Torfowiec pierzasty (Sphagnum subnitens Russow & Warnst.) – gatunek mchu z rodziny torfowcowatych (Sphagnaceae). Występuje w Europie, Chinach, na Syberii, w Ameryce Północnej i Południowej oraz w północnej Afryce.
Rozmieszczenie geograficzne W Europie rozprzestrzeniony w północno-zachodniej i środkowej części kontynentu od północnej Hiszpanii po Islandię, północną Norwegię, Szwecję, Finlandię i północną część Rosji (w tym Półwysep Kolski), prawdopodobnie aż do Uralu. W Norwegii rośnie powyżej granicy drzew. W strefie arktycznej nie został odnotowany. Występuje na dużej części Wysp Brytyjskich, rozproszony jest w kontynentalnej zachodniej i środkowej Europie (dane ze Słowacji są niepewne), sięgając na wschodzie krajów bałtyckich, Białorusi, Ukrainy, środkowej Rosji, aż do południowego Uralu. Obecny jest w Alpach, gdzie osiąga wysokość przeważnie nie większą niż 2000 m n.p.m. W strefie okołośródziemnomorskiej jest rozproszony bądź rzadki; znany z Azorów, kontynentalnej Hiszpanii, Korsyki, Apeninów, Gór Dynarskich aż do Albanii na południu. W strefie śródziemnomorskiej występuje w południowej Hiszpanii, na Sardynii, Sycylii i Maderze. W Ameryce Północnej rośnie we wschodniej i zachodniej części kontynentu, wzdłuż Andów sięga do Chile w Ameryce Południowej. W Azji rośnie w północno-wschodniej części kontynentu.
W Polsce rośnie na rozproszonych stanowiskach na terenie całego kraju, choć głównie w jego północnej i zachodniej części. W górach jest bardzo rzadki. Ma jedno stanowisko w Sudetach (1200 m n.p.m.) i rozproszone stanowiska w Beskidzie Śląskim.
Morfologia i anatomia thumb|Główki z zarodniami Pokrój Torfowiec średnich bądź stosunkowo dużych rozmiarów, od 6 do 15 cm wysokości, delikatny. lub dość tęgi tworzący gęste i miękkie darnie koloru żółtawozielonego, szarozielonego, zielonego, ochrowego, żółtobrunatnego, brązowego, czerwonawożółtego, czerwonawego i fioletowego, czasami purpurowo nabiegłe, z metalicznym odcieniem w warunkach suchych; formy niezielone często mają zielone pączki wierzchołkowe... Gatunek jest bardzo zmienny i trudny do identyfikacji w warunkach polowych. Za nieco charakterystyczny uznawany jest jego „niechlujny” wygląd – gałązki rozpostarte są w różnych kierunkach, kolory są zgaszone (nigdy nie bywa intensywnie czerwony jak inne gatunki sekcji 'Acutifolia'), główka zdaje się mieć nieproporcjonalnie duże rozmiary. Główki Z reguły duże bądź dość duże, luźno oparte na łodyżce, z długimi gałązkami. Pęczki Z 3–5 gałązkami, z których dwie są gałązkami odstającymi; gałązki odstające są długie (ponad 25 mm długości) i zwężające się ku końcowi, gałązki zwisające są różnej długości (krótsze bądź dłuższe od gałązek odstających). Łodyżki Osiągające do 0,9 mm średnicy, od zielonawobrązowych do fioletowawych, z dobrze rozwiniętą, acz nierównomiernie, 3–4-warstwową korą (rzadziej 2), której komórki wodne pozbawione są porów i listewek, wyraźnie oddzieloną od cylindra wewnętrznego. Cylinder wewnętrzny zabarwiony na brązowo, purpurowo lub czerwono, przy czym czerwony występuje na ogół jedynie w okolicy główki. W łodyżkach gałązkowych są obecne pojedyncze, dobrze widoczne komórki retortowe z wyraźną szyjką, choć niektóre ze źródeł opisują szyjkę jako niewyraźną. Listki łodyżkowe Duże bądź dość duże, do 1,6–1,7 mm długości, trójkątne, trójkątno-językowate bądź podłużnie trójkątne, szerokie u nasady, wzniesione, z zaostrzonym lub wąsko zaokrąglonym, uciętym, ząbkowanym, czasami zakrzywionym, z podwiniętymi brzegami wierzchołkiem. Listki mają wyraźne, szerokie obrzeżenie, rozszerzające się u nasady. Komórki wodne septowane, bez listewek lub z listewkami bardzo delikatnymi, w górnej części listka rombowe, w grupach po 2–6 pomiędzy komórkami chlorofilowymi. Listki gałązkowe Duże, osiągające 2 mm długości, jajowate do jajowato-lancetowatych, łukowato odstające lub odgięte, dość mocno zwężające się w części dystalnej, z kończykiem uciętym, ząbkowanym, mocno podwiniętym na krawędziach, przez co sprawiającym wrażenie ostrego; u dorosłych osobników nie układają się w charakterystyczne pięć szeregów. Komórki wodne są mocno zróżnicowane pod względem wielkości, zdecydowanie większe u nasady listka. Komórki wodne w przekroju poprzecznym po stronie grzbietowej są silnie nadęte i mają różną liczbę małych, półeliptycznych, pierścieniowych, zazwyczaj umieszczonych wzdłuż ścian komisuralnych porów, które stają się liczniejsze w kierunku nasady i krawędzi; po stronie brzusznej komórki wodne są płaskie, a duże pory są obecne przeważnie jedynie przy krawędziach listka, czasami występują małe pory kątowe. Komórki chlorofilowe w przekroju poprzecznym są trójkątne lub trapezowe, po stronie grzbietowej zakryte lub co najmniej wąsko otwarte, a po stronie brzusznej szeroko eksponowane, z cienkimi ścianami komórkowymi. Gatunki podobne Może być mylony z torfowcem ostrolistnym Sphagnum capillifolium oraz torfowcem płowym S. subfulvum. Od torfowca ostrolistnego różni się listkami łodyżkowymi, u którego są przeważnie językowate, słabo zaostrzone, z listewkowanymi komórkami wodnymi. U torfowca pierzastego są w różny sposób trójkątne, sprawiające wrażenie zaostrzonych, a komórki wodne są najczęściej pozbawione całkowicie listewek. Ponadto, u S. subnitens w warunkach suchych występuje, choć czasami słabo widoczny, metaliczny odcień, którego nie będzie u S. capillifolium.. Od torfowca płowego różni się kolorem łodyżek i listkami łodyżkowymi. U S. subnitens są brązowe do fioletowych, czasami czerwone w okolicy główki, u S. subfulvum są ciemnobrązowe do prawie czarnych. Listki łodyżkowe torfowca płowego mają zaokrąglony, nieco wyszarpany wierzchołek, u torfowca pierzastego krawędzie szczytu są podwinięte, przez co wydaje się on zaostrzony lub wąsko zaokrąglony, choć także nieco wyszarpany, ząbkowany..
Ekologia i biologia Występuje w miejscach otwartych, na torfowiskach niskich i przejściowych, także na brzegach stawów i zarastających, zatorfionych jezior. Zajmuje siedliska oligo- i mezotroficzne, przy czym w tych drugich rośnie zwykle na bardziej skąpożywnych kępach. Toleruje niewielkie ocienienie. Często współwystępuje wśród innych torfowców, tworząc różnej wielkości płaty, nierzadko niewielkie, a nawet rosnąc pojedynczo w kożuchach innych gatunków.
Ochrona Gatunek jest objęty w Polsce ochroną od 2001 roku. W latach 2001–2004 podlegał ochronie częściowej, w latach 2004–2014 ochronie ścisłej, a od 2014 roku ponownie objęty jest ochroną częściową, na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 września 2001 r. w sprawie listy gatunków roślin rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą częściową oraz zakazów właściwych dla tych gatunków i odstępstw od tych zakazów (). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin ().
Bibliografia
Kategoria:Torfowce Kategoria:Rośliny chronione