Alexander von Erskein, Alexander Erskein (ur. 31 października 1598 w Gryfii, zm. 24 lipca 1656 w Zamościu) – szwedzki urzędnik i dyplomata, zbieracz archiwaliów.

Pochodzenie. Dzieciństwo. Studia Urodził się jako Alexander Erskein w rodzinie niemieckiej w zachodniopomorskiej GryfiiH. Droste, Im Dienst der Krone. Schwedische Diplomaten im 17. Jahrhundert, Berlin 2006, s. 390; F. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung der herzoglich pommerschen Kanzlei in Stettin, „Baltische Studien” NF 39 (1937), s. 257.. Jego ojcem był gryfijski kupiec, przybysz ze Szkocji, Walter Erskein; matką — Anna z domu ForastH. Droste, Im Dienst der Krone, s. 390.. Studiował na kilku niemieckich uniwersytetach — w 1612 r. na gryfijskim, w 1617 r. na wittenberskim, także w Lipsku i Jenie, a w 1623 r. na uniwersytecie w RostockuH. Droste, Im Dienst der Krone, s. 390; F. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 257.. W międzyczasie odbył dwuletnią podróż w celach kształceniowych, podczas której odwiedził Niderlandy i Anglię.

W służbie szwedzkiej Przez krótki czas służył duńskiej królowej-wdowie Zofii w jej posiadłościach w Nykøbingu. Od lipca 1628 r. pracował dla szwedzkiej administracji wojskowej, będąc jej agentem w Strzałowie (wówczas jeszcze — przynajmniej nominalnie — mieście zachodniopomorskim)H. Droste, Im Dienst der Krone, s. 390; F. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 257: podaje 1627 r.. Po wkroczeniu wojsk Gustawa II Adolfa podczas wojny trzydziestoletniej na tereny Rzeszy niemieckiej radca-asystent (niem. Assistenzrat) i komisarz wojenny (niem. Kriegskommissar)F. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 257.. W 1632 r. przybył do Erfurtu pełnić funkcję przedstawiciela władz szwedzkich (rezydenta) na Turyngię. Po dwóch latach został tajnym radcą wojennym (niem. Geheimer Kriegsrat) przy armii Johana Banéra, w okresie lato 1636–czerwiec 1638 pozostawał zaś bez przydziałuH. Droste, Im Dienst der Krone, s. 390-391; F. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 257.. Od 1637 r. przebywał ponownie na Pomorzu Zachodnim, piastując najpierw od kwietnia 1638 r. urząd hofrata, a następnie (jeszcze w tym samym roku) został mianowany radcą-asystentem i radcą wojennym, początkowo na Pomorze Zaodrzańskie, od 25 sierpnia 1640 r. na całe Pomorze ZachodnieH. Droste, Im Dienst der Krone, s. 391; F. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 257.. Wykonywał poselstwa, od 1642 r. ponownie w strukturach wojskowych. Przed 2 września został przewodniczącym (niem. Präsident) sądu nadwornego (niem Hofgericht) dla Pomorza Zaodrzańskiego. W tym samym miesiącu (18) uzyskał również nobilitację, a od 1644 r. był członkiem Towarzystwa Owocodajnego. Następnie von Erskein został mianowany 27 maja 1648 r. na prezesa administracji wojennej głównej armii szwedzkiej, a potem między wiosną 1649 r. a lipcem roku następnego był delegatem na kongres w NorymberdzeH. Droste, Im Dienst der Krone, s. 391. Po zakończeniu działań dyplomatycznych związanych z zawarciem pokoju westfalskiego zarządzał od 9 listopada 1652 r. finansami (niem. Erzkämmerer) w należącym do Szwedów księstwie Bremy, a od 22 września roku następnego był prezesem (niem. Präsident) w księstwie Bremy. W tym czasie wybudował również w podbremeńskiej wsi Schwinge dla siebie pałac. W 1655 r. został ściągnięty, by ponownie objąć funkcję prezesa administracji wojskowej w związku z wojną z Polską i w tym samym roku uzyskał godność Freiherra. Zmarł w polskiej niewoli w Zamościu w roku następnym.

Kolekcjoner archiwaliów Zbieracz archiwaliów — w miejscowościach, w których znalazł się w następstwie działań wojennych, plądrował archiwa, których zbiory następnie kolekcjonował. Podczas pobytu w Szczecinie w roli komisarza szwedzkiego wiele archiwaliów znalazło się w jego prywatnych rękachA. Wielopolski, Archiwum Książąt Pomorskich, „Archeion” 38 (1962), s. 31.. Po zajęciu Pragi w 1648 r. zabrał tamtejsze archiwalia, które (pomimo że w myśl ustaleń z rządem szwedzkim miał je przekazać do Sztokholmu) w większości przywiózł do swojego pałacu i dołączył do już tam przechowywanych zbiorów z Turyngii i Pomorza ZachodniegoF. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 257-258.. Po jego śmierci większość zgromadzonych przez von Erskeina akt zakupił jeden z grafów von Nostitz, który najpierw wywiózł je do Pragi, skąd w 1750 r. trafiły do archiwum w WiedniuF. Stix, Eine Wiener Nachrichtensammlung, s. 258..

O swojej działalności tak miał mówić w rozmowie z Johannem Balthasarem Schuppem, odbytej w Münster podczas obrad pokojowych w związku z zakończeniem wojny trzydziestoletniej: „Rabunek, który w Niemczech uprawiałem, jest rabunkiem listów. Kiedy my z armią do jakiejś miejscowości, szczególnie z klasztorem albo kolegium jezuitów przybywaliśmy, ja niebawem pospieszałem do archiwum i wszystkie listy pakowałem. Kiedy wtedy czas miałem, przeczytałem je, w taki sposób znalazłem się w posiadaniu tak wielu tajemnic, tak wielu kawałeczków, że się wam to nie wyda do pomyślenia”J.B. Schupp, Salomo, Oder Regenten-Spiegel. Vorgestellet Aus denen eilff ersten Capitulen des ersten Buchs der Königen. Andern Gottsfürchtigen und Sinnreichen Politicis auszuführen und genaner zu elaboriren überlassen, 1658, s. E VIIr..

Rodzina Alexander von Erskein dwukrotnie wchodził w związki małżeńskie. Pierwszą żoną była poślubiona w 1627 r. niespełna dwudziestoletnia (urodzona 5 kwietnia 1608 r.) Euphrosina Siebrand. Po jej śmierci (zmarła 29 maja 1647 r. w Stralsundzie), w 1648 r. ożenił się po raz drugi — wybranką była Lucia Christina von Wartensleben, córka książęcego radcy i ochmistrza Hermanna Simona von Wartenslebena.

Czwórka jego znanych dzieci to: Alexander (Freiherr; zm. 23 marca 1687 na Peloponezie) — podpułkownik (niem. Oberstleutnant) szwedzki, od 1686 r. na służbie weneckiej; Carl Gustaf — podpułkownik (niem. Oberstleutnant) szwedzki w regimencie Vellingka, zginął w bitwie pod Fleurus w 1690 r., walcząc po stronie francuskiej; Anna Elisabet — żona landrata w Bremie Hartwiga Christoffera von Bülowa; Christina — żona landrata w Bremie Didrika Schultzego.

Przypisy

Bibliografia Źródła Schupp J.B., Salomo, Oder Regenten-Spiegel. Vorgestellet Aus denen eilff ersten Capitulen des ersten Buchs der Königen. Andern Gottsfürchtigen und Sinnreichen Politicis auszuführen und genaner zu elaboriren überlassen, 1658.

Opracowania Droste H., Im Dienst der Krone. Schwedische Diplomaten im 17. Jahrhundert, Berlin 2006. Stix F., Eine Wiener Nachrichtensammlung der herzoglich pommerschen Kanzlei in Stettin, „Baltische Studien” NF 39 (1937), s. 254-260. Wielopolski A., Archiwum Książąt Pomorskich, „Archeion” 38 (1962), s. 29-65.

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Greifswaldzie Kategoria:Ludzie związani z Uniwersytetem w Jenie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Wittenberdze Kategoria:Kolekcjonerzy XVII wieku Kategoria:Niemieccy kolekcjonerzy Kategoria:Szwedzcy dyplomaci Kategoria:Urodzeni w 1598 Kategoria:Zmarli w 1656 Kategoria:Ludzie urodzeni w Greifswaldzie