Religia na Tajwanie – zgodnie z konstytucją Republiki Chińskiej oraz szeregiem innych ustaw na Tajwanie dopuszczalna jest wolność wyznania. W 2005 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych na Tajwanie zarejestrowało oficjalnie 26 organizacji religijnych. Różnorodność religijna przyczyniła się do znacznego synkretyzmu między tradycjami. Do najpopularniejszych tradycji religijnych należą buddyzm i taoizm. Większość ludzi dodatkowo praktykuje elementy tradycyjnych religii ludowych, animizmu oraz szamanizmu. Według danych CIA z 2014 r. na Tajwanie w 2014 było 93% buddystów i taoistów, 4,5% chrześcijan oraz 2,5% przedstawicieli innych wyznań. Inne dane wskazują, że ok. 18,7% Tajwańczyków nie wyznaje żadnej religii (stan na koniec 2013 roku).
Najważniejszym pojęciem w kontekście wierzeń i wyznań na Tajwanie jest synkretyzm religijny. Mimo że zdecydowana większość mieszkańców deklaruje się jako osoby wierzące, niewiele jest tych praktykujących wyłącznie jedną, wybraną religię. Główną tego przyczyną jest fakt, że statystycznie najpopularniejsze tam, przybyłe z kontynentalnych Chin taoizm i buddyzm zdążyły już wcześniej przejść metamorfozę, przenikając się wzajemnie, jednocześnie wchłaniając elementy filozofii konfucjańskiej. Istotną rolę odgrywają też na Tajwanie miejscowe wierzenia i kulty, na gruncie których wszystkie przybywające później, zostawały zaaklimatyzowane. Choć rola tradycyjnych wierzeń malała, wciąż zauważalne są jednak różnice w wierzeniach na skali regionalnej. Życie religijne jest bardzo ściśle powiązane z codziennym - prywatnym, państwowym, politycznym. Niektóre z tradycyjnych świąt związanych z bóstwami, zostały ujednolicone przez rząd, i obchodzone są na skalę państwowąA. Kłoczowska, Religijność ludowa Chińczyków..., s. 92.
Organizacje religijne prowadzą również szeroką działalność w ramach placówek medycznych, edukacyjnych czy o charakterze charytatywnym, biorąc tym samym czynny udział w życiu społecznym. Szacuje się, iż w grudniu 2000 r. grupy wyznaniowe prowadziły instytucje opieki zdrowotnej (51 szpitali, 62 kliniki, 29 domów opieki dla starców, 31 centrów dla chorych psychicznie, 9 ośrodków rehabilitacyjnych), placówki edukacyjne i opieki nad dziećmi (390 przedszkoli, 11 szkół podstawowych, 37 szkół średnich, 6 szkół wyższych, 15 uniwersytetów, oraz 18 domów dziecka i 37 żłobków); prowadziły też 166 biblioteki i 168 wydawnictwaA. Kłoczowska, Religijność ludowa Chińczyków..., s. 91. thumb|Szpital buddyjskiej fundacji Tzu Chi mały|Katolicki Uniwersytet Fu Jen
Historia thumb|Nieistniejący chram shintō w Tainanie thumb|Świątynia konfucjańska w Tainanie, zdjęcie z 1933 roku Od czasów archaicznych praktyki religijne ludów zamieszkujących Tajwan miały charakter politeistyczny. Wierzenia te opierały się głównie na ideach związanych z siłami natury, animizmem i szamanizmem. W 1624 roku na wyspie założyli kolonię Holendrzy, którzy sprowadzili znaczną liczbę chińskich robotników, farmerów, rybaków oraz rzemieślników (głównie z prowincji Fujian). Chińscy osadnicy przywieźli ze sobą buddyzm, taoizm, moralne idee konfucjanizmu oraz tradycyjne wierzenia ludowe. Niektóre praktyki skupiały się wokół tradycji wyniesionych z rodzinnego miasta, kultów rodowych, kontrolowanych przez gildie rzemieślnicze w świątyniachJones C.B., Religion in modern Taiwan…, 2003, s. 12-13. W XVII wieku wraz z Hiszpanami pojawili się chrześcijańscy misjonarze z zakonu dominikanów, którzy starali się nawrócić ludy aborygeńskie głównie z północnych terenówTaiwan Country Study Guide…, 2013, s. 120.
Wielu mnichów buddyjskich przybyło na Tajwan wraz ze zwolennikami dynastii Ming (1368-1644). Polityka dynastii Qing (1644-1911) zakazywała sprowadzania osadnikom rodzin z Chin, w efekcie świątynie przejęły rolę ośrodków zrzeszających lokalną społeczność. Pełniły funkcję kulturalną (przedstawienia operowe, festiwale) oraz polityczną. Przykładem tego była świątynia Longshan w TajpejJones C.B., Religion in modern Taiwan…, 2003, s. 13.
W okresie 1937–1945 japoński rząd wcielił w praktykę akulturację ludności tajwańskiej, w szczególności chińskiego pochodzenia. Prócz zakazu posługiwania się językiem chińskim, nakazano likwidację wszelkich ołtarzy przodków w domostwach i zastąpienia ich ołtarzami shintoistycznymi (kamidana) oraz buddyjskimi (butsudan). W 1937 roku rząd nakazał usunięcie wróżbitów oraz geomantów ze świątyń taoistycznych. Ponieważ taoizm wiązano z chińskim patriotyzmem, dokonywano masowego niszczenia świątyń i innych działań, które nazywano „wysyłaniem bogów do nieba”. W efekcie w latach od 1937 do 1942 roku liczba świątyń zmniejszyła się z 3403 do 2327, w tym kaplic tradycyjnego kultu przodków z 5345 do 4017Taiwan Country Study Guide…, 2013, s. 26. Rytuały tradycji chińskich zaczęły mieszać się z buddyjskimi, co było widoczne w koegzystencji wizerunków bóstw obydwóch panteonów w świątyniach i kaplicach.
W okresie powojennym (między latami 50., a 60. XX wieku) można mówić o pewnym kryzysie religii, a nawet moralności. Wielu ludzi straciło wiarę i odwróciło się od bóstw na skutek plag, katastrof i nieszczęśćJones C.B., Religion in modern Taiwan…, 2003, s. 27. Z czasem na skutek modernizacji i zakończenia okupacji japońskiej wiele świątyń stało się miejscami pielgrzymek, nie tylko buddyjskich wyznawców lecz także taoistycznych. Szczególnie te wybudowane w pierwszym dwudziestoleciu XX wieku zostały zaprojektowane specjalnie jako obiekty pielgrzymkowe (np. świątynia Zhinan Gong)Jones C.B., Religion in modern Taiwan…, 2003, s. 29.
Od kilkudziesięciu lat można zaobserwować imponujący wzrost ilości świątyń i projektów z nimi związanych. W 2001 roku otwarto dla zwiedzających Muzeum Religii Świata, zainicjowanego przez mniszki z jednego z buddyjskich klasztorów. Wiele ze świątyń przeniesiono i przebudowano na nieraz dziesięciokrotnie większe obiekty niż w oryginalnej formie. Jako przykład może posłużyć świątynia Shengshou Gong przeniesiona z Taizhongu na północno-wschodnie wzgórza miasta. Do największych kompleksów świątynnych należą: świątynia Mazu w Lu’ermen blisko Tainanu, kulturalno klasztorny kompleks Foguang Shan (Góra Światła Buddy) oraz ogromny kompleks świątynny Kaitai Gong na obrzeżach TaizhonguPas J., Stability and Change in Taiwan’s Religious Culture, 2003, s. 38.
Każdego dnia ośrodki religijne przyciągają ogromne ilości wiernych i turystów. Świątynie prześcigają się nawzajem w dekoracyjności pod względem zewnętrznego wyglądu budynków jak i imponujących wnętrz, ale także widowiskowych rytuałów i procesji. W efekcie turystyka pielgrzymkowa na Tajwanie stała się dochodowym interesem. Kompleksy świątynne oferują podobne atrakcje jak hotele, zapewniając często darmowe zakwaterowanie i posiłki. Nie znaczy to jednak, iż praktyki religijne na Tajwanie mają charakter wyłącznie pokazowy i służą rozrywce. Wierni biorą udział w indywidualnych aktach wiary – modlitwie i medytacji w skupieniuPas J., Stability and Change..., 2003, s. 43.
Religie Taoizm i chińskie tradycyjne religie ludowe
U podstaw religijnych tradycji, na których gruncie rozwijały się kolejne filozofie, stoją tradycyjne wierzenia animistyczne: kult zmarłych duchów (przede wszystkim zmarłych przodków, ale także wybitnych osób, oraz tzw. demonów – osób zmarłych bezpotomnie, lub śmiercią „złą”, jak egzekucja czy samobójstwo), kult przyrody (bóstw ziemskich, astralnych i bóstw przedmiotów), kult przedmiotów (nadal popularny np. kult drzew – przede wszystkim wśród przyszłych rodziców), oraz magia i tabu (aby okiełznać siły przyrody)R. Sławiński, Tradycyjne wierzenia tajwańskie, s. 203.
Autorem myśli taoistycznej był Laozi, żyjący w VI w. p.n.e. Do najważniejszych postulatów jego filozofii należała: wolność, harmonia yin i yang, spontaniczność (wu wei- niedziałanie), indywidualność oraz rozwijanie mistycznych mocy. Obok taoistycznych rytuałów czczone są bóstwa chińskich religii ludowych do których zaliczają się różni ludowi bohaterowie, sławni generałowie i mędrcy. Taoistyczna filozofia oraz jej mistyczne elementy zostały skodyfikowane między VII a X wiekiem. Filozofia Laozi trafiła na Tajwan w XVII wieku. Począwszy od tego momentu współistnieje razem z tradycyjnymi chińskimi religiami ludowymi. W okresie okupacji japońskiej (1895-1945) wszelkie formy taoistycznych praktyk, ze względu na powiązanie z chińskim patriotyzmem były prześladowane. Spalono ogromną ilość świątyń i kaplic. Z tej przyczyny wiele świątyń zaczęło funkcjonować jako buddyjskie, oddając cześć buddom i bodhisattwom oraz odprawiając stosowne rytuałyDavison G. i Reed B., Culture and Customs of Taiwan…, 1998, s. 44. Dopiero po 1945 roku dotarły na Tajwan niezależne taoistyczne sekty oraz znaczna ilość taoistycznych duchownych z ChinTaiwan Country Study Guide…, 2013, s. 118. W przeszłości kładziono ogromny nacisk na budowanie imponujących świątyń i organizowania częstych festiwali. Obecnie taoiści skupiają się na dotarciu do wiernych za pomocą środków masowego przekazu oraz prowadzą regularną korespondencję i współpracę z innymi zagranicznymi taoistycznymi stowarzyszeniami.
Większość taoistycznych rytuałów odprawianych jest przed domowymi ołtarzami, ludowymi kaplicami, lub jako część egzorcyzmów i pogrzebów wewnątrz domostw. Według statystyk podanych przez rząd w 1994 roku 34% tajwańskiej ludności określiło siebie jako taoistów, w tym 31,950 taoistycznych duchownych.
Kult duchów thumb|Świątynia przodków w powiecie Pingdong Tajwańczycy wciąż zachowują silną wiarę w duchy oraz w konieczność składania im ofiar, co robi się zarówno w stosunku do duchów swoich zmarłych przodków, ale także duchów złych, wspomnianych wcześniej demonów, aby uchronić się przed złym losem. Nie ogranicza się rytuałów wyłącznie do świątyń czy specjalnie przeznaczonych do tego miejsc, ale te drobne, symboliczne – palenie ofiarnych banknotów czy pozostawianie strawy dla zmarłych dusz - odbywają się nieraz przy drogach czy przed domami. U wlotów uliczek można zobaczyć kamienie z napisem „Shigandang”, czyli „Kamień, [który] śmie zastąpić drogę”, mające służyć jako przeszkody dla demonów - ze względu na tradycyjne wierzenie, jakoby duchy nie potrafiły skręcaćR. Sławiński, Etnosy na Tajwanie, s. 103.
Kult bóstw thumb|Świątynia Mazu w Lugangu thumb|Wierni w świątyni Longshan, Tajpej thumb|Medium w czasie obrzędów Do najważniejszych bóstw związanych religią ludową należy Mazu (znana również jako Tianshang Shengmu lub Tianhou). Początki jej kultu datowane są na 960 r. n.e.Miller J., Chinese Religions…, 2006, s.125 Pierwsze przedstawienia tej bogini przyjechały z chińskimi imigrantami głównie z prowincji Fujian. Nazywana czasami „Królową Nieba” jest patronką rybaków, ale nie tylko. Według podań poskromiła demony, które stały się jej sługami. Najczęściej przedstawiana jest jako kobieta o pulchnej twarzy, częściowo zasłoniętej przez czarne paciorki. W świątyniach jej poświęconych często znajdują się posągi bóstw towarzyszących: Shunfeng Er ("uszy, które słyszą wiatr") oraz Qianli Yan ("oczy, które widzą na tysiąc mil")Crook S., Taiwan…, 2010, s. 31. Kult Mazu jest silnie związany z tajwańską tożsamością. Co roku odbywają się festiwale i procesje z nią związane. Miasta Daijia i Beigang organizują wielkie wydarzenia ku jej czci, które przyciągają od 4 do 5 milionów pielgrzymów. Na samym Tajwanie znajduje się ponad 300 świątyń jej poświęconychMiller J., Chinese Religions…, 2006, s.126. thumb|Posągi w świątyni Mazu w Anpingu