thumb|Kaplica w Chwarszczanach – część dawnej komandorii templariuszy thumb|Kaplica w Rurce – część dawnej komandorii templariuszy Templariusze w Polsce – działalność Zakonu Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona na obszarze współczesnej Polski.

Początki zakonu na ziemiach polskich Templariusze zostali sprowadzeni do Polski w latach dwudziestych XIII wieku, w dobie rozprzestrzeniania się idei krzyżowych w Europie Środkowej. Pierwsze nadania otrzymali w Wielkopolsce i na Śląsku od książąt piastowskich, Władysława Odonica i Henryka I Brodatego. Pochodzili z placówek niemieckich położonych na terenie Cesarstwa RzymskiegoP. Hope, Kwestia sprowadzenia templariuszy do Polski. Rozwój uposażenia zakonu w Wielkopolsce, „Poznański Rocznik Archiwalno-Historyczny”, 1993, r. 1, s. 16–25..

Jan Długosz zanotował, że templariuszy sprowadził na ziemie polskie książę sandomierski Henryk w 1154 roku: „Książę sandomierski Henryk ruszywszy z wojskiem na pomoc Ziemi Świętej, spędził tam rok, ale potem powrócił… kiedy Królestwo Polskie zażywało miłego i całkowitego spokoju, dobrawszy sobie rycerzy z ochotników przeprawił się do Ziemi Świętej z oddziałem doborowego wojska, powierzywszy swoje ziemie: sandomierską i lubelską, pod zarząd i opiekę księcia i monarchy Bolesława. Na wyjezdnym zaś funduje kościół parafialny w swojej wsi Zagość, położonej nad Nidą, ku czci św. Jana Chrzciciela i wyposażywszy go hojnie, powierza go zarządowi krzyżowców szpitalników, których nazywano też templariuszami”J. Długosz, Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 5, Warszawa 1973, s. 64–65.. Jednak kronikarz popełnił błąd, ponieważ w rzeczywistości władca sprowadził do Zagości nie templariuszy, lecz joannitówE. Burzyński, Zakon rycerski templariuszy na ziemiach Polski piastowskiej i na Pomorzu Zachodnim, Wodzisław Śląski 2010, s. 29..

Struktury zakonu templariuszy na ziemiach polskich Templariusze byli obecni na ziemiach piastowskich od lat dwudziestych XIII wieku do drugiej dekady XIV wieku. W tym czasie utworzyli domy zakonne w: Oleśnicy MałejE. Burzyński, Templariusze na Śląsku: komandoria w Oleśnicy Małej, „Słupskie Studia Historyczne”, 2007, nr 13, s. 157–172., LeśnicyK. Wasilkiewicz, Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim (XIII-XVI w.), Gniezno 2016, s. 108–115., ChwarszczanachK. Wasilkiewicz, Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim (XIII-XVI w.), Gniezno 2016, s. 93–108., Wielkiej WsiWielka Wieś – łac. Magna Villa; nieistniejąca miejscowość, która znajdowała się 2,5 km na północny wschód od Wielowsi, na terenie obecnej gminy Sulęcin., DrohiczynieM. Starnawska, Templariusze nad Bugiem i w Łukowie, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Rolniczo-Pedagogicznej w Siedlcach”, Seria: Nauki Humanistyczne. Historia, 1996, nr 45, z. 2, s. 7–12., Łukowie, SulęcinieK. Wasilkiewicz, Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim (XIII-XVI w.), Gniezno 2016, s. 115–121., WałczuE. Burzyński, Zakon rycerski templariuszy na ziemiach Polski piastowskiej i na Pomorzu Zachodnim, Wodzisław Śląski 2010, s. 128–131., CzaplinkuE. Burzyński, Zakon rycerski templariuszy na ziemiach Polski piastowskiej i na Pomorzu Zachodnim, Wodzisław Śląski 2010, s. 131–134. i być może OpatowieJ. Hauziński, Templariusze w Małopolsce – legenda czy rzeczywistość?, [w:] Gdańskie Studia z Dziejów Średniowiecza, t. 2: Polska, Prusy, Ruś. Rozprawy ofiarowane prof. zw. dr. hab. Janowi Powierskiemu w trzydziestolecie pracy naukowej, red. B. Śliwiński, Gdańsk 1995, s. 71–76.. Przez kilka lat posiadali także hospicjum w Gnieźnie. We władztwie książąt pomorskich, na Pomorzu Zachodnim, posiadali siedziby w RurceP. Kołosowski, Rurka. Wieś templariuszy, Chwarszczany 2018. i MyśliborzuE. Rymar, Powstanie i stan posiadania pomorskich komend templariuszy w Chwarszczanach i Myśliborzu w XIII wieku, „Przegląd Zachodniopomorski”, 1987, t. 2 (31), nr 2, s. 200–204.. Templariuszom z ww. ośrodków podlegało łącznie ok. 60 miejscowości i tysiące łanów ziemi.

Dzięki wsparciu możnowładców i dobrej organizacji domy zakonne rozwijały się. Niektóre (Oleśnica Mała, Leśnica, Chwarszczany, Wielka Wieś, Wałcz, Czaplinek, Rurka, Myślibórz) stały się siedzibami lokalnych mistrzów, tzw. komandorów, a tym samym centrami podstawowych jednostek administracyjnych, czyli komandoriiK. Wasilkiewicz, Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim (XIII-XVI w.), Gniezno 2016, s. 10..

Siła legendy W literaturze popularnej i popularnonaukowej oraz w Internecie można znaleźć informacje o wielu miejscach związanych z zakonem Świątyni, w których jednak templariuszy nigdy nie było. Wśród nich są: Obrowiec, Rogów Opolski, Krapkowice, Otmęt czy Prudnik. Zainteresowanie templariuszami od lat utrzymuje się na wysokim poziomie i przekłada się na powoływanie do życia lokalnych legend. Najlepszym przykładem tego zjawiska jest Bolków, gdzie w 2020 roku powstało słuchowisko „Skarb templariuszy”, a rok później stworzono interaktywny mural, którego jednym z bohaterów jest rycerz-templariusz.

Dobroczyńcy zakonu Templariuszy najbardziej wspierali książę wielkopolski Władysław Odonic i książę śląski Henryk I Brodaty. Na tego drugiego duży wpływ miała żona, Jadwiga, której krewni byli członkami zakonu Świątyni. W gronie dobroczyńców templariuszy znajdowali się także książę pomorski Barnim I, który ofiarował zakonnikom m.in. ziemię bańskąP. Kołosowski, Rurka. Wieś templariuszy, Chwarszczany 2018, s. 23–24. czy książę wielkopolski Przemysł II, który przekazał im ziemie nad Drawą i jeziorem DrawskoE. Burzyński, Zakon rycerski templariuszy na ziemiach Polski piastowskiej i na Pomorzu Zachodnim, Wodzisław Śląski 2010, s. 131–134.. Braci wspierali ponadto biskupi poznańscy, wrocławscy, kamieńscy i lubuscyK. Wasilkiewicz, Biskupi lubuscy wobec zakonu templariuszy (XIII-XIV w.), „Colloquia Lubuskie”, 2019, nr 2 (7), s. 37–62.. Pomagając templariuszom, spełniano obowiązki wobec Boga i Kościoła oraz liczono na rozwój słabo zaludnionych ziem.

Likwidacja zakonu templariuszy 13 października 1307 roku Filip IV Piękny zaatakował templariuszy na terenie Francji. Oskarżył ich o herezję, świętokradztwo, sodomię i inne rzeczy niegodne chrześcijan. Zwierzchnik zakonu, papież Klemens V, nie był w stanie przeciwstawić się władcy. Zarządził przeprowadzenie śledztw we wszystkich diecezjach. Nie wiadomo, czy były one prowadzone na ziemiach polskich. Templariusze zostali oczyszczeni z zarzutu o herezję, ale funkcjonowanie ich zgromadzenia było już niemożliwe. Papież zlikwidował je na soborze w Vienne bullą Vox in excelso, w kwietniu 1312 roku. Miesiąc później zdecydowano o przekazaniu majątku templariuszy zakonowi joannitów. Proces jego przejmowania przez nowych właścicieli trwał na ziemiach piastowskich i pomorskich kilkadziesiąt latG.J. Brzustowicz, Likwidacja zakonu templariuszy w Nowej Marchii i na Pomorzu Zachodnim, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, 2009, nr 16, s. 47–59..

Zobacz też Ordo Supremus Militaris Templi Hierosolymitani

Przypisy

Linki zewnętrzne

Wielki Przeorat Polski OMCTH Szlak Templariuszy

Kategoria:Templariusze