Franciszek Duszak (ur. 1883 w Mokobodach, zm. 20 grudnia 1942Zeszyty historyczne, Wydania 69-70, Instytut Literacki 1984, s. 49) – polski i sowiecki działacz komunistyczny, członek SdKPiL, KPP, Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (bolszewików).
Życiorys Pochodził z rodziny chłopskiej z Siedleckiego, był synem miejscowego rolnika, Franciszka. Ukończył czteroklasową szkołę rzemieślniczą, zdobywając zawód szewca.
W 1904 r. wstąpił do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, działał w Warszawie. Aresztowany przez władze rosyjskie w 1905 r. za udział w strajku, był więziony przez trzy miesiące. Po zwolnieniu kontynuował tajną działalność organizacyjną i agitacyjno-propagandową w strukturach warszawskiej SdKPiL. W 1912 r. w lokalu szewca Kosiorka przy ul. Marszałkowskiej 40 m. 51, u którego mieszkał, został ponownie aresztowany za posiadanie znalezionych w trakcie rewizji tajnych publikacji, fałszywych dokumentów i pieczęci. Był więziony w X Pawilonie Cytadeli.
Po wybuchu wojny został w sierpniu 1914 r. wraz z innymi aresztantami ewakuowany początkowo do więzienia w Orle nad Oką, a następnie na Butyrkach w Moskwie. 17 maja 1916 r. został skazany przez Moskiewską Izbę Sądową z art. 102 par. 1 kodeksu karnego za przynależność do warszawskiej organizacji SdKPiL na zesłanie do guberni irkuckiej. Tam pracował jako garbarz w gminie kimeltejskiej. Uwolniony podczas rewolucji lutowej, w marcu 1917 r. dotarł do Moskwy, gdzie działał w tamtejszej komórce SdKPiL. Został wówczas przyjęty do Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (bolszewików) z zaliczeniem stażu od 1904 r. i wziął udział w rewolucji październikowej.
W zrewoltowanej Rosji organizował terenowe Rady Delegatów Robotniczych i Chłopskich oraz lokalne komitety rewolucyjne. Następnie kierował warsztatami przy Zjednoczeniu Ekonomicznym Rad Delegatów Robotniczych w moskiewskiej dzielnicy . W 1919 r. znalazł się wśród członków moskiewskiej grupy Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. w szeregach Armii Czerwonej. Po demobilizacji został oddelegowany do Moskwy, gdzie znów objął kierownictwo warsztatów szewskich.
Należał do Wszechzwiązkowego Stowarzyszenia byłych Katorżników i Zesłańców Politycznych, zrzeszającego tzw. starych bolszewików, które zostało zlikwidowane przez władze 25 czerwca 1935. Aresztowany przez NKWD 1 marca 1938 pod zarzutem przynależności do kontrrewolucyjnej organizacji eserowców i skazany 28 maja przez Trójkę na 10 lat poprawczego obozu pracy. Zrehabilitowany 27 lutego 1956 przez Trybunał Wojskowy Moskiewskiego Okręgu Wojskowego.
Przypisy
Bibliografia Księga Polaków uczestników Rewolucji Październikowej 1917–1920. Biografie, oprac. L. Kalestyńska, A. Kochański, W. Toporowicz, s. 204 Михаил Михайлович Константинов, Политическая каторга и ссылка. Биографический справочник членов О-ва политкаторжан и ссыльно-поселенцев, Москва 1934, s. 206 Ярослав Викторович Леонтьев, Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев. Оброзование, развитие, ликвидация 1921–1935. Бывшие члены общества во время террора, Москва 2004, s. 305
Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Butyrek Kategoria:Polacy i obywatele polscy w Armii Czerwonej (1918–1946) Kategoria:Polacy w rewolucji październikowej Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Politycy polskiego pochodzenia Kategoria:Polscy działacze KPZR Kategoria:Polscy rewolucjoniści Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona bolszewicka) Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Ludzie urodzeni w Mokobodach Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Więźniowie więzienia w Orle (Imperium Rosyjskie)