Lodzermensch (niem. lodzer – łódzki, Mensch – człowiek) – określenie mieszkańca zindustrializowanej Łodzi z końca XIX i pierwszej połowy XX wieku. Cechowała go wyjątkowa pracowitość, wytrwałość ze zdolnością do dużych wysiłków i duża przedsiębiorczość.
thumb|Izrael Poznański, jeden z najbardziej znanych lodzermenschów Określenie to powstało w czasie największego rozwoju przemysłu w Łodzi. W tamtym okresie stanowiła ona zlepek kilku religii i narodowości, które na co dzień żyły i pracowały razem. Władze carskie nieczęsto ingerowały bezpośrednio w rozwój miasta, dlatego te zróżnicowane pod względem kulturowym grupy musiały nieraz współpracować, by zadbać o rozwój edukacji, medycyny czy infrastruktury miejskiej. Mianem lodzermenschów określano przede wszystkim znaczących fabrykantów i kupców, ludzi uważanych przez jednych za przedsiębiorczych, zaradnych, potrafiących wykorzystać swoje umiejętności w kapitalistycznej Łodzi – ale przez innych zaś za bezwzględnych i chciwych.
Pierwszym, który wprowadził do literatury określenie lodzermensch był Wincenty Kosiakiewicz, w swojej „łódzkiej” powieści Bawełna. Jednak dopiero Władysław Reymont rozpowszechnił je poprzez swoją znaną powieść Ziemia Obiecana. Przedstawił je tu m.in. w postaciach Karola Borowieckiego, Maksa Bauma czy Moryca Welta. Negatywne ukazanie środowiska burżuazji przemysłowej w książce Reymonta było spowodowane jego przywiązaniem do wartości szlacheckiej tradycji ziemiańskiej.
Podczas dyskusji, która odbyła się w 1998 roku na łamach redakcji Tygla Kultury, historyk Krzysztof Woźniak zwrócił uwagę na różnicę między ustnym przekazem o lodzermenschu a tym wykreowanym przez literaturę:
Znani lodzermensche Ludwik Geyer Robert GeyerPrzemysław Waingertner, Ostatni lodzermensch – Robert Geyer, 1888–1939; Wyd. Uniw. :Łódzkiego, Łódź 2014. Maksymilian Goldfeder Juliusz Heinzel Edward Herbst Oskar Kon Izrael Poznański Karol Scheibler Fryderyk Sellin
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Łodzi (Królestwo Polskie)
Kategoria:Wyrażenia niemieckie