Saddam Husajn Abd al-Madżid at-Tikriti (; ur. 28 kwietnia 1937 w Al-Audży, zm. 30 grudnia 2006 w Al-Kazimijji) – iracki prawnik i polityk, Marszałek Iraku, prezydent Iraku w latach 1979–2003 oraz sekretarz generalny irackiego oddziału Partii Baas i przewodniczący irackiej Rady Dowództwa Rewolucji sprawujący władzę totalitarną, zbrodniarz wojenny.
Do władzy doszedł po objęciu władzy w Iraku przez partię Baas, oficjalnie głoszącą socjalizm arabski i panarabizm. Saddam odegrał znaczącą rolę w zamachu stanu przygotowanym przez tę partię w 1968. W latach 70. z jego inicjatywy znacjonalizowano przemysł naftowy w większości należący do zachodnich korporacji. Z pieniędzy pochodzących z ropy w szybkim tempie rozwinął gospodarkę Iraku. Husajn otoczył się w rządzie politykami wywodzącymi się z sunnickiej mniejszości kraju. Formalnie objął rządy w 1979, wtedy też miało miejsce apogeum jego władzy.
W 1980 rozpoczął wojnę z Iranem, która trwała do 1988 i do której był mniej lub bardziej jawnie namawiany oraz wspierany militarnie i politycznie przez USA oraz ZSRR obawiające się rozprzestrzenienia się irańskiej rewolucji islamskiej. W 1988 przeprowadził ludobójczą operację Al-Anfal, w trakcie której użyto broni chemicznej przeciwko kurdyjskim formacjom zbrojnym oraz ludności cywilnej. Po zakończeniu wojny z Iranem stracił poparcie Zachodu, został natomiast otoczony czcią przez część mieszkańców świata arabskiego.
W roku 1990 dokonał inwazji na Kuwejt, która zapoczątkowała I wojnę w Zatoce Perskiej, zakończoną zdecydowanym zwycięstwem międzynarodowej koalicji państw nad siłami irackimi i wyzwoleniem Kuwejtu.
Obalony w 2003 w wyniku inwazji międzynarodowej koalicji na czele z USA i Wielką Brytanią. W 2006 powieszony na podstawie wyroku Sądu Najwyższego.
Życiorys Rodzina Urodził się pod nazwiskiem at-Tikriti 28 kwietnia 1937 we wsi Al-Audża w pobliżu miasta Tikrit. Pochodził z rodziny bezrolnego hodowcy owiec z plemienia Al Bu Nasir. Syn Husajna al-Madżida at-Tikritiego i Subhy. Jego ojciec prawdopodobnie zostawił matkę jeszcze przed urodzeniem Saddama, a według wersji oficjalnej irackiego rządu, miał on zostać zabity przez bandytów. Według niektórych źródeł wszystkie imiona ojca Saddama zostały wymyślone przez rząd. Starszy brat przyszłego władcy Iraku zmarł na raka w wieku 12 latMalik Ryszard – Saddam Husajn. Gangster z Tikritu s. 22..
Dzieciństwo Imię Saddam zostało mu nadane przez wujka lub przez matkę. Imię oznacza w arabskim tego, który walczy, tego który stawia czoło lub wytrwałego. Według niechętnych Husajnowi, jego matka w ciężkiej depresji próbowała dokonać aborcji, a nawet popełnić samobójstwo. Depresja pogłębiła się do tego stopnia, że kiedy Saddam się urodził, nie chciała nawet spojrzeć na noworodka. Wbrew tym tezom, Saddam już jako prezydent wybudował jej mauzoleumDeutsche Welle, luty 2003.. Od matki zabrał go wuj Chajr Allah Tulfa, a od 1941 roku Saddam zamieszkał z rodziną wujka. Dom wujka opuścić musiał po tym gdy ten został skazany na karę pięciu lat pozbawienia wolności za udział w antybrytyjskim przewrocie wojskowym. Po aresztowaniu wujka powrócił do matki. W tym czasie matka wyszła ponownie za mąż, za Ibrahima Hasana który był stryjem Saddama, i poślubił, wedle miejscowego zwyczaju, żonę swego brata. Subha urodziła trzech przyrodnich braci Saddama: Sabawiego, Barzana i Watbana oraz dwie przyrodnie siostry: Nawalę i Samirę. Ojczym małego Saddama w przeszłości był wojskowym, posiadał małe gospodarstwo na którym Saddam wypasał bydło. Ojczym bił i poniżał młodego Saddama oraz zmuszał go do kradzieży.
W 1947 r. uciekł z domu do Tikritu w celu rozpoczęcia tam edukacji, na którą nie pozwalał mu ojczym. Saddam przybył do wuja Chajr Allaha który właśnie został zwolniony z więzienia. Wuj jednak odesłał go taksówką do ojczyma, a w dowód uznania wręczył mu pistolet (co w kulturze irackiej uznawane było za wejście młodzieńca w dorosłość)Malik s. 24.. Po prośbach Husajna jego ojczym zezwolił mu na rozpoczęcie edukacji i z powrotem odesłał go do wuja, gdzie ukończył on szkołę podstawowąБиография Саддама Хусейна РИА «Новости», 29 декабря 2006.. W wieku 15 lat po upadku z konia doznał paraliżu ręki i przez prawie dwa tygodnie był poddawany różnym ludowym zabiegom leczniczym. Gdy Husajn był już nastolatkiem, Chajr Allah przeniósł się z Tikritu do Bagdadu w celu objęcia tam pracy na stanowisku nauczyciela. Dwa lata później do Bagdadu przeniósł się również SaddamRebecca Steffoff: Saddam Husajn. Absolutny władca Iraku. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 22. ..
Młodość – kariera wojskowa i początek działalności politycznej Wuj Husajna po przybyciu do Bagdadu jako zagorzały zwolennik lewicowego prezydenta Egiptu, Gamala Abdela Nasera, dołączył do nacjonalistyczno-lewicowej partii BaasMalik s. 26.. Saddam na polecenie wuja, zabić miał działacza ruchu komunistycznego – prawdopodobnie innego z jego wujków, Saaduna. Saadun w lokalnych rozgrywkach politycznych miał ujawnić powiązania Chajr Allaha z wywiadem brytyjskim i opowiedzieć się przeciwko objęciu przez niego stanowiska dyrektora bagdadzkiej edukacji. Według różnych źródeł do zabójstwa dojść miało gdy Saddam miał dziewiętnaście lat i był uczniem czwartej klasy szkoły średniej, bądź po tym gdy został wyrzucony ze szkoły. Na krótko trafił do więzienia, jednak został zwolniony z powodu braku dowodów (w ówczesnym Iraku porachunki na tle rodzinnym czy politycznym były na porządku dziennym i nie były na ogół karane)Malik s. 25.. Wuj zachęcił go w 1953 roku do wstąpienia do elitarnej akademii wojskowej w Bagdadzie, ale nie powiodło mu się na pierwszym egzaminie. Aby kontynuować naukę w następnym roku, poszedł do szkoły al-Karkh, która znana była jako ideologiczny bastion nacjonalizmu i panarabizmuhttp://iraq.newsru.com/article/10.html Саддам Хусейн: вождь с портрета NEWSru, 2003..
Po raz pierwszy ożenił się z kuzynką Sadżidą Chajr Allah Talfa. Miał z nią dwóch synów: Kusaja i Udaja, którzy zajmowali za jego rządów wysokie stanowiska w państwie, oraz trzy córki (Raghat, Rana i Chrisnia). Kolejnymi żonami polityka były Samira Szachbandar, Nidal al-Hamdani i Wafa ei-Mullah al-Howeisz.
Zamach stanu i rządy Kasima
W 1956 r., 19-letni Saddam uczestniczył w nieudanej próbie zamachu stanu przeciwko królowi Fajsalowi II zorganizowanym przez grupę na czele z generałem Abd al-Karimem Kasim. Rok później został członkiem partii Baas. W drugim zamachu stanu zorganizowanym przez Kasima w 1958, wojskowi zdołali obalić króla (rewolucja 14 lipca). Baasiści w tym czasie wystąpili przeciw nowemu rządowi, który uznali za zdrajców idei panarabskich. Wcześniej (przy prawdopodobnym wsparciu CIA i w oparciu o często nieaktualne listy tej agencji) brał udział w atakach na komunistów i sympatyków lewicy niebaasistowskiejMalik s. 28.. W grudniu tego samego roku, w Tikricie, zabił jednego z wysoko postawionych urzędników administracji okręgowej, zagorzałego zwolennika Kasima. Po podejrzeniu popełnienia przestępstwa, policja aresztowała Husajna. Zwolniono go po sześciu miesiącach z braku dostatecznych dowodów. W październiku 1959 wziął udział w nieudanym zamachu na Kasima. W trakcie próby zamachu został ranny i skazany zaocznie na śmierć. Według oficjalnej wersjiСабов А. Бес Саддама Российская газета № 54(3167)., ranny dotarł do rodzinnej wsi al-Audża, gdzie się ukrył. Z al-Audży przebrany za Beduina na motocyklu lub ukradzionym ośleЕго борьба. Лента.ру (15 декабря 2003). Проверено???. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011. trafił do stolicy Syrii Damaszku, będącego w tym czasie głównym ośrodkiem baasizmu. 21 lutego 1960 przybył do Kairu w Egipcie (Syria i Egipt tworzyły wówczas Zjednoczoną Republikę ArabskąŁ. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 48–52. .), gdzie uczył się przez rok w liceum Qasr Al-Nil, a następnie otrzymał świadectwo maturalne. Po ukończeniu liceum zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu w Kairze, gdzie studiował przez dwa lata. Otrzymał niepełne wykształcenie prawnicze. W Kairze ze zwykłego partyjnego funkcjonariusza wyrósł na znaczącego działacza, stając się członkiem komitetu kierowniczego Baas w EgipcieDeuschte Welle, luty 2003.. Co jakiś czas opuszczał Egipt i udawał się na studia do Bejrutu w Libanie, gdzie według jednej z wersji nawiązała z nim kontakt CIA – Amerykanie zrozpaczeni po upadku prozachodniej monarchii i utworzeniu antyzachodniego rządu generała Kasima, szukali w baasistach wsparcia opierając się na ich antykomunistycznym programie politycznym. Niewykluczone, że dzięki agencji zyskał środki na prowadzenie działalności partii. Pewne wsparcie otrzymał też od rządu Egiptu, który politycznie sympatyzował z lewicującymi członkami BaasMalik s. 30–31..
Krótkotrwały okres współrządzenia baasistów i odsunięcie ich od władzy
W 1963 r., po obaleniu Kasima przez partię Baas i wojsko w wyniku zamachu stanu, zdecydował się na powrót do kraju. Na krótki okres został śledczym w więzieniu Kasr al-NihajaMalik s. 32.. Mimo entuzjazmu Saddama, już siedem dni później, armia iracka pod kierownictwem generała Abd as-Salam Arifa, odsunęła baasistów od władzy. Armia nie uznała socjalistyczno-radykalnych postulatów partii i chęci zjednoczenia świata arabskiego pod egidą naserowskiego Egiptu.
W warunkach głębokiej konspiracji, zaczął tworzyć faktycznie nową partię. Na IV Kongresie Panarabskim partii w Damaszku wystąpił z przemówieniem, w którym poddał krytyce działalność Alego Saliha as-Sadiego, sekretarza generalnego irackiej partii Baas. Miesiąc później 11 listopada 1963 z rekomendacji Kongresu Panarabskiego (Narodowego), Regionalny Kongres irackiej partii zwolnił as-Sadiego ze stanowiska sekretarza generalnego partii, czyniąc go odpowiedzialnym za przestępstwa popełnione w miesiącach utrzymywania się baasistów u władzy. Działalność Saddama Husajna na Kongresie Panarabskim wywarła silne wrażenie na założycielu i sekretarzu generalnym partii Michelu Aflaku. Od tego czasu wytworzyły się między nimi silne więzi, które nie zostały zerwane aż do śmierci AflakaОстровцев А. А., Островцова М. А. Саддам Хусейн (ат-Тикрити) // Великие правители XX века. – М.: «Мартин», 2002. – С. 428–431. – .. W lutym 1964 panarabskie władze Baas postanowiły stworzyć nowe irackie kierownictwo partii składające się z pięciu osób, wśród których byli popularni w kraju generał Ahmad Hasan al-Bakr i Husajn, który to został zaproponowany w wytycznych AflakaMalik s. 33..
Pobyt w więzieniu Po dwóch nieudanych próbach przejęcia władzy w Bagdadzie, został aresztowany i trafił do izolatkiСаддам Хусейн: биография и годы правления – на сайте А. Семёнова «История войн и военных конфликтов», 2003.. Mimo odsiadki utrzymywał kontakt z partią Baas w Syrii oraz z przebywającym w areszcie domowym liderem irackich baasistów. W 1966 uciekł podczas transportu więźniów przez miasto. We wrześniu został wybrany zastępcą sekretarza generalnego irackiej Baas, Ahmada Hasana al-Bakra. Powierzono mu do prowadzenia specjalny aparat partyjny o nazwie Dżihaz Hanin – był to tajny aparat, składający się z najbardziej oddanych kadr. Husajn zajmował się wówczas sprawami wywiadu i kontrwywiadu oraz walką z sympatyzującymi z komunistami organizacjami studenckimi. Na krótko przed zwycięskim dla baasistów zamachem stanu w 1968, w partii doszło do starcia między skrzydłem syryjskim (lewicowym) a irackim (prawicowym). W wyniku wzmocnienia lewicy w Syrii fotel lidera stracił prawicowiec Aflak, który opuścił kraj i przeniósł się do Iraku, gdzie przyczynił się do triumfu sił prawicowych w partii. Umożliwiło to Husajnowi jako przedstawicielowi partyjnej prawicy dalszy awans w partyjnej hierarchiiMalik s. 34.. mały|Husajn wraz z kolegami w trakcie studiów w Kairze, przełom lat 50. i 60.
Rewolucja 1968 i okres współrządzenia u boku al-Bakra mały|skala|Saddam Husajn, 1974