Antoni Kazimierz Barciak (ur. 28 sierpnia 1947 w Hecznarowicach) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych.
Życiorys Studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim ukończył w 1970, broniąc pracy magisterskiej pt. Najstarsze dzieje Kęt do 1564 r., napisanej pod kierunkiem prof. zw. dr hab. Sylwiusza Mikuckiego. Doktorat obronił w 1979 na Uniwersytecie Śląskim, temat dysertacji Polityka zagraniczna i ideologia polityczna monarchii Przemysława Otokara II, promotorem był prof. zw. dr hab. Roman Heck. Habilitację przeprowadził w 1993 na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie rozprawy Czechy a ziemie południowej Polski w XIII oraz w początkach XIV wieku. Tytuł naukowy profesora uzyskał w 2013.
Specjalizuje się w historii średniowiecznej i naukach pomocniczych historii. Od 1 października 1994 do 30 września 2014 pełnił funkcję kierownika Zakładu Nauk Pomocniczych Historii w Instytucie Historii Uniwersytetu Śląskiego. Od 1 października 2014 profesor nadzwyczajny w Zakładzie Metodologii, Dydaktyki i Nauk Pomocniczych Historii. Od 1 października 2017 roku profesor emerytowany.
Zajmuje stanowisko prezesa katowickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego; jest (2015) również członkiem zarządu tego stowarzyszenia.
W 2010 członek społecznego komitetu poparcia Jarosława Kaczyńskiego w wyborach prezydenta RPŚląski Społeczny Komitet Poparcia Jarosława Kaczyńskiego jaroslawkaczynski.info [dostęp 2017-10-31]..
W 1998 roku odznaczony Złotym Krzyżem ZasługiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 września 1998 r. o nadaniu odznaczeń ().Uhonorowanie zasłużonego historyka gazetabeskidzka.pl [dostęp 2024-08-11].
Członkostwo w organizacjach naukowych Polskie Towarzystwo Historyczne (od 1997 członek Zarządu Głównego) Polskie Towarzystwo Historyczne- Oddział Katowice (aktualnie prezes) Komisja Historyczna PAN Oddział w Katowicach (aktualnie wiceprzewodniczący) Komisja Dziejów Czech i Stosunków Polsko-Czeskich Komitetu Nauk Historycznych PAN (aktualnie zastępca przewodniczącego) Komisja ds. Stosunków Polsko-Czeskich i Polsko-Słowackich PAN Oddział w Katowicach Komisja Geografii Historycznej, Komitetu Nauk Historycznych PAN w Warszawie Polsko-Czeskie Towarzystwo Naukowe (aktualnie Członek Zarządu) Rada Naukowa Studiów Doktoranckich przy Wydziale Filozoficznym w Ostrawie Stowarzyszenie Archiwistów Kościelnych Polski Słownik Biograficzny (członek Rady Naukowej)
Wypromowani doktorzy i tematy prac Przemysław Noparlik. Ziemia bytomska w późnym średniowieczu: próba rekonstrukcji krajobrazu kulturowego, 06-12-2016, Bożena Małachowska. Pieczęcie miast księstw opolsko-raciborskiego i cieszyńskiego do roku 1740, 18-06-2013, Agata Bryłka. Nowożytna kalendariografia śląska do połowy XVIII wieku – studium źródłoznawcze, 17-07-2012, Grzegorz Sztoler. Przestrzeń miejska i społeczność Pszczyny do połowy XVI wieku, 24-11-2009, Małgorzata Żmijewska. Ludność parafii tyskiej od 1749 roku do połowy XIX wieku w świetle ksiąg metrykalnych. Studium demograficzno-społeczne, 18-03-2008, Jacek Siebel. Ludność parafii rzymskokatolickiej pw. św. Szczepana w Bogucicach w latach 1738–1860, 24-04-2007, Anna Krzemińska. Procesy archiwotwórcze na przykładzie klasztoru cystersów w Krzeszowie, 26-09-2006, Norbert Mika. Mieszko książę raciborski, syn Władysława II Wygnańca, 23-05-2006, Anna Badura. Społeczność parafii kochłowickiej od schyłku XVII do początków XIX wieku, 23-05-2006, Barbara Nowak. Klasztor dominikanek raciborskich w średniowieczu, 13-07-2004, Urszula Chrobok-Sztoler. Miedźna – miejscowość, parafia i społeczność wiejska. Studium z dziejów wsi pszczyńskiej do początku XIX wieku, 22-06-2004, Iwona Pietrzyk. Kancelaria i dokument Przemyślidów opawskich w XIV i początkach XV wieku, 08-07-2003, Barbara Włochowicz. Działalność piśmiennicza Eleazara Tilischa, 10-06-2003, Bogdan Kloch. Organizacja parafialna w archidiakonacie opolskim do początków reformacji: studium rozwoju sieci parafialnej, 01-04-2003, Roman Barnat. Teorie demonologiczne w polskojęzycznych tekstach drukowanych w XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, 20-06-2000,
Ważniejsze publikacje Publikacje zwarte Ideologia polityczna monarchii Przemysła Otokara II: studium z dziejów czeskiej polityki zagranicznej w drugiej połowie XIII wieku (1982) Czechy oraz ziemie południowej Polski w XIII oraz w początkach XIV wieku: polityczno-ideologiczne problemy ekspansji czeskiej na ziemie południowej Polski (1992) Między Polską a Czechami: Śląsk i jego mieszkańcy w źródłach czeskich doby średniowiecza (2012)
Redakcje czasopism „Studia i Materiały z dziejów Śląska” T. 21–26 (1996–2005) „Scripta Rudensia” T. 1–10 (1994–2000) – współredaktor „Zaranie Śląskie” od 2001 r. – współredaktor „Nobilitas in historia moderna”
Redakcje książek Książęta i księżne Górnego Śląska. Katowice 1995, s. 202 . D. Matthew. Europa średniowieczna. Warszawa 1996, s. 240 – redakcja polskiego wydania „Wyrósł z dobrego drzewa”. Uniwersytet Śląski 1968-1998. Fakty, dokumenty, relacje. Katowice 1998, s. 472 Środkowoeuropejskie dziedzictwo św. Wojciecha. Katowice 1998, s. 486 Środkowoeuropejskie dziedzictwo cyrylo-metodiańskie. Katowice 1999, s. 260 Tysiącletnie dziedzictwo kulturowe diecezji wrocławskiej. Katowice 2000, s. 372 Z dziejów Śląska. Zbiór studiów. Katowice 2000, s. 134. (wraz z Teresa Rduch-Michalik) ukazało się drukiem w początkach 2001 r. Lux Romana w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska. Katowice 2001, s. 362. . Wilamowice. Przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy. Wilamowice, 2001, s. 745. . Katowice w 136 rocznicę uzyskania praw miejskich. Katowice 2002. s. 344. . Kultura edukacyjna na Górnym Śląsku. Katowice 2002. s. 380. . Redakcja wydawnictwa źródłowego: Protokolarz albo „Czerwona księga Mysłowic”. Mysłowice 2002. s. 544. . Ziemia pszczyńska przez wieki. Stan badań, archiwalia, problemy badawcze. Suszec 2002. s. 240. . Jubileusz duszpasterstwa w parafii Dobrego Pasterza w Ustroniu – Polanie. Ustroń 2003 . Korzenie środkowoeuropejskiej i górnośląskiej kultury gospodarczej. Katowice 2003, . Wkład kościołów i zakonu franciszkańskiego w kulturę Katowic. Katowice 2003, s. 384 . Curatores pauperum. Źródła i tradycje kultury charytatywnej Europy Środkowej. Katowice 2004, s. 378. . Przemiany struktur społeczno-zawodowych ludności w dziejach Katowic. Katowice 2004, s. 318. . Przemysł na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w XIX i XX wieku. Katowice 2004, s. 150 ISSN 0208-6336, (wraz z A. Topolem) Źródła kultury umysłowej w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska. Katowice 2005, s. 238 . Studia i materiały z dziejów Śląska. T. 26(2005). , s. 240. Regesty dokumentów przechowywanych na Górnym Śląsku. T. I. Wrocław – Opava 2004 (wyszło w 2005). (PL); (CZ) (wraz z K. Müllerem), s. 158 Wielokulturowość Katowic. Katowice 2005, s. 352. . Wilamowickie Sacrum. Wilamowice 2005. , s. 176 Kultura prawna w Europie Środkowej. Katowice 2006, , s. 326 Katowice w minionej rzeczywistości, Katowice 2006, , s. 342 Piśmiennictwo Czech i Polski w średniowieczu i we wczesnej epoce nowożytnej. Katowice 2006, s. 360. , (razem z W. Iwańczakiem) nie wykazane w sprawozdaniu za rok 2006. Przemiany protoindustrialne i industrialne jako czynnik miastotwórczy Katowic. Katowice 2007, s. 269. . Piastowie śląscy w kulturze i europejskich dziejach. Katowice 2007, s. 446. . Dzieje medycyny i działalności charytatywnej na terenie Katowic. Katowice 2008, s. 272. . Święty Jacek Odrowąż i dominikanie na Śląsku. Katowice 2008, s. 387. . „Mądrość zbudowała sobie dom...” Uniwersytet Śląski 1968-2008. Dzieje, dokumentacja, źródła. Katowice 2008, s. 751 + materiał dalszy na dyskietce. . ISSN 0208-6336. „Non omnis moriar”. Zmarli Pracownicy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach 1968–2008, Katowice 2008, s. 430, . Korzenie wielokulturowości Śląska ze szczególnym uwzględnieniem Śląska Górnego, Katowice – Zabrze 2009, s. 328, . W 40-lecie powstania Uniwersytetu Śląskiego – Szkolnictwo i nauka na Górnym Śląsku, Katowice 2009, s. 624, . Katowice w 144. Rocznicę uzyskania praw miejskich. Tradycje i dziedzictwo górnicze na obszarze Katowic z perspektywy XXI wieku., Katowice 2010, . Ślązacy w oczach własnych i obcych, Katowice–Zabrze 2010, . Szkoła Seraficka, t. 6, 750- lecie przybycia Braci Mniejszych do Bytomia, Katowice 2010, . Regesty listin uložených v Horním Slezsku. Sv. II. Opava-Opole-Katowice 2011, s. 346. (wraz z K. Müllerem). Realia życia codziennego w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska. Katowice-Zabrze 2011, s. 485. , ISSN 2084-0705. Katowice w kulturze pamięci. Katowice 2011. s. 296. . Założyciele miasta oraz mecenasi nauki, kultury i sztuki w dziejach Katowic. Katowice 2017, s. 343.
Studia, rozprawy, artykuły W sprawie polityki Przemysła Otokara II wobec Polski. „Przegląd Historyczny” 1974, z. 3. Polacy w bitwie pod Suchymi Krutami. „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego”. Prace Historyczne 4. Katowice 1975 Przekaz latopisu ruskiego o wyprawie polsko-ruskiej na Czechy w r. 1075. Śląskie Studia Historyczne 2 (1977). Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego Dzieje Kęt do roku 1564. Rocznik Bielski. Watra 1 (1980) Biskup ołomuniecki Bruno z Schauenburga a Polska. „Sobótka” 1980, z. 3, Relacje o Polsce i Polakach w najstarszych czeskich źródłach narracyjnych. Historia i Współczesność 6. Katowice 1982 Średniowieczny dziejopis i czasy jemu współczesne. Uwagi o relacjach najstarszych kronikarzy polskich i czeskich o współczesnych im osobach i wydarzeniach. Historia i Współczesność 7. Katowice 1984 Funkcjonowanie pojęcia „Śląsk” w czeskich kronikach i rocznikach do końca XIV wieku. Jak powstaje historia?. Katowice 1986. Rywalizacja o tron rzymski w okresie „Wielkiego Bezkrólewia w drugiej połowie XIII wieku. Stosunek Przemysła Otokara II do królów rzymskich i prób nowych elekcji w Niemczech. Polska – Niemcy w średniowieczu. Poznań 1986. Arengi i narracje dokumentów Przemysła Otokara II dla miast i mieszczan. Historia i Współczesność 8. Katowice 1988 Zagadnienie przynależności ziemi kłodzkiej w latach 1278–1290. Źródłoznastwo i studia historyczne.Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia 76. Wrocław 1989 W sprawie kultu św. Wacława na Śląsku w XIII wieku. Kultura średniowieczna Śląska. Pierwiastki rodzime i obce. Wrocław 1993 Chrystianizacja Czech w obrządku łacińskim. Chrystianizacja Polski południowej. Red. J. Małecki. Kraków 1994. Dzieje klasztoru cystersów w Rudach oraz zespołu klasztornego po kasacji konwentu. Zarys problematyki badawczej. Scripta Rudensia 1 (1994) Jarosław – Kazimierz, pierwsza nieudana fundacja cysterska na Górnym Śląsku. „Nasza Przeszłość” 83 (1994). Próba spojrzenia na średniowiecze. Prace Komisji Naukowych PAN w Katowicach. Z. 18. Katowice 1994 Rudy. Problemy topograficzne związane z funkcjonowaniem nazwy klasztoru i miejscowości. „Scripta Rudensia” 1 (1994) – wraz z P. Greinerem Zarys dziejów organizacji kościelnej na Górnym Śląsku. Metropolia Katowicko – Górnośląska. Dziedzictwo historii. Wyzwania wobec przyszłości. Red. W. Świątkiewicz, J. Wcisło. Katowice 1994. Chrzcielnica brązowa w Zatorze z 1462 r. „Studia i materiały z dziejów Śląska” 21 (1996) – wraz z J. Sperką. Dokument lokacyjny miasta Zatora z 1292 r. Silesia Superior 2 (1995). Gliwice do 1335 r. Historia Gliwic. Red. J. Drabina. Gliwice 1995. Początki własności klasztoru lubiąskiego na Opolszczyźnie. Problem Wróblina. Studia z historii gospodarczej ziem polskich. Red. J. Kwak. Katowice 1995. Przemysł czy Otokar? Z problematyki funkcjonowania dwóch imion władców czeskich w XIII wieku (Przemysł Otokar I). Cracovia – Polonia – Europa. Kraków 1995. Czeskie echa koronacji Przemysła II. Przemysł II. Odnowienie Królestwa Polskiego. Poznań 1996. Jak se Slezsko stalo zemí koruny české. Vlastivědne listy 1996, nr 1.