250px|right|thumb|Grób Romana Banacha na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Roman Banach, ps. „Świerk” (ur. 29 sierpnia 1907 w Czortkowie, zm. 12 sierpnia 1966 w Warszawie) – polski operator, realizator, montażysta, reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, żołnierz podziemia niepodległościowego w czasie II wojny światowej, uczestnik powstania warszawskiego, w czasie którego działał jako operator filmowy.
Życiorys Był synem Teofila i Kazimiery z d. Dyhdalewicz. Ukończył Gimnazjum im. Juliusz Słowackiego w Czortkowie. Następnie studiował w Szkole Nauk Politycznych i Instytucie Spraw Społecznych. W 1934 roku rozpoczął pracę w zespole filmowym. W latach 1934–1939 uczestniczył w realizacji kilkunastu filmów dokumentalnych, oświatowych i propagandowych. We wrześniu 1939 był autorem kronik filmowych dokumentujących obronę Warszawy, podczas polskiej wojny obronnej września 1939 r.
Podczas okupacji wstąpił do ZWZ, a następnie AK, przyjmując pseudonim „Świerk”. Był przydzielony do Dywizjonu „Jeleń”. Od kwietnia 1941 do lutego 1942 roku był więziony na Pawiaku, a podczas przesłuchań torturowany przez Niemców. Był współpracownikiem referatu filmowego Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK.
W czasie powstania warszawskiego dokumentował działania powstańcze dywizjonu „Jeleń” i Pułku „Baszta” oraz życie codzienne mieszkańców stolicy, działając na terenie Śródmieścia Północ i Mokotowa. 27 września 1944 roku po 12-godzinnej wędrówce kanałami przedostał się z Mokotowa do Śródmieścia. Po zakończeniu powstania został wzięty do niewoli i osadzony w obozie jenieckim Stalag XI B w Fallingbostel (numer jeniecki 140779). W latach 1945–1947 był operatorem filmowym w Sekcji Filmowej Plutonu Opieki nad Żołnierzem I Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka i zrealizował pięć kronik dywizjonu.
W 1947 roku powrócił do kraju. W Wytwórni Filmowej Wojska Polskiego „Czołówka” pracował nad produkcją filmów dokumentalnych, między innymi jako reżyser i scenarzysta.
Zdjęcia jego autorstwa znalazły się w filmie Powstanie Warszawskie (2014) - został za nie pośmiertnie nominowany do Polskiej Nagrody Filmowej w 2015.
Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera A2-1-14)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.
Jego bratem był Teofil Banach, żołnierz Wojska Polskiego, inspektor w Armii Krajowej, rozstrzelany przez Niemców.
Filmografia Odbudowa Ziem Odzyskanych (1947, reżyseria, scenariusz, montaż), Mistrzowie szybkich wytopów (1950, realizacja, scenariusz), Zwycięska droga (1951, reżyseria, scenariusz), Młodzi inżynierowie (1952, reżyseria, scenariusz), Operacja Trójmiasto (1967, scenariusz).
Odznaczenia Medal Wojska (1948, dwukrotnie) Krzyż Armii Krajowej (1977, pośmiertnie)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie urodzeni w Czortkowie Kategoria:Polscy operatorzy filmowi Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1966 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej