktowane są z wielką troską i oddaniem, jakkolwiek szacunek do posągów przedstawiających lokalnych świętych patronów jest większy niż do innych rzeźb.

Szczególnie godne uwagi są święta Wniebowzięcia obchodzone w światowej sławy Rotundzie w Mosta (zwanej też Mosta Dome), wspaniałej Katedrze na Gozo w starej Cytadeli, oraz wyjątkowe coroczne, w dniu 14 sierpnia, pokazy ogni sztucznych, zorganizowane przez St. Mary Fireworks Factory w Imqabba, zwycięzcę pierwszego Międzynarodowego Festiwalu Fajerwerków na Malcie w 2006 r. Ten pirotechniczno-muzyczny pokaz jest uznawany za najlepszy na wyspie, i tysięczny tłum zapycha corocznie uliczki wioski, chcąc go obejrzeć.

Aktualny stan prawny Konstytucja Malty zapewnia wolność wyznania, ale ustanawia katolicyzm jako religię państwową. Freedom House oraz The World Factbook podają, że religią 98% Maltańczyków jest katolicyzm, ustanawiając ten naród jednym z najbardziej katolickich na świecieCatholic hierarchy.org, Adherents.com. W roku 2005 stopa regularnego uczęszczania na mszę św. wynosiła 52,6% (51% na wyspie Malcie, 72,7% na Gozo), dla porównania – 63,4% w  r. 1995.  Istnieją dwie jurysdykcje terytorialne: Archidiecezja na Malcie oraz Diecezja na Gozo.

W szkołach publicznych lekcje religii katolickiej są częścią programu nauczania, lecz studenci mają opcję odmowy udziału w tych zajęciach. Prywatne szkoły katolickie otrzymują dofinansowanie od państwa.

Papież Jan Paweł II trzy razy odwiedził Maltę – dwukrotnie w roku 1990 i raz w 2001. W trakcie tych wizyt beatyfikował troje Maltańczyków.

Tolerancja religijna jest normą na Malcie, a 2% populacji niebędąca katolikami, składa się głównie z małych społeczności muzułmanów i Żydów, a także anglikanów i protestantów, którzy w większości są brytyjskimi emerytami.

Odsetek osób, uczęszczających na msze w każdej miejscowości na Malcie: Miejscowość i parafia Uczestnicy mszyMdina – parafia św. Pawła88%Kerċem – parafia św. Grzegorza i Matki Bożej od Zdrowia86%San Lawrenz – parafia św. Wawrzyńca85%Fontana – parafia Najświętszego Serca Jezusowego83%Lija – parafia Przemienienia Pańskiego78%Victoria, Gozo – parafia św. Marii i św. Grzegorza77%Xewkija – parafia św. Jana Chrzciciela75%Xagħra – parafia Narodzenia Matki Bożej74%Għarb – parafia Nawiedzenia Matki Bożej75%Għajnsielem – parafia Matki Bożej z Loreto73%Qala – parafia św. Józefa72%Mġarr – parafia św. Marii72%Sannat – parafia św. Małgorzaty70%Għargħur – parafia św. Bartłomieja67%Għasri – parafia Bożego Ciała66%Nadur – parafia św. Piotra i św. Pawła66%Balzan – parafia Zwiastowania66%Munxar – parafia św. Pawła64%Gudja – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej60%Mosta – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej60%Iklin – parafia Świętej Rodziny60%Siġġiewi – parafia św. Mikołaja58%Rabat – parafia św. Pawła58%Dingli – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej57%Attard – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej57%Tarxien – parafia Zwiastowania55%Żebbuġ, Malta – parafia św. Filipa z Aggiry54%Qormi – parafia św. Grzegorza i parafia św. Sebastiana54%Naxxar – parafia Matki Bożej Zwycięskiej54%Santa Luċija – parafia św. Piusa X54%Ħamrun – parafia św. Kajetana i parafia Niepokalanego Poczęcia54%Mellieħa – parafia Matki Bożej Zwycięskiej53%Qrendi – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej53%Żabbar – parafia Matki Bożej Łaskawej53%Paola – parafia Chrystusa Króla i parafia Matki Bożej z Lourdes52%Marsaxlokk – parafia Matki Bożej z Pompei52%Floriana – parafia św. Publiusza52%Mqabba – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej52%Żebbuġ, Gozo – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej52%Żurrieq – parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej51%Marsa – parafia Trójcy Świętej i parafia Maria Regina51%Għaxaq – parafia Wniebowzięcia Matki Bożej51%Pembroke51%Kalkara – parafia św. Józefa51%Żejtun – parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej50%Safi – parafia św. Pawła49%Fgura – parafia Matki Bożej z Góry Karmel47%Valletta – parafia Katastrofy św. Pawła, parafia Matki Bożej z Porto Salvo i parafia św. Augustyna47%Kirkop – parafia św. Leonarda45%Birgu – parafia św. Wawrzyńca45%Msida – parafia św. Józefa45%Birżebbuġa – parafia św. Piotra w Okowach43%San Ġwann – parafia Matki Bożej z Lourdes43%Mtarfa – parafia św. Łucji42%Gżira – parafia Matki Bożej z Góry Karmel41%Swieqi – parafia Niepokalanego Poczęcia41%Marsaskala – parafia św. Anny40%Bormla – parafia Niepokalanego Poczęcia39%Luqa – parafia św. Andrzeja39%Pietà – parafia Matki Bożej Fatimskiej38%Isla – parafia Matki Bożej Zwycięskiej37%San Pawl il-Baħar – parafia Matki Bożej Bolesnej, parafia Najświętszego Serca Maryi i parafia św. Franciszka z Asyżu36% Pozostałe parafie w liczbach bezwzględnych: Miejscowość i parafiailość uczestników mszyBalluta – parafia Matki Bożej z Góry Karmel1284Birkirkara – parafia św. Heleny, parafia MB z Góry Karmel, parafia św. Marii i parafia św. Józefa Robotnika9851San Ġiljan – parafia św. Juliana3267Santa Venera – parafia św. Wenery2508Sliema – parafia Stella Maris, parafia Sacro Cour, parafia św. Grzegorza Wielkiego i parafia Pana Jezusa z Nazaretu5585 Dodatkowo, około 20–25% uczestniczących we mszach jest aktywnymi członkami ruchów, organizacji czy grup aktywności kościelnej, takich jak Ruch Odnowy w Duchu Świętym, Droga Neokatechumenalna, Legion Maryi, Opus Dei, Młodzieżowa Drużyna i innych grup kościelnych w ramach parafii. Malta ma także największą liczbę członków Drogi Neokatechumenalnej na świecie, w stosunku do liczby ludności.