III Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie

III Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie – polska szkoła z siedzibą we Lwowie w okresie II Rzeczypospolitej, od 1938 o statusie gimnazjum i liceum ogólnokształcącego.

thumb|Grono pedagogiczne w 1906 thumb|Kompleks zabudowań dawnego gimnazjum

Historia W okresie zaboru austriackiego zakład był najstarszą placówką z językiem polskim wykładowym we Lwowie. Przed powstaniem tej szkoły istniały dwa gimnazja z wykładowymi językami niemieckim i ruskim. Później działały we Lwowie trzy gimnazja: Akademickie (wykładowy język ruski; zwyczajowo nazywane nr I) oraz II Gimnazjum (wykładowy język niemiecki) i III Gimnazjum (wykładowy język polski).

Szkoła została utworzona staraniem C.K. Namiestnika Galicji, Agenora Gołuchowskiego. Z dniem 1 listopada 1850 otwarto oddziały równoległe klas I-IV z polskim językiem nauczania, wydzielone z C.K. II Gimnazjum we Lwowie z niemieckim językiem nauczania. Początkowo filia funkcjonowała w miejskim ratuszu, następnie w kamienicy przy placu Kapitulnym obok kaplicy Boimów (dla której wydano zezwolenie na wykładanie w języku polskim).

W 1857 filia otrzymała imię patrona cesarza Franciszka Józefa. W 1858 została przekształcona w zakład samodzielny pod nazwą „C.K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie”, któremu zagwarantowano prawa języka polskiego jako wykładowego. W 1863 zostało podniesione do pełnego gimnazjum wyższego. Początkowo gimnazjum było ulokowane w wynajmowanym lokalu w kamienicy „Pod Gęsią” przy ulicy Blacharskiej 13, po czym zostało umieszczone w zabudowaniach klasztoru bernardynów przy ulicy Wałowej 18 (potem działały tam V Gimnazjum i X Gimnazjum). Celem gminy miasta Lwowa było funkcjonowanie gimnazjum w wykładowym językiem polskim, za co władze miasta deklarowały wybudowanie gmachu dla szkoły. W 1869 wydano dekret rządu austriackiego o wprowadzeniu języka polskiego do szkół i urzędów. Pomimo nauczania w języku polskim gmina Lwowa potwierdziła 9 listopada 1869 zobowiązanie o wystawieniu nowego gmachu, a także do płacenia rocznej dotacji w kwocie 500 zł. oraz utrzymywania zakładu.

19 września 1876 otwarto i poświęcono nowo wybudowany gmach III Gimnazjum, wzniesiony z funduszy gminy miasta, który powstał na gruzach kościoła i klasztoru oo. karmelitów. Nowa siedziba była położona pod adresem ulicy Halickiej 5 – u zbiegu tej ulicy i ulicy Kamiennej - później ul. Kubali (w przyszłości adresem szkoły była ul. Stefana Batorego 5), zaś autorem projektu budynku był architekt Juliusz Hochberger. Na fasadzie frontowej gmachu zostały umieszczone posągi wykonane przez rzeźbiarza Tadeusza Barącza, przedstawiające m.in. Mikołaja Kopernika, Adama Mickiewicza, Tadeusza Czackiego, Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, Jędrzeja Śniadeckiego i Jana Długosza. Gmina miejska, obok ufundowania gmachu, zastrzegła sobie na zawsze warunek, że nauka w szkole będzie prowadzona w języku polskim.

III Gimnazjum uznano za macierz innych zakładów lwowskich, jako że z jego struktur wykształcały się inne gimnazja: W 1876 dokonano odłączenia z gimnazjum 9 klas jako filię (sekcję) zakładu, która od 1880 funkcjonowała jako osobne C.K. IV Gimnazjum z wykładowym językiem polskim i było ulokowane w starej siedzibie klasztornej przy ulicy Wałowej. W ramach C.K. III Gimnazjum powstała filia, która w roku szkolnym 1890/1891 i 1891/1892 obejmowała cztery niższe klasy gimnazjalne w ośmiu oddziałach, a od 1 września 1892 formalnie działało C.K. V Gimnazjum w wyniku przekształcenia dotychczasowej filii. Ponadto od 1897 istniała trzecia filia C.K. III Gimnazjum, z której 1905 zostało utworzone samoistne C.K. VII Gimnazjum we Lwowie. Po latach III Gimnazjum zyskało miano „macierzy” dla innych lwowskich gimnazjów, które wywodziły się z niego jako filie, a finalnie usamodzielniały się w osobne zakłady.

11 października 1908 odbyły się uroczystości 50-lecia istnienia gimnazjum, podczas których pontyfikalną mszę św. odprawił wychowanek szkoły bp Władysław Bandurski. W 1908 została wydana Księga pamiątkowa półwiekowego jubileuszu Gimnazyum im. Franciszka Józefa I. we Lwowie 1858-1908, którą napisał Józef Białynia Chołodecki.

U kresu I wojny światowej, z uwagi na przebieg walk o Lwów w listopadzie 1918 w trakcie wojny polsko-ukraińskiej wskutek utrudnień zaprowadzono przerwy w działalności szkoły (od 24 października do 11 grudnia 1918, od 21 grudnia 1918 do 23 kwietnia 1919). Gmach szkoły został zamieniony na koszary Legii Kobiecej, wobec czego od końca kwietnia naukę prowadzono w zabudowaniach oo. bernardynów. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i nastaniu II Rzeczypospolitej, w 1919 szkoła na wniosek zatrudnionej w niej nauczycieli została przemianowana na „III Państwowe Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie”. Przeszkody istniały także podczas wojny polsko-bolszewickiej, gdy w gmachu gimnazjum był ulokowany sztab 3 Armii.

Powrót do normalnej nauki nastąpił w roku szkolnym 1921/22, zaś wtedy pojawiły się potrzeby np. remontu infrastruktury, zgromadzenia grona pedagogicznego. W latach 20. szkoła miała profil męski i nadał była prowadzona w typie klasycznym. Tzw. nowy program gimnazjum klasycznego dawnego typu wprowadzano do niższego gimnazjum od 1923/24, w wyższym gimnazjum od 1924/25 z zamierzeniem obowiązywania w całym gimnazjum w roku szkolnym 1928/29. W przedsionku gmachu gimnazjum ustanowiono tablicę pamiątkową honorującą uczniów szkoły, poległych w walkach w obronie Lwowa w listopadzie 1918 w trakcie wojny polsko-ukraińskiej oraz podczas wojny polsko-bolszewickiej. Od 1922 gimnazjaliści nosili czapki-rogatywki w kolorze popielaty z bordowym otokiem.

Zarządzeniem Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Wojciecha Świętosławskiego z 23 lutego 1937 „III Państwowe Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie” zostało przekształcone w „III Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Stefana Batorego we Lwowie” (państwową szkołę średnią ogólnokształcącą, złożoną z czteroletniego gimnazjum i dwuletniego liceum), a po wejściu w życie tzw. reformy jędrzejewiczowskiej szkoła miała charakter męski, a wydział liceum ogólnokształcącego był prowadzony w typie klasycznym.

Do 1939 szkoła mieściła się pod adresem ulicy Stefana Batorego 5 (obecna ulica Kniazia Romana). We współczesnej Ukrainie budynek gimnazjum został siedzibą instytutu Politechniki Lwowskiej.

Dyrektorzy

Nauczyciele

Absolwenci i uczniowie Osoby podane w kolejności alfabetycznej. W nawiasach podano datę ukończenia gimnazjum z egzaminem dojrzałości bądź informację o tymczasowej nauce. Imienną listę uczniów gimnazjum w latach 1858–1908 zestawił Józef Białynia Chołodecki w „Księdze pamiatkowej ...”.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Sprawozdania gimnazjum przed 1918 zdigitalizowane i udostępnione w Podkarpackiej Bibliotece Cyfrowej Sprawozdania gimnazjum przed 1918 zdigitalizowane i opublikowane w Bibliotece Cyfrowej KUL Sprawozdania gimnazjum za rok 1927/28 (z uwzględnieniem lat 1918-1928) zdigitalizowane i udostępnione w Pedagogicznej Bibliotece Cyfrowej Sprawozdanie gimnazjum za rok 1929/30 zdigitalizowane i udostępnione w Pedagogicznej Bibliotece Cyfrowej

Lwów 3 Lwów Lwów Kategoria:Polskie szkoły średnie we Lwowie