thumb|Godność ludzka jest nienaruszalna, napis umieszczony z inicjatywy Bauera na gmachu Sądu Krajowego we Frankfurcie
Fritz Bauer (ur. 16 lipca 1903 w Stuttgarcie, zm. 1 lipca 1968 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki sędzia i prokurator, prokurator generalny kraju związkowego Hesja (1956–1968). Odegrał decydującą rolę w przygotowaniu drugiego procesu oświęcimskiego we Frankfurcie i schwytaniu Adolfa Eichmanna.
Życiorys Okres do końca II wojny światowej Urodził się w rodzinie żydowskiej, był jednak zdecydowanym ateistą. Po nauce w Gimnazjum Eberharda Ludwika w Stuttgarcie studiował prawo na Uniwersytecie w Heidelbergu, Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium oraz na Uniwersytecie w Tybindze. Po uzyskaniu doktoratu pod kierunkiem Karla Geilera został asesorem sądowym przy Sądzie Okręgowym w Stuttgarcie, a po dwóch latach najmłodszym sędzią okręgowym w Rzeszy Niemieckiej.
W 1920 został członkiem Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). W 1931 objął kierownictwo oddziału Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold (z niem. Czarno-Czerwono-Złoty Sztandar Rzeszy) w Stuttgarcie.
W związku z organizacją strajku generalnego przeciw przechwyceniu władzy przez narodowych socjalistów został uwięziony w dniu 23 maja 1933 i spędził osiem miesięcy w obozie koncentracyjnym w Heubergu w Badenii-Wirtembergii. Został również zwolniony z pracy w wymiarze sprawiedliwości.
W 1936 r. wyemigrował do Danii. Po zajęciu jej przez wojska niemieckie przebywał przez trzy miesiące w obozie; w październiku 1943 po rozpoczęciu wywózki Żydów duńskich do obozów śmierci uciekł do Szwecji. Tam, współpracując z Willym Brandtem, rozpoczął wydawanie czasopisma Sozialistische Tribüne.
Działalność w okresie powojennym W 1949 r. powrócił do Niemiec i został prezesem sądu krajowego w Brunszwiku, zaś w 1950 prokuratorem generalnym przy sądzie grodzkim tegoż miasta. W 1956 r. z inicjatywy premiera Hesji, , został powołany na stanowisko prokuratora generalnego Hesji z siedzibą we Frankfurcie nad Menem i pozostał na tym stanowisku do końca życia.
Z jego inicjatywy uczestnicy zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 zostali zrehabilitowani, a sąd uznał III Rzeszę za „państwo bezprawia”.
W 1959 r. spowodował, że Federalny Trybunał Sprawiedliwości Niemiec przekazał sprawę zbrodniarzy SS z KL Auschwitz-Birkenau do sądu krajowego we Frankfurcie nad Menem. W grudniu 1963 rozpoczął się proces karny przeciw Robertowi Mulce i 21 innym oskarżonym. Mulka został skazany na 14 lat więzienia.
Fritz Bauer przekazał izraelskiemu Mosadowi informację o miejscu pobytu Adolfa Eichmanna w Argentynie, uzyskaną od byłego więźnia obozu (Lothara Hermanna), zdecydowanie przyczyniając się do ujęcia zbrodniarza w maju 1960. Posłużył się pośrednictwem Mosadu, nie ufając władzom Niemiec.
Przeważająca część działalności Fritza Bauera w powojennych Niemczech przypadła na okres rządów Konrada Adenauera (1949–1963), kiedy to Niemcy unikały rozliczania się z udziału w zbrodniach nazistowskich. Znaczna część pracowników niemieckiego wymiaru sprawiedliwości o nazistowskiej przeszłości odnosiła się do Fritza Bauera z niechęcią. Musiał działać wbrew biernemu oporowi niektórych podwładnych. Bauer określił ten fakt z ironią: „Gdy opuszczam mój pokój służbowy, wchodzę na teren nieprzyjacielski”.
Okoliczności śmierci 1 lipca 1968 został znaleziony martwy w swoim mieszkaniu we Frankfurcie. Prawdopodobną przyczyną śmierci był atak serca; wykluczono zarówno samobójstwo, jak i udział osób trzecich.
Upamiętnienie W 2016 przed kompleksem gmachów sądowych we Frankfurcie nad Menem stanął obelisk ku czci Fritza Bauera z upamiętniającą go tablicą.
11 stycznia 1995 powołano we Frankfurcie Instytut Fritza Bauera, od roku 2000 afiliowany przy tamtejszym Uniwersytecie Johanna Wolfganga Goethego.
Upamiętniono go również wystawą w , czynną od kwietnia do września 2014, a następnie przeniesioną do Parlamentu Krajowego Turyngii na czas od grudnia 2014 do lutego 2015. Jego imieniem nazwano liczne ulice i obiekty wymiaru sprawiedliwości.
Życie Fritza Bauera stało się tematem czterech filmów dokumentalnych i fabularnych, między innymi Fritz Bauer kontra państwo (2015) i Im Labyrinth des Schweigen (Labirynt kłamstw z 2014).
Jego postać przewija się w dotyczącej drugiego procesu oświęcimskiego powieści pt. W niemieckim domu (tytuł oryginału: Deutsches Haus), wydanej w Polsce w 2019 nakładem Wydawnictwa Literackiego.
Wybrane publikacje Das Verbrechen und Gesellschaft (Przestępstwo a społeczeństwo), Ernst Reinhardt, Monachium 1957. Widerstandsrecht und Widerstandspflicht des Staatsbürgers (Prawo do oporu i obowiązek oporu obywatela państwa), Frankfurt 1962. Widerstand gegen die Staatsgewalt. Dokumente der Jahrtausende (Opór przeciw władzy państwa), Fischer TB, Frankfurt 1965. Auf der Suche nach dem Recht (W poszukiwaniu prawa), Frankische Verlagshandlung, Stuttgart 1966.
Przypisy
Bibliografia Thomas Hütlin: Aufklärer des Grauens (Objaśniający zgrozę), „Der Spiegel” Nr 45/2014, 3 listopada 2014, s. 108–111 Irmtrud Wojak: Fritz Bauer 1903–1968. Eine Biographie (biografia), C. H. Beck, München 2009, . Fritz Backhaus, Monika Boll, Raphael Gross (wyd.): Fritz Bauer. Der Staatsanwalt (Fritz Bauer. Prokurator), Campus, Frankfurt a.M. 2014, . Claudia Fröhlich: Wider die Tabuisierung des Ungehorsams (Przeciw tabuizacji nieposłuszeństwa), Fritz Bauer Institut Verlag, Campus Verlag, 2006, .
Linki zewnętrzne Instytut Fritza Bauera we Frankfurcie nad Menem Humanistische Union Im Labyrinth des Schweigens – W labiryncie milczenia – film
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Tybindze Kategoria:Emigranci polityczni Kategoria:Ludzie urodzeni w Stuttgarcie Kategoria:Niemieccy prokuratorzy Kategoria:Niemieccy sędziowie Kategoria:Niemieccy Żydzi Kategoria:Politycy SPD Kategoria:Więźniowie niemieckich obozów koncentracyjnych Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1968