Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Rutka-Tartak – zlikwidowany podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-radzieckiej.

Strażnica Straży Granicznej w Rutce-Tartak – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna polskiej straży granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Republiką Litewską.

Formowanie i zmiany organizacyjne Strażnica została sformowana w 1945 w strukturze 25 komendy odcinka jako 121 strażnica WOP (Tartak) o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego.

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 121 strażnica OP Rutka-Tartak została włączona w struktury 11 batalionu Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 194 batalionu WOP w Kowalach Oleckich, od 1952 221 batalionu WOP.

Od 15 marca 1954 wprowadzono nową numerację strażnic. Strażnica WOP Rutka-Tartak III kategorii otrzymała numer 115 w skali kraju, w strukturach 221 batalionu WOP.

Z dniem 15 listopada 1955 zlikwidowano sztab 221 batalionu WOP w Gołdapi. Strażnica podporządkowana została bezpośrednio pod sztab 19 Brygady WOP w Kętrzynie. W sztabie brygady wprowadzono stanowiska nieetatowych oficerów kierunkowych odpowiedzialnych za służbę graniczną strażnic.

Rozkazem organizacyjnym z 16 czerwca 1956 dowódca Wojsk Wewnętrznych zarządził reorganizację Wojsk Ochrony Pogranicza. Na mocy niniejszego rozkazu rozwiązano kilka brygad, sztabów, batalionów i strażnic, w tym 19 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza wraz ze wszystkimi podległymi pododdziałami. W lipcu 1956 rozwiązano strażnicę, a w jej miejsce zorganizowano placówkę graniczną WOP kategorii „B” Rutka-Tartak. W miejsce 22 Brygady WOP utworzono dwie samodzielne jednostki: Grupę Manewrową Wojsk Ochrony Pogranicza i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Białystok. W skład Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego Wojsk Ochrony Pogranicza Białystok weszła Placówka Wojsk Ochrony Pogranicza Rutka-Tartak. Z dniem 1 maja 1957, na bazie Grupy Manewrowej i Samodzielnego Oddziału Zwiadowczego WOP przystąpiono do organizacji 22 Oddziału WOPZarządzenie DWW nr 07/WW z 24.041957 ()..

1 stycznia 1960 w strukturach 22 Białostockiego Oddziału WOP stacjonowała w Rutce-Tartak placówka WOP Rutka-Tartak nr 7.

1 stycznia 1964 w Rutce-Tartak stacjonowała placówka WOP nr 7 w strukturach 22 Białostockiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza.

W 1968, w Rutce-Tartak stacjonowała placówka WOP Rutka Tartak typu I w strukturach 22 Białostockiego Oddziału WOP.

Na mocy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 29 stycznia 1976 zniesiono 22 Białostocki Oddział WOP, a w jego miejsce utworzono Podlasko-Mazurską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, w strukturze którego odtworzono strażnicę WOP w Rutce-Tartak. Strażnica do 15 maja 1991 była w strukturach tej brygady. Straż Graniczna: Po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 strażnica Rutka-Tartak weszła w podporządkowanie Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Rutce-Tartak (Strażnica SG w Tutce-Tartak).

W 1995, na stan etatowy 20 funkcjonariuszy SG, stan ewidencyjny wynosił 12 osób.

Jako Strażnica Straży Granicznej w Rutce-Tartak funkcjonowała do 23 sierpnia 2005 i 24 sierpnia 2005, Ustawą z 22 kwietnia 2005 O zmianie ustawy o Straży Granicznej została przekształcona na Placówkę Straży Granicznej w Rutce-Tartak (PSG w Rutce-Tartak) w strukturach Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej.

Budynek strażnicy został wybudowany w 1936 na potrzeby strażnicy batalionu KOP „Sejny” jako pomnik poświęcony Józefowi Piłsudskiemu. Posiada kształt połączonych liter JP.

Ochrona granicy W lipcu 1956, Placówka WOP kategorii „B” Rutka-Tartak swoim zasięgiem obejmowała powiat suwalski.

W 1960, 7 placówka WOP Rutka-Tartak ochraniała odcinek 45000 m granicy państwowej: Od znaku granicznego nr 1987 do znaku granicznego nr 1900.

1 stycznia 1964, w 1968 i od 24 stycznia 1986 na odcinku placówki/strażnicy WOP Rutka-Tartak funkcjonował polsko-radziecki punkt uproszczonego ruchu granicznego (PURG), w którym kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga placówki/strażnicy: Punkt Uproszczonego Ruchu Granicznego Suwałki-Kalvarija.

W 1990, Strażnica WOP Rutka-Tartak sąsiadowała ze Strażnicą WOP Gołdap – znak gran. nr 2083 i Strażnicą WOP Sejny (Trompole – znak gran. nr 1915), a od południa Strażnicą Odwodową WOP Augustów.

Wydarzenia 1946 – 8 kwietnia trzech obywateli litewskich dokonało nielegalnego przekroczenia granicy państwowej z ZSRR do Polski na furmance. Zarządzono pościg i sprawców ujęto. Przy zatrzymanych znaleziono broń oraz 10000 zł. 1947 – maj, komendant 121 strażnicy WOP 5 Oddziału Ochrony Pogranicza ppor. Dragun i trzech szeregowych zatrzymało w pobliżu granicy państwowej mężczyznę i 2 kobiety, którzy próbowali złożyć okup w postaci złotego zegarka i 30 pięciorublowych złotych monet. Po dokonaniu przeszukania znaleziono większą liczbę złotych monet biżuterię i dolary. 1976 – wycofano z granicy rowery, zastępując je motocyklami małolitrażowymi; WSK-175 dla kadry i WSK-125 dla żołnierzy służby zasadniczej (5–13 motocykli w zależności od obsady i na jakiej granicy). Wyposażone w łączność radiową motocykle stały się podstawowym środkiem transportu w służbie patrolowej i rozpoznawczej. 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Po wprowadzeniu ograniczeń w ruchu granicznym część niewykorzystanej kadry GPK przerzucono do strażnic w celu wspomożenia bezpośredniej ochrony granicy. Patrole wysyłane w teren zostały wzmocnione. Wyeliminowano służby składające się z jednego żołnierza. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały niektóre szlaki turystyczne, a ruch w strefie nadgranicznej został znacznie ograniczony. W stan gotowości były postawione wszystkie pododdziały odwodowe. Mimo utrudnionych warunków nie zaprzestano współpracy z ludnością pogranicza. 1990 – 19 grudnia, Dowódca Brygady płk dypl. Józef Kosno za zajęcie I miejsca we współzawodnictwie o tytuł „Przodującego pododdziału” wyróżnił w grupie pododdziałów granicznych strażnicę w Rutce-Tartak dowodzoną przez kpt. Stanisława Majewskiego. Straż Graniczna: 1995 – 24 kwietnia w ramach operacji „skrzydło” w rejon województwa łomżyńskiego i suwalskiego skierowano nieetatowe grupy funkcjonariuszy do prowadzenia obserwacji i przeciwdziałania nielegalnym przelotom i przerzutom emigrantów drogą powietrzną. Wydzielone siły ze strażnic, kompanii odwodowych i Wydziału Ochrony Granicy Państwowej (WOGP) działały przez okres pół). 1998 – 28 kwietnia przybyła do strażnicy oddelegowana pierwsza grupa żołnierzy Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych, celem wzmocnienia ochrony granicy poprzez wspólne pełnienie służby granicznejOgółem Podlaski Oddział SG został wzmocniony przez około 350 nadwiślańczyków, zgodnie z podpisanym porozumieniem Komendanta Głównego SG i Dowódcą NJW ().. 1998 – 23 listopada na odcinku Podlaskiego Oddziału SG nielegalnie przekroczyła granicę państwową w ciągu ostatnich lat największa grupa nielegalnych imigrantów. Liczyła 113 obywateli różnych narodowości, między innymi z Afganistanu, Pakistanu, Indii. Grupa została zatrzymana w okolicach Suwałk, Sejn i Puńska. Litewscy przemytnicy postanowili przerzucić grupę około 180 imigrantów, pozostałych zatrzymały służby litewskie. 1999 – luty, strażnica otrzymała na wyposażenie samochody osobowo-terenowe Land Rover, motocykle marki KTM i czterokołowe typu TRX marki Honda oraz konie do pełnienia służby granicznejKonie trafiły do strażnicy z likwidowanych Nadwiślańskich Jednostek MSW.. 1999 – do patrolowania trudnych odcinków granicy państwowej strażnice SG w: Wiżajnach, Rutce Tartak i Białowieży otrzymały w sumie 5 koni służbowych.

Sąsiednie strażnice/placówki thumb 120 strażnica WOP Wiżajny ⇔ 122 strażnica WOP Wołyńce – 1946 120 strażnica OP Stankuny ⇔ 122 strażnica OP Puńsk – 1949 120 strażnica WOP Sortowo ⇔ 122 strażnica WOP Puńsk – 1.01.1951 114 strażnica WOP Sortowo III kat. ⇔ 116 strażnica WOP Puńsk III kat. – 15.03.1954 Placówka graniczna WOP Gołdap kat. „B” ⇔ Placówka graniczna WOP Hołny Wolmera kat. „B” – 1.08.1956 1 placówka WOP Gołdap ⇔ 6 placówka WOP Hołny Wolmera – 1.01.1960 8 placówka WOP Gołdap ⇔ 6 placówka WOP Hołny Wolmera – 1.01.1964 1 placówka WOP Gołdap typu I ⇔ 6 placówka WOP Sejny typu I – 1968 Strażnica WOP Gołdap ⇔ Strażnica WOP Sejny – 15.05.1991 Straż Graniczna: Strażnica SG w Gołdapi ⇔ Strażnica SG w Sejnach – 16.05.1991. Strażnica SG w Gołdapi ⇔ Strażnica SG w Szypliszkach – 4.10.1993 Strażnica SG w Wiżajnach ⇔ Strażnica SG w Szypliszkach – 16.10.1994.

Komendanci/dowódcy strażnicy ppor./por. Romuald Dragun (był 10.1946Rozkaz personalny dowódcy WOP nr 053 z 19.10.1946 ().–był 05.1947) ppor. Wierzbiński (był w 1948) por. Tadeusz Dąbrowski (był w 1948) ppor. Stanisław Skrzypczak (był w 1951) por. Jan Pawłowski (był w 1956) por. Stefan Majewski (był 1.01.1991–15.05.1991) Komendanci strażnicy SG: por. SG Stefan Majewski (był 16.05.1991) kpt. SG Krzysztof Sobiech (był w 2000) Jerzy Kogaczewski.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Strażnice Wojsk Ochrony Pogranicza Kategoria:Strażnice Straży Granicznej III Rzeczypospolitej Kategoria:Rutka-Tartak Kategoria:Strażnice Podlasko-Mazurskiej Brygady WOP Kategoria:Pododdziały Białostockiego Oddziału WOP Kategoria:Placówki Wojsk Ochrony Pogranicza Rutka Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1945 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 2005