Kościół św. Olafa w Norrköping (szw. Sankt Olai kyrka, Norrköping) – kościół parafialny ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji, położony na terenie parafii Norrköpings S:t Olofs församling, należącej do diecezji Linköping.
Obecnie istniejący kościół jest trzecim lub czwartym na tym samym miejscu. Został poświęcony w 1767 roku. Nazywany niekiedy Kościołem Koronacyjnym, ponieważ w 1800 roku byli w nim koronowani Gustaw IV Adolf i jego małżonka Fryderyka. Kościół nosi wezwanie św. Olafa, patrona Norrköping. Położony jest w centrum miasta, nieopodal Drottninggatan. Zbudowany został na wzór kościołów rzymskich, a jego fasada należy do najwspanialszych w Szwecji. Do kościoła należy również wolnostojąca, oddalona o około 70 m dzwonnica z 1750 roku, zwana Stadstornet (Wieża miejska), flankowana przez dwa budynki gospodarskie, zwane potocznie kaloszami.
Kościół św. Olafa ma status zabytku sakralnego według rozdz. 4 Kulturminneslagen (pol. Ustawa o ochronie zabytków) ponieważ został wzniesiony przed końcem 1939 roku (3 §). Jest wpisany pod numerem 21300000004323 do rejestru zabytków Bebyggelseregistret prowadzonego przez Riksantikvarieämbetet.
Położenie Kościół św Olafa wraz z utaczającym go dziedzińcem Olaiparken położony jest na terenie Starego Miasta w obrębie ulic Drottninggatan, Knäppingsborgsgatan, Olai Kyrkogata i Skolgatan. Plebania znajdowała się w kwartale Spiran przy Drottninggatan. Zbudowana w latach 50. XVIII wieku, została w 1822 roku zniszczona przez pożar, po czym została odbudowana. W 1960 roku rozebrano ją oraz związane z nią budynki gospodarcze. Od wschodu z kościołem sąsiaduje dawna szkoła podstawowa, S:t Olofsskolan, zbudowana w 1908 roku według projektu architekta Carla Bergstena. Na południe od kościoła leży Olaigården z 1879 roku, obecnie wykorzystywany dziedziniec parafialny. Pozostały teren wokół kościoła jest wypełniają głównie budynki mieszkalne i handlowe.
Kościół otacza trawnik porośnięty pojedynczymi dużymi drzewami liściastymi, takimi jak lipa, klon i dąb, a także licznymi krzewami różanymi. Trawnik jest ograniczony niskim, kamiennym murem. Główne wejście do kościoła znajduje się od strony zachodniej, przy Drottninggatan, w przejściu pod wolno stojącą dzwonnicą. Plac przed fasadą zachodnią kościoła wyłożony został drobną kostką brukową, natomiast pozostałe alejki wyasfaltowano. Duże części terenu wokół kościoła zostały ukształtowane według projektu architekta miejskiego Kurta von Schmalensee i planisty miejskiego Arne Strömdahla z 1954 roku.
Historia Poprzednicy obecnego kościoła Kościół średniowieczny Niewiele wiadomo o istnieniu kościoła w okresie średniowiecza. Pewien zapisek z XVII wieku wspomina o istnieniu kościoła drewnianego, znajdującego się na południe od obecnego kościoła. Być może uległ on zniszczeniu w trakcie walk duńsko-szwedzkich toczonych w 1567 roku na terenie Östergötland. O istnieniu średniowiecznego kościoła kamiennego mogłyby świadczyć pozostałości ceglanej posadzki, odsłonięte podczas restauracji w 1998 roku. O kościele św. Olafa wspomina w swej bulli papież Lucjusz III, stwierdzając, iż podlega on klasztorowi w Askeby. Bulla ta uległa zniszczeniu podczas pożaru klasztoru w 1378 roku. Nową bullę o niemal tej samej treści wydał papież Bonifacy IX w roku 1400. Kościół św. Olafa został przypuszczalnie podarowany klasztorowi przez któregoś z XII-wiecznych możnowładców, być może przez króla Karola Sverkerssona.
Kościół gotycki W 1614 roku rozpoczęto budowę kolejnego kościoła, który w 1626 roku został konsekrowany. W 1655 roku został on uszkodzony w wyniku pożaru, jaki ogarnął Norrköping. W 1660 roku rozpoczęto odbudowę kościoła; świadectwem tego wydarzenia jest tablica pamiątkowa, wmurowana w zachodni szczyt obecnego kościoła. Istniejąca przy tym szczycie dzwonnica została rozebrana i zastąpiona dzwonnicą wolno stojącą. Po raz kolejny kościół spłonął w 1719 roku, kiedy Norrköping najechały wojska rosyjskie. W pożarze przepadło w całości wyposażenie stałe kościoła, natomiast większość wyrobów ze srebra oraz szaty liturgiczne zdołała uratować Christina Spalding, wdowa po burmistrzu Carlu Johanssonie. Kościół odbudowano, a w czerwcu 1721 roku odprawiono w nim pierwsze nabożeństwo. Na rysunkach z 1761 widoczny jest trójnawowy kościół z transeptem i półokrągłym prezbiterium. Był to kościół gotycki o ostrołukowych oknach i schodkowych szczytach wieńczących transept. Ponieważ budynek był w złym stanie, postanowiono go rozebrać, a na jego fundamentach zbudować nowy kościół.
Obecny kościół XVIII wiek Projekt nowego kościoła wykonał architekt Carl Johan Cronstedt. W kwietniu 1766 roku rozpoczęto wyburzanie starego kościoła, a 13 czerwca tego samego roku położono kamień węgielny pod budowę nowego. Pracom budowlanym towarzyszyły początkowo kłopoty związane ze skompletowaniem ekipy murarskiej; później, dzięki pośrednictwu Cronstedta kierownictwo robót objął mistrz budowlany Elias Kessler ze Sztokholmu. Sam Cronstedt zgodził się na pewne uproszczenia swego projektu, spowodowane względami ekonomicznymi.
20 grudnia 1767 roku biskup Linköping, Petrus Filenius dokonał poświęcenia kościoła. Była to budowla trzynawowa, w której nawa główna miała sklepienie kolebkowe, a nawy boczne sklepienie płaskie. Po stronie wschodniej uformowano półkolistą przestrzeń, w której umieszczony został ołtarz główny. W połowie korpusu kościoła, przy ścianach północnej i południowej zbudowano wejścia na empory umieszczone nad nawami bocznymi. Duże okna zapewniały bogate oświetlenie wnętrza. Pomimo poświęcenia trwały nadal prace wyposażeniowe. Najpierw wstawiono ławki i urządzono empory, częściowo z wykorzystaniem materiałów ze starego kościoła. Pierwszy ołtarz zaprojektował Erik Palmstedt, obraz do niego pod koniec XVIII wieku namalował Pehr Hörberg; on też zaprojektował ambonę. W 1775 roku na emporze zachodniej zamontowano organy.
XIX wiek thumb|240px|Koronacja Gustawa IV Adolfa i jego małżonki Fryderyki w 1800 roku W związku z koronacją Gustawa IV Adolfa i jego małżonki Fryderyki 3 kwietnia 1800 roku powiększono empory. I połowa XVIII wieku upłynęła pod znakiem konserwacji świątyni i jej wystroju. W 1854 roku całkowicie przebudowano zakrystię. Pierwsza większa renowacja kościoła miała miejsce w roku 1870 i została przeprowadzona według planów ówczesnego architekta miejskiego Norrköping, Carla Theodora Malma. Usunięto wówczas lub przerobiono niemal całe wcześniejsze stałe wyposażenie kościoła. Zmiany ominęły jedynie ambonę i prospekt organowy. Z ołtarza głównego usunięto obraz, podwyższono posadzkę, zbudowano nowe ławki oraz przebudowano empory w nawach bocznych. W ostatniej dekadzie XIX wieku wznowiono renowacje, tym razem według planów architekta Agi Lindegrena. Wnętrze otrzymało wówczas bogatą dekoracje malarską i rzeźbiarską, inspirowana stylem barokowym, w oknach apsydy pojawiły się witraże. Malowidła wykonali Axel Jungstedt i Olle Hjortzberg, a roboty sztukatorskie Sven Scholander. W efekcie wystrój wnętrza należy do najstaranniej opracowanych i najbardziej kunsztownych wnętrz końca XIX wieku.
XX wiek W latach 20. XX wieku odkryto, iż w więźbie dachowej zagnieździły się insekty. W połowie lat 40. sytuacja stała się alarmująca, ponieważ dach groził zawaleniem. W czerwcu 1945 roku kościół zamknięto.
W latach 1945–1949 przeprowadzono gruntowną restaurację świątyni. Pracami kierowali Erik Fant i Kurt von Schmalensee. Poważne uszkodzenia więźby dachowej wymusiły przebudowę dachu pociągając za sobą również restaurację wnętrza. W jej trakcie zdecydowano o przywróceniu wnętrzu jego prostoty, jaką odznaczało się ono w XVII wieku. W XVII-wiecznym stylu zbudowano nowe ławki, zlikwidowano empory w nawach bocznych pozostawiając jedynie małe empory w transepcie, wstawiono ponownie obraz ołtarzowy Hörberga i odsłonięto kamienie nagrobne dawnej posadzki. Szczyty transeptu odzyskały swój pierwotny wygląd. Ostatnia w XX wieku restauracja świątyni miała miejsce 1998 roku. Pracami kierował Lennart Arfwidsson. Skrócono wówczas blok ławek po stronie zachodniej, przebudowując go od strony prezbiterium. We wschodniej części nawy południowej urządzono kaplicę, ustawiono na stałe chrzcielnicę, urządzono pokój dla narzeczonych, a w zakrystii zbudowano specjalną szafę dla przechowywania cennych szat liturgicznych. Pomalowano ściany zewnętrzne, a dach pokryto blachą miedzianą.
Architektura Wygląd zewnętrzny Kościół św. Olafa zbudowany jest z cegły na planie krzyża łacińskiego; składa się z trzynawowego korpusu, jednonawowego transeptu, półkrągłego występu od wschodu i zakrystii od północy. Między zakrystią a północnym ramieniem transeptu znajduje się przybudówka. Kościół posiada wolnostojącą dzwonnicę zbudowaną z kamienia. fasady są pokryte gładkim tynkiem i pomalowane na żółto. Pilastry i dekoracje elewacji, zwłaszcza w bogato dekorowanym szczycie zachodnim są w kolorze brązowym. Cokół korpusu nawowego i transeptu wykonano z piaskowca, natomiast cokół zakrystii, zbudowanej w latach 1854–1855 i dobudówki z lat 1945–1949 – z granitu. Korpus świątyni pokryty został dachem dwuspadowym, skrzyżowanie naw, zakrystia i występ od strony wschodniej czterospadowym, zaś dobudówka z lat 1945–1949 jednospadowym. Kwaterowe okna naw bocznych, zamknięte łukiem półokrągłym, są oprawione w żeliwne ramy, wypełnione podczas renowacji 1945–1949 szkłem antycznym. thumb|240px|Tympanon szczytu fasady zachodniej. Po nim widoczny herb miasta Po stronie wschodniej prezbiterium widoczna jest nisza powstała po zamurowanym oknie. Dwa otwory okienne fasady zachodniej wypełnione są oknami podobnymi w charakterze do tych z naw bocznych, natomiast okna zakrystii są drewniane. Portal w fasadzie zachodniej znajduje się w kwadratowej oprawie pomalowanej na brązowo. Drzwi pokrywają żelazne, nitowane płyty, również w kolorze brązowym. Zdobią je dekoracyjne reliefy o motywach roślinnych. Nad drzwiami umieszczono pozłacany napis GUDI ALLENA ÄRAN. Na szczycie znajdują się dwie dodatkowe tablice z inskrypcjami: St Olai KYRKIA (północna) i NYBYGGD AO 1767 (południowa). Pod tympanonem umieszczono herb miasta z napisem NORKIOPINGS WAPN ANNO 1660. Dwa dodatkowe wejścia do kościoła znajdują się po stronie północnej i południowej. Mają one podobną konstrukcję, jak wejście od strony zachodniej, z drzwiami pokrytymi blachą z rokokowymi ozdobami.
Wnętrze Korpus nawowy thumb|240px|Wnętrze – widok w kierunku ołtarza głównego Nawa środkowa oddzielona jest od naw bocznych czterema dużymi, łukowymi arkadami. Posadzka w czasie renowacji z lat 1945–1949 została wyłożona polerowanymi płytami wapiennymi. Jednocześnie obniżono ją o 40 cm, co doprowadziło do różnicy poziomów w stosunku do sąsiednich pomieszczeń i uwidocznienia linii kamiennego cokołu wzdłuż ścian zewnętrznych. Ściany i filary pomiędzy nawą główną a nawami bocznymi zostały pobielone. Nawa główna ma sklepienie kolebkowe, otynkowane na biało, wykończone nad łukami arkad profilowanym gzymsem i sztukaterią. Nawy boczne, niższe od głównej, zostały przekryte płaskimi stropami z białych, polerowanych paneli. W otworach okiennych znajdują się podwójne okna z metalowymi ramami. Ławki kościelne zostały zgrupowane w czterech zamkniętych obudowach. W obu ramionach transeptu pozostawiono same obudowy, osuwając z nich ławki w czasie renowacji z 1898 roku. Podłoga pod nimi została wykonana z wąskich, pomalowanych na brązowo desek. Przy drugim filarze od wschodu znajduje się ambona z daszkiem akustycznym. Od strony północnej prowadzą na nią kręcone schody, zbudowane podczas renowacji w latach 1893–1898. W zachodniej części korpusu nawowego znajduje się kawiarnia i punkt informacyjny. Podczas renowacji z drugiej połowy lat 40. na emporze organowej oraz na emporach bocznych w transepcie zamontowano nowe balustrady. Empora organowa dzieli się na trzy części; w środkowej znajdują się organy, w północnej dmuchawa elektryczna i inne urządzenia, a w południowej – pomieszczenie dla chóru.
Transept