Spirytus mydlany ( FP XIII, syn. , , zwykły spirytus mydlanySynonim „zwykły” odróżniający od spirytusu mydlanego zmydlonego olejem oliwkowym ().) – preparat galenowy do użytku zewnętrznego, sporządzany według przepisu farmakopealnego. W Polsce na stan obecny (2024) skład określa szczegółowa monografia narodowa ujęta w 3. tomie Farmakopei Polskiej XII. Spirytus mydlany jest roztworem mydła potasowego w stężonym etanolu z dodatkiem olejku lawendowego. Gęstość od 0,917 g/ml do 0,924 g/ml.
+ przepis z Farmakopei Polskiej XIII (2023) mydło potasowe 50 cz. etanol 96% 49 cz. olejek lawendowy 1 cz.
Mydło rozpuszcza się w 40 cz. etanolu, dodaje olejku lawendowego rozpuszczonego w 9 cz. etanolu, miesza, pozostawia na 24 h i przesącza.
Spirytus mydlany znajduje zastosowanie w recepturze aptecznej jako surowiec farmaceutyczny do przygotowania płynnych postaci leku, m.in. roztwory dziegciu sosnowego i proderminy do mycia skóry głowy (głównie w leczeniu łuszczycy), a także per se jako środek odtłuszczający, myjący, ułatwiający odklejanie resztek opatrunków. Jest składową ciekłego opodeldoku.
Obecnie spirytus mydlany może być sporządzany wyłącznie w zakresie receptury aptecznej. Dawniej, do końca lat 90. XX wieku był produkowany przemysłowo w Laboratorium Galenowym Cefarm Szczecin
Historia Skład i metoda przygotowania preparatu na przestrzeni lat ulegały zmianom.
+ Skład według Farmakopei Polskiej II (1937) i III (1954) olej lniany 30 cz. wodorotlenek potasu 5 cz. woda oczyszczona 8 cz. etanol 95% 9 cz.
Preparat wykonywano dwuetapowo: przez zmydlenie oleju lnianego roztworem wodorotlenku potasowego (mydło potasowe otrzymane , a następnie rozpuszczenie w rozcieńczonym etanolu). + II etap olejek lawendowy 1 cz. woda oczyszczona 20 cz. etanol 95% 27 cz.
Skład według Farmakopei Polskiej IV nieznacznie różnił się od obecnie obowiązującego – z tym, że zalecane było mydło potasowe świeżo przyrządzone (): + Skład według Farmakopei Polskiej IV (1970) mydło potasowe 50 cz. etanol 95% 50 cz. olejek lawendowy 1 cz. Mydło potasowe, świeżo przyrządzone, miesza się z 42 cz. etanolu 95%, dodaje olejku lawendowego rozpuszczonego w 8 cz. etanolu, dokładnie miesza i pozostawia na kilka dni do całkowitego rozpuszczenia. W razie potrzeby przesącza.
W Polsce dawniej był także sporządzany niefarmakopealny skład spirytusu mydlanego z dodatkiem olejku jałowcowego, zamiast lawendowego.
Jeden z obecnych synonimów „zwykły spirytus mydlany” nawiązuje dla odróżnienia do opisanego także w Farmakopei Polskiej II o następującym składzie: + Skład olej z oliwek (oliwa) (, syn. ) 6 cz. ług potasowy 15% () 7 cz. alkohol etylowy 90% v/v () wskazuje na stężenie etanolu 90% objętościowych. 30 cz. woda oczyszczona () 17 cz.
W innych krajach (np. w Niemczech) rozróżnia się aż trzy różne składy spirytusu mydlanego: – (według DAC 2005; ze zmydlonego oleju z oliwek – ) – (według DAB 6; mydło potasowe 50 cz., 90% etanol 50 cz.), bez dodatku olejku lawendowego (według EB 6; mydło potasowe 66 cz., 90% etanol 33,8 cz., olejek lawendowy 0,2 cz.)
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Etanol Kategoria:Leki sporządzane w aptece Kategoria:Mydła