Gąsienicojad reunioński, kruczyna reuniońska (Lalage newtoni) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny liszkojadów (Campephagidae). Występuje endemicznie na wyspie Reunion i jest jedynym przedstawicielem rodziny na tej wyspie. Krytycznie zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Gatunek opisał po raz pierwszy François Pollen w roku 1866 pod nazwą Oxynotus newtoni. Zebrane okazy, w tym dwa (samiec i samica) odłowione 4 stycznia 1865, przekazane zostały do Muzeum Brytyjskiego. Opis w języku francuskim znalazł się w drugim tomie Recherches sur la faune de Madagascar et de ses dépendances i zawierał m.in. opis zasięgu z uwzględnieniem środowiska i wysokości. Pollen odnotował, że Kreole nazywają kruczynę reuniońską Tuit-tuit, merle blanc („biały kos”) lub Tec-tec des hauts (słowo „hauts” tu odnosi się do zasięgu – gór, szczytów, zaś Tec-tec to określenie na pewien gatunek kląskawki).
Obecnie gatunek przynależy do rodzaju Lalage. Tworzy nadgatunek z gąsienicojadem maurytyjskim (L. typica; Mauritius), od którego oddzielił się 1,25 mln lat temu. Nie jest jasne pokrewieństwo z pozostałymi gatunkami. Wykazuje podobieństwo w upierzeniu wobec australazjatyckiego gąsienicojada cienkodziobego (Edolisoma tenuirostre), szarogłowego (Edolisoma schisticeps) i czarnego (Edolisoma melas); możliwe, że któryś z tych gatunków miał z L. newtoni wspólnego przodka lub jest to przypadkowa zbieżność. Monotypowy.
Morfologia Długość ciała wynosi według autorów HBW około 22 cm. Dla okazów z Muzeum Brytyjskiego jest to około 17,7–19,6 cm, z czego 1,6 cm przypada na dziób, a 8,4 cm na ogon. Skrzydło mierzy 10 cm, skok 2,5 cm. Masa ciała (dla ośmiu ptaków obu płci) wynosi 31–36 g.
Występuje wyraźny dymorfizm płciowy. U samca wierzch ciała szary (o barwie popiołu), wierzch głowy jasnoszary, paskowany wzdłuż stosin. Kuper i pokrywy nadogonowe jaśniejsze niż grzbiet. Skrzydła czarne, pokrywy skrzydłowe małe delikatnie szaro obrzeżone, zaś średnie i duże już znacznie wyraźniej. Na lotkach I rzędu siwe obwódki. Sterówki czarne z białymi zakończeniami, najszerszymi na zewnętrznej parze. Broda i gardło jasne. U samicy wierzch ciała pokrywają pióra rdzawobrązowe, na głowie szarawe. Małe pokrywy skrzydłowe jak grzbiet, średnie i duże pokrywy ciemnobrązowe z obwódkami barwy właściwej dla grzbietu. Lotki ciemnobrązowe, te I rzędu mają białobrązowe obwódki, a II rzędu rdzawe. Sterówki czarne, środkowa para w brązowym odcieniu, wszystkie biało zakończone. Gardło i spód ciała białoszare, na bokach i piersi z płowym odcieniem. Cały spód ciała pokryty wąskimi, poprzecznymi czarnymi paskami. Pokrywy podogonowe białe. U obu płci dziób i nogi niebieskawe, tęczówka brązowa.
Zasięg występowania Gąsienicojad reunioński występuje jedynie w północno-zachodniej części wyspy Reunion. Zasięg występowania obejmuje 27 km², zaś obszar zajmowany przez gatunek szacowano w 2024 roku na 19 km². Według danych z pierwszego opisu (1866) gatunek występował między 800 a 1400 m n.p.m., według danych BirdLife International obecnie ptak występuje na wysokości 1000–1800 m n.p.m. Zasiedla pierwotny górski wilgotny las, pojawia się w lesie mieszanym wiecznie zielonym i lesie tropikalnym z obecnymi roślinami z gatunków Erica montana i Acacia heterophylla oraz w reliktowych gajach Sophora denudata. Rzadko odwiedza obecne na wyspie plantacje kryptomerii japońskiej (Cryptomeria japonica).
Pożywienie Gąsienicojad reunioński może być trudny do zauważenia i łatwo przeoczony. Przebywa niemal wyłącznie na drzewach. Zwykle widywany pojedynczo lub w parach. W trakcie żerowania cichy, porusza się powoli, wykonując jedynie krótkie loty z gałęzi na gałąź. Pożywienia szuka wzdłuż nieobrośniętych konarów, które umożliwiają mu swobodne poruszanie się i obserwacje. Samce żerują wyżej niż samice. Gatunek głównie owadożerny (przeważają motyle i chrząszcze i ich larwy), choć zjada też owoce rdzennych gatunków drzew, np. Aphloia theiformis i figowce (Ficus).
Lęgi Okres lęgowy trwa od września do lutego. Może wyprowadzić dwa lęgi w ciągu roku. Budowa gniazda zajmuje do miesiąca. Terytorium ma powierzchnię 13–17 ha. Gatunek monogamiczny. Samiec śpiewa głównie na początku dnia i wieczorem. Gniazdo to mały, płytki kubeczek o średnicy 10–15 cm, zbudowany z gałązek, mchu, dużej ilości porostów (zwłaszcza Usnea) i pajęczych sieci. W budowie uczestniczą oba ptaki z pary, zaś samiec zbiera wyściółkę w postaci miękkich traw. W zniesieniu 2–3 jaja (zwykle 2) o wymiarach 26–27 na 28–29 mm. Skorupka niebieskozielona, pokryta brązowymi plamkami. Inkubacja trwa 15–17 dni (wedle innego źródła 3–3,5 tygodnia), wysiadują oba ptaki z pary. Młode karmione są zarówno przez samca, jak i samicę co 5–10 minut. Rodzice także osłaniają je w gorące dni i wynoszą odchody. Pisklęta opierzają się w pełni po 20 dniach od wyklucia.
Status zagrożenia i ochrona Przez IUCN gatunek od 2008 roku klasyfikowany jako krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Wcześniej, od 1994 roku posiadał status zagrożonego (EN, Endangered).
Przypuszcza się, że gąsienicojad reunioński pierwotnie występował we wszystkich naturalnych siedliskach leśnych na wyspie. Jeszcze w 1991 roku szacowano liczebność populacji lęgowej na 120 par, ale w 2007 roku było już tylko około 25 zdolnych do gniazdowania par. Około dwie trzecie populacji stanowią samce. Prócz dysproporcji w populacji zagrożenie dla gatunku stanowi drapieżnictwo ze strony szczura śniadego (R. rattus) i w mniejszym stopniu wędrownego (R. norvegicus) oraz zdziczałych kotów. Prócz tego gąsienicojadom reuniońskim zagraża też m.in. odłów celem sprzedaży i niszczenie środowiska przez introdukowane sambary sundajskie (Cervus timorensis). Gatunek jest objęty ochroną prawną. Dzięki prowadzonym od 2004 roku działaniom ochronnym, polegającym m.in. na tępieniu szczurów i dzikich kotów, wzrósł zarówno obszar zajmowany przez gatunek, jak i liczebność populacji. W 2023 roku szacowano liczebność populacji lęgowej na 55 par, zaś całkowitą liczbę dorosłych osobników na 130–160.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Liszkojady Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1866 roku Kategoria:Fauna endemiczna Réunionu