Włosocień delikatny (Vandenboschia speciosa) – gatunek paproci z rodziny rozpłochowatych.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek wybitnie oceanicznyBirks H.J.B. 1976. The distribution of European pteridophytes: A numerical analysis. New Phytologist 77: 257-287.. Występuje w Europie i na Makaronezji. Sporofity i gametofity rosną na Wyspach Kanaryjskich, Azorach, Maderze, Irlandii, Portugalii, Hiszpanii, Francji, Wielkiej Brytanii. Gametofity bez sporofitów występują w Wielkiej Brytanii, Francji, Luksemburgu, Niemczech, Czechach i Polsce. W Polsce gatunek skrajnie rzadki; rośnie tylko na dwóch stanowiskach w okolicach Złotoryi i Lwówka Śląskiego. Odnaleziony w 2002 roku (tylko gametofity)Krukowski M., Świerkosz K. 2004. Disovery of gametophytes of Trichomanes speciosum Willd. (Hymenophyllaceae: Pteridophyta) in Poland anf their biogeographical importance. Fern Gazette 17(2): 79-84.. Populacja z Panieńskich Skał spod Lwówka prawdopodobnie wymarła w 2005 lub 2006 rokuŚwierkosz K., Reczyńska K., M. Krukowski. 2008. Killarey fern Trichomanes speciosum Willd. in Poland (2002-2008) – the state of population and protection perspective. W: E. Szczęśniak, E. Gola (red.). Club mosses, horsetails and ferns in Poland – resources and protection. Institute of Plant Biology, University of Wrocław, Wrocław, s. 47–56..
Gametofit mały|lewo|Gametofity
Morfologia Pokrój Przytulone do powierzchni skały gęste, filcowate skupienia długich, widełkowato rozgałęzionych, splątanych niciŚwierkosz K. 2012. Włosocień delikatny Trichomanes speciosum Willd. W: J. Perzanowska (red.). Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny. Część II. GIOŚ, Warszawa, s. 307–318. ..
Biologia i ekologia Bylina, epilit. Rośnie w głębokich szczelinach skał bezwapiennych otoczonych przez lasy liściaste, w warunkach silnego zacienienia. Rozmnaża się wegetatywnie za pomocą rozmnóżek. Do prowadzenia fotosyntezy potrzebuje zaledwie 0,01% pełnego oświetleniaJohnson G.N., Rumsey F.J. Headley A.D. & Sheffield E. 2000. Adaptations to extreme low light in the fern Trichomanes speciosum. New Phytologist 148: 423-431.. Nici zawierają bardzo liczne, niewielkie, kuliste chloroplasty, ustawione peryferyjnieMakgomol K., Sheffield E. 2001. Gametophyte morphology and ultrastructure of the extremly deep shade fern, Trichomanes speciosum. New Phytologist 151: 243–255..
Sporofit Morfologia Pokrój Roślina wieloletnia, osiąga wysokość do 50 cm. Część podziemna Płożące się kłącze do 4 mm średnicy, pokryte czarnymi włoskami. Liście Ogonek liściowy oskrzydlony. Blaszka liściowa 3–4-krotnie pierzasta, jednowarstwowa, ciemnozielona, cienka i przeświecająca; odcinki ostatniego rzędu owalne, całobrzegie, tępe. Zarodnie siedzące, ze skośnym anulusem, zebrane w cylindryczne, wydłużone sori z kubkowatą zawijką na brzegu liściaŚwierkosz K. 2004. Włosocień delikatny Trichomanes speciosum Willd. W: Sudnik-Wójcikowskia B., Werblan-Jakubiec H. (red.). Gatunki roślin. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 9. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, s. 59–62. ..
Biologia i ekologia Bylina, roślina poikilohydryczna. Rośnie na zacienionych, wilgotnych skałach, tylko w warunkach klimatu oceanicznego. Zarodniki są bardzo lekkie i mogą być przenoszone na bardzo duże odległości.
Zagrożenia i ochrona Gatunek objęty ochroną w Europie na mocy konwencji berneńskiej oraz dyrektywy siedliskowej. W Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową od 2004 roku. Wymaga ustalenia strefy ochrony w promieniu 100 m od granic stanowiskaRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin .Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną ..
Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w kategorii zagrożenia R (rzadki – potencjalnie zagrożony)Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. .. W wydaniu z 2016 roku otrzymał kategorię CR (krytycznie zagrożony).
Znajduje się także w Polskiej czerwonej księdze roślin w kategorii CR (krytycznie zagrożony). W związku z tym, że gametofity są szerzej rozprzestrzenione, niepozorne i łatwe do przeoczenia, rzeczywisty stopień zagrożenia gatunku może być niższyMoore P.D. 1998. Frondless ferns lie low to survive. Nature 392: 661-662..
Przypisy
Kategoria:Rozpłochowce Kategoria:Rośliny chronione