mały|240px|Bąbel pokrzywkowy – podstawowy objaw pokrzywki idiopatycznej Pokrzywka idiopatyczna (łac. urticaria idiopathica) – spontaniczna pokrzywka o nieznanej etiologii (nazwa stosowana w najnowszej nomenklaturze zgodnie z zaleceniami Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI). Choroba samoistna, której przebieg może być ostry (mniej niż 6 tygodni) lub przewlekły (ponad 6 tygodni). Cechuje ją niemożność wykrycia czynnika sprawczego i mechanizmu rozwoju choroby. Przewlekła pokrzywka idiopatyczna i obrzęk naczynioruchowy idiopatyczny są schorzeniami wieloprzyczynowymi, w których zjawiska autoimmunologiczne tłumaczą patogenezę u około ⅓ pacjentów. U pozostałych chorych obecność znajdującego się w krążeniu czynnika wyzwalającego histaminę jest mało prawdopodobna, a mechanizm powstawania bąbli pokrzywkowych pozostaje niewytłumaczony.
Epidemiologia Do postaci idiopatycznej zalicza się 70–80% przypadków pokrzywki. Przewlekła pokrzywka idiopatyczna jest najczęstszą odmianą pokrzywki przewlekłej – od 0,1% do 3% rozpoznawanych przypadków pokrzywki. Pokrzywkę idiopatyczną częściej obserwuje się u kobiet, a tylko wyjątkowo u dzieci. Średni okres utrzymywania się objawów schorzenia wynosi 5 lat.
Objawy Pokrzywka idiopatyczna ostra pojawia się nagle i zazwyczaj szybko ustępuje (do 24 godzin), nie pozostawiając żadnych śladów na skórze. Natomiast pokrzywka idiopatyczna przewlekła jest chorobą bardzo uporczywą, która łączy się z silnym świądem. Świąd zwykle nasila się wieczorem i jego uporczywość jest na tyle duża, że często powoduje on trudności w zasypianiu. Swędzące bąble utrzymują się powyżej 6 tygodni. U 51% pacjentów obserwuje się sam bąbel pokrzywkowy, rzadziej obrzęk naczynioruchowy (4%) albo oba wykwity równocześnie (45%). U 20–50% pacjentów pokrzywka idiopatyczna współistnieje z pokrzywką fizykalną (pokrzywką dermograficzną, pokrzywką cholinergiczną, pokrzywką z zimna). W literaturze medycznej opisano różne czynniki, które mogą odgrywać istotną rolę w powstawaniu tej choroby (Helicobacter pylori, wirusy HCV i HGV), lecz nie ma jednoznacznych dowodów przemawiających za ich udziałem w patogenezie tego typu pokrzywek.
Diagnostyka Rozpoznania przewlekłej pokrzywki idiopatycznej można dokonać dopiero po wykluczeniu pokrzywek objawowych. W celu postawienia diagnozy niezbędne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu z pacjentem oraz testów i prób prowokacyjnych celem wykluczenia innych rodzajów pokrzywki. Lekarz powinien też zlecić wykonanie badań pomocniczych: ASO oznaczanie eozynofili wymaz z gardła zdjęcie rentgenowskie zatok przynosowych pantomogram szczęk wymaz z pochwy badanie kału w kierunku pasożytów badanie w kierunku antygenu HBs i HIV badanie w kierunku Helicobacter pylori oznaczanie poziomu przeciwciał przeciwjądrowych oznaczenie czynnika reumatoidalnego oznaczenie mikrosomalnych przeciwciał tarczycowych oznaczenie rozpuszczalnego antygenu jądrowego biopsja skóry (w przypadku podejrzenia pokrzywki naczyniowej) podstawowe badania laboratoryjne (morfologia krwi, badanie moczu) RTG klatki piersiowej USG jamy brzusznej badanie poziomu dopełniacza oznaczanie frakcji C3 i C4 oznaczenie krioglobulin i kriofibrynogenu Celem tych badań jest znalezienie czynnika sprawczego; niemożność jego określenia daje podstawy do zdiagnozowania pokrzywki idiopatycznej.
Leczenie U chorych z pokrzywką idiopatyczną niemożliwe jest leczenie przyczynowe i stosuje się terapię objawową. Lekami z wyboru są leki przeciwhistaminowe I i II generacji, które dobiera się indywidualnie. Leki przeciwhistaminowe I generacji oprócz receptorów histaminowych blokują także receptory muskarynowe, receptory serotoninowe, receptory dopaminergiczne oraz receptory adrenergiczne. Mogą powodować znaczne skutki uboczne oraz senność i zaburzenia koordynacji ruchowej. Stanowią też przeciwwskazanie do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Leki przeciwhistaminowe II generacji – jak najnowszy: bilastyna – mają powinowactwo wyłącznie do receptorów H1, nie przechodzą przez barierę krew-mózg. Wykazują również działanie przeciwzapalne i przeciwświądowe. Jako lek przeciwhistaminowy II generacji bilastyna nie wchodzi też w interakcję z lekami hamującymi układ cytochromu P450, ani nie powoduje działań niepożądanych typowych dla leków I generacji (jak senność, wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów). Działa do 26 godzin, łagodzi uporczywy świąd i nasilenie zmian skórnych.
W dalszej kolejności można zastosować glikokortykosteroidy. Podaje się je w zaostrzeniach pokrzywki przewlekłej, unikając stosowania wstrzyknięć octanu triamcynolonu. Nie stosuje się ich stale, by nie doszło do powikłań. W przypadkach z ciężkim obrzękiem naczynioruchowym wskazane jest zastosowanie adrenaliny. W terapii pokrzywek przewlekłych wykorzystuje się też antagonisty receptora H2: cymetydynę, ranitydynę, a także niektóre leki psychotropowe. Chorym z objawami lęku lub depresji można podać doksepinę, która również działa blokująco na receptory H1 i H2. Ponadto w terapii pokrzywki idiopatycznej znajdują zastosowanie leki przeciwdepresyjne i uspokajające. Zalecana jest współpraca z psychiatrą. W farmakoterapii pokrzywek przewlekłych wykorzystuje się również leki stabilizujące komórki tuczne (ketotifen, loratadynę), leki beta-adrenergiczne (salbutamol, terbutalinę, orciprenalinę i nifedypinę). Skuteczność terapeutyczna wapnia nie została naukowo potwierdzona – jest on podawany tylko chorym z hipokalcemią i w profilaktyce osteoporozy w przebiegu kortykoterapii. Leczenie miejscowe ma jedynie charakter wspomagający.
W postępowaniu terapeutycznym należy unikać znanych czynników prowokujących wysiewy bąbli, dążyć do unikania stresu, przegrzania organizmu, spożywania alkoholu, przyjmowania aspiryny, kodeiny, morfiny. U chorych z obrzękiem naczyniowym należy też wystrzegać się podawania inhibitorów konwertazy angiotensyny. W przypadkach dodatniego wywiadu chorobowego wskazane jest stosowanie diety eliminacyjnej.
Przypisy
Bibliografia M. Juszkiewicz-Borowiec, Wykwity skórne w diagnostyce dermatologicznej., Wydawnictwo Czelej, Lublin 2002, s. 60-64. G. Krishnaswamy, G. Youngberg, Pokrzywka ostra i przewlekła. Medycyna po Dyplomie 2000, nr 10 (7), s. 95-107. K. Obtułowicz, A. Obtułowicz, Obrzęk naczynioruchowy i pokrzywka. Alergia Astma Immunologia 2002, nr 7 (suplement 2), s. 101-107. Pokrzywka, [w:] Alergologia dla dermatologów, pod red. W. Gliński, E. Rudzki, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2002, s. 384-391. K.B. Prystupa, Pokrzywki i możliwości ich leczenia. Medipress Dermatologia 1998, nr 3, s. 20-27. K. Romańska-Gocka, Przewlekła pokrzywka samoistna o podłożu autoimmunologicznym. Postępy Dermatologii i Alergologii 2001, nr XVIII, zeszyt 4, s. 214-220. I. Skwara, G. Chodorowska, D. Krasowska, Pokrzywka przewlekła – definicja, podział, diagnostyka, leczenie. Medycyna Rodzinna 2004, nr 5, s. 205-211.
Linki zewnętrzne Farmakoterapia pokrzywki idiopatycznej a rezultaty leczenia
Kategoria:Alergologia Kategoria:Choroby skóry Kategoria:Immunologia