Aurelia Wyleżyńska (ur. 1881 w Oknicy, zm. 3 sierpnia 1944 w Warszawie) – polska pisarka i publicystka.
Życiorys Urodzona w rodzinie szlacheckiej herbu Trzaska na Podolu w Imperium Rosyjskim. Jej rodzicami byli Ludomir Ludwik Wyleżyński i Kamilla z domu Połtowicz. Odebrała gruntowne wykształcenie – ukończyła słynną warszawską pensję dla dziewcząt Cecylii Plater-Zyberkówny, potem studiowała na Wydziale Literatury krakowskich Wyższych Kursów dla Kobiet, następnie na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego (1907–1911). Debiutowała w 1909 na łamach czasopisma „Prąd” publikując szkic literacki o dramacie Róża Stefana Żeromskiego.
Była delegatką na zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich 4 lutego 1922 w Warszawie. W 1924 opuściła Polskę i wyjechała do Paryża, aktywnie uczestnicząc w życiu tamtejszej Polonii i działając we francuskim towarzystwie „Les Amis de la Pologne”. Podczas pobytu za granicą wiele podróżowała, odwiedzając m.in. Włochy, Hiszpanię, Austrię i Niemcy, skąd przysyłała korespondencje do polskich czasopism. Wróciła do Polski w 1937 i zamieszkała w Warszawie.
Podczas okupacji niemieckiej pisała do prasy konspiracyjnej. W swoim mieszkaniu przy ul. Lipowej udzielała schronienia Żydom, m.in. ukrywając oficerów pochodzenia żydowskiego. Transportowała również leki do warszawskiego getta. Od połowy 1940 pracowała jako wolontariuszka-samarytanka w warszawskich szpitalach, niosąc pociechę rannym, ucząc lekarzy języka francuskiego i pracując w charakterze tłumaczki.
U schyłku życia opracowała Notatki pamiętnikarskie, przez wiele lat znajdujące się w zasobach Archiwum Akt Nowych i Biblioteki Narodowej w Warszawie. Tekst ten jest ważnym źródłem danych o życiu społeczeństwa polskiego pod okupacją hitlerowską, zawiera także opis istotnych faktów z biografii jego autorki. Notatki zostały wydane w 2022 przez Państwowy Instytut Wydawniczy jako Kroniki wojenne.
Zmarła 3 sierpnia 1944 na skutek ran odniesionych drugiego dnia powstania warszawskiego.
Życie prywatne Była trzykrotnie zamężna. Pierwszym mężem był obywatel austriacki, nauczyciel gimnazjalny w Krakowie i Wadowicach, Tadeusz Marian Rybakiewicz (1879–1910), z którym związek zawarła 20 lipca 1905 roku w parafii Latowicz. Małżeństwo trwało krótko – Rybakiewicz wkrótce zmarł w szpitalu psychiatrycznym w Tworkach pod Warszawą. Aurelia poślubiła następnie filozofa, publicystę i nauczyciela Adama Kropatscha (1884–1971). W 1915, w czasie I wojny światowej, prawdopodobnie jako żona obywatela Austro-Węgier została internowana przez władze rosyjskie i wywieziona do Saratowa w głębi Rosji. Tam poznała i w 1918 poślubiła Jana Parandowskiego, ówcześnie studenta Uniwersytetu Lwowskiego. Pobrali się, korzystając z uchwalonego przez władze Rosji Radzieckiej ustawodawstwa, zezwalającego na śluby cywilne – wszak Wyleżyńska była nadal formalnie żoną Adama Kropatscha. Małżonkowie wrócili z internowania do Lwowa po odzyskaniu niepodległości w 1918 i zamieszkali we Lwowie, w domu Parandowskich przy ul. Domsa 5. Rozstali się pod koniec 1924, gdy Jan Parandowski związał się ze swoją studentką Reginą Henryką Helcel. Żoną Adama Kropatscha pozostawała formalnie aż do śmierci – sporządzony po II wojnie światowej akt zgonu wystawiony jest na nazwisko Aurelia Wyleżyńska-KropatschWyleżyńska-Kropatsch Aurelia, Urząd Stanu Cywilnego Miasta Stołecznego Warszawy, Wydział Archiwum, Akt zgonu nr 1-4/209/1945. Cyt. za: Aurelia Wyleżyńska, Kroniki wojenne, t. 1, Warszawa 2022, s. 26, przyp. 18.
Publikacje Ryszard Berwiński. Studium, Kraków 1913 U złotych wrót. Powieść, Lwów 1922 Maria Leszczyńska na dworze wersalskim, Poznań 1923, 1935 Niespodzianki. Powieść, Lwów–Warszawa 1924 Ilustrowany przewodnik dla wychodźców we Francji, Paryż 1925 Jeunes poètes polonais, Paris 1926 Księga udręki. Powieść, Warszawa 1926 Biała czarodziejka, Warszawa 1929 Czarodziejskie miasto. Opowieść, Warszawa 1928 L’emigration polonaise en France, Paris 1928 Serce podzielone na ćwierci. Powieść, Warszawa 1931 W mieście świata polskie ścieżki, Poznań 1931 Z duszą twoją na ramieniu. Listy z Hiszpanii, Warszawa 1933 Kroniki wojenne. T.1: 1939–1942, T. 2: 1943–1944, Warszawa 2022
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Publikacje Aurelii Wyleżyńskiej w katalogu Biblioteki Narodowej w Warszawie [dostęp: 2016-05-27 Książki i rękopisy Aurelii Wyleżyńskiej dostępne w serwisie Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Literatów Polskich Kategoria:Internowani w Rosji w czasie I wojny światowej Kategoria:Ofiary cywilne w powstaniu warszawskim Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1944