Żochowski (forma żeńska: Żochowska; liczba mnoga: Żochowscy) – polskie nazwisko szlacheckie wywodzące się prawdopodobnie z Mazowsza od nazwy osady „Żochy”, z której się wywodzili.

thumb|Opis herbu Brodzic z wymienionymi Żochowskimi, którzy się nim posługiwali

Etymologia nazwiska Nazwiska z końcówką -ski, jak pisze polski kronikarz Jan Długosz, który w swoich Kronikach sławnego Królestwa Polskiego pisanych w latach 1455–1480, podaje, że w Polsce za czasów Władysława Jagiełły nastał zwyczaj tworzenia nazwisk od posiadłości, tj. przez dodanie końcówki przymiotnikowej ski lub cki. Zasada ta rozciągnęła się na całą szlachtę polską w dobie średniopolskiej, w okresie sarmatyzmu XVI i XVII w. Żochowscy najprawdopodobniej wywodzą się z Żoch pod Ciechanowem, o czym pisał w XVI w. Bartosz Paprocki:

Nazwa osady Żochy wzięła się od słowa żoch, które oznacza: Żołądek Sak (sieć na ryby)

Biorąc pod uwagę topografię terenu miejscowości, z której się wywodzą Żochowscy (liczne stawy oraz bezpośrednie sąsiedztwo wsi Brodzięcin, której nazwa kojarzy się z brodem), można wywnioskować, iż nazwa wywodzi się od sieci na ryby.

Kolejnymi majątkami, od których może wywodzić się nazwisko Żochowski: Żochy, koło Ostrowi Mazowieckiej Żochy Stare parafia Domanowo Żochy Nowe parafia Domanowo Żochy parafia Kosów Lacki pod Sokołowem Tybory-Żochy Żochów w byłym powiecie mieleckim, obecnie Rzochów Żochowo Stare i Nowe Żochowo w byłym powiecie płockim Żochowo w byłym powiecie rypińskim, gmina Gujsk, parafia Ligowo Żochowo (powiat ostrowski) w byłym powiecie łomżyńskim, gmina Szumowo

Wzmianki o mieszkańcach miejscowości, z których wywodzą się Żochowscy: 1419 r. w dokumentach sądu ziemskiego w Zakroczymiu wymienia się Falisława z Żoch herbu Brodzic w latach 1473 do 1484 zostają wymienieni w dokumentach sądowych m.in. Stefan, Jan, Piotr z Żoch 1475 r. w dokumentach sądu w Wyszogrodzie wymienia się Włosta z Żochowa herbu Prus 1477 r. występują bracia Mikołaj i Jan de Żochy 1479 r. Stefan zwany Żoch z bratem Stanisławem 1549 r. w dokumentach sądu ziemskiego w Drohiczynie wymienia się braci Feliksa i Jakuba spadkobierców Żoch herbu Rawicz 1558 r. w dokumentach sądu ziemskiego w Drohiczynie wymienia się braci Mateusza zwanego „Butrym” i Jan o przydomku „Żmuda” herbu Lubicz, którzy dziedziczą Żochy 1567 r. podkomorzy ciechanowski Piotr Żochowski Podczas popisu wojskowego w 1567 r. z Żoch i innych dóbr stawiło się ponad trzydziestu przedstawicieli, większość pieszo 1569 r. w czasie przysięgi na wierność Koronie po przyłączeniu Podlasia do Polski odnotowano, że na Żochach i Zadębiu głównym dziedzicem i najbardziej zamożnym był piastujący urząd woźnego ziemskiego Maciej Żoch 1580 r. podatek na obronność Rzeczypospolitej w Tyborach-Żochach złożył Jan Żochowski woźny ziemski drohicki

Rody szlacheckie

Żochowscy są wymieniani jako klejnotni następujących Herbów: Lp. Herb Nazwa herbu Gniazdo rodowe Parafia Uwagi Przypisy1 100px Brodzic Żochy: Średnie, Szostaki, Wielkie, BrodzięcinoŻochy in. Żochy MilanStare Żochy, Nowe ŻochyŻochowo Podbiele KraszewoPiskiDomanowoSzumowo W Herbarzach wymienia się Żochowskich głównie jako klejnotnych herbu Brodzic. 2 100px Lubicz Żochy Kosów Lacki Rody ziemiańskie zamieszkujące dzielnice Mazowieckie – Podlaskie w XV i XVI wieku 3 100px Prus Żochowo Kościelne Żochowo Kościelne 4 100px Rawicz Rody ziemiańskie zamieszkujące dzielnice Mazowieckie – Podlaskie w XV i XVI wieku 5 100px Prawdzic Rody ziemiańskie zamieszkujące dzielnice Mazowieckie – Podlaskie w XV i XVI wieku 6 100px Prus III Herbem Prus III posługiwali się Żochowscy pochodzący z Żochowa w województwie płockim. 7 100px Starykoń Przedstawicielką noszącą herb Starykoń była Józefa Żochowska urodzona ok. 1720 r., żona Jana Świątkowskiego herbu Pobóg.

Demografia w okresie rozbiorów Osadnictwo Żochowskich w XIX w. na Mazowszu i Podlasiu przedstawia fragmentarycznie poniższa tabela: Szlachta powiatu łomżyńskiego spisana w 1866 roku do celów wojskowych: nazwisko imię imię ojca imię matki data urodzenia miejsce urodzeniaŻochowski Apolinary Józef Franciszka Żochy NoweŻochowski Franciszek Benedykt Franciszka Tybory ŻochyŻochowski Franciszek Adam Marianna Gosie Sokola ŁąkaŻochowski Franciszek Walerian Joanna SzymboryŻochowski Franciszek Feliks Jadwiga Żochy NoweŻochowski Jan Adrian Marianna ŻyłowoŻochowski Julian Stanisław Wiktoria Tybory-WólkaŻochowski Józef Walerian Joanna SzymboryŻochowski Józef Jan Aniela Żochy NoweŻochowski Józef Andrzej Marianna Żochy StareŻochowski Józef Dominik Józef Aniela Brzozowo StareŻochowski Łukasz Adrian Marianna ŻyłowoŻochowski Mateusz Wojciech Marianna Żochy NoweŻochowski Melchior Józef Ewa Tybory ŻochyŻochowski Mikołaj Feliks Jadwiga Żochy NoweŻochowski Paweł Jan Marianna ŻochyŻochowski Paweł – – Ćwikły DąbŻochowski Stanisław Józef Ewa Tybory ŻochyŻochowski Teofil Michał Marianna Wyszonki-PoseleŻochowski Tomasz Michał Marianna Wyszonki PoseleŻochowski Wawrzyniec Mateusz Aniela Warele StareŻochowski Wawrzyniec Kazimierz Marianna Żochy StareŻochowski Wojciech Adrian Marianna ŻyłowoŻochowski Wojciech Michał Marianna Wyszonki Posele

Występowanie Żochowskich na terenie Litwy: Powiat trocki zamieszkiwał Żochowski, który podpisał akces powiatu trockiego do Konfederacyi Powiat lidzki zamieszkiwał Żochowski herbu Brodzic

Podczas spisów szlachty na terenie Imperium Rosyjskiego Żochowskich wykazano w księgach rodów szlacheckich w następujących guberniach: grodzieńska kijowska podolska wołyńska Żochowski 1826–1849 Żochowski 1857–1861 witebska

Żochowscy w zaborze austriackim: Galicję zamieszkiwał Paweł Żochowski, który uzyskał potwierdzenie szlachectwa w oświęcimskim sądzie grodzkim w 1782 r.

Demografia pod koniec XX w.

Zgodnie z serwisem heraldycznym nazwiskiem tym w Polsce na początku lat 90. XX w. pod względem liczby osób o danym nazwisku zarejestrowanych w bazie PESEL posługiwało się 3195 osób. Taka liczba osób legitymujących się nazwiskiem Żochowski plasowała je na pozycji 1598 wśród najpopularniejszych nazwisk w Polsce. W poniższej tabeli w uproszczony sposób zostało przedstawione na jakim terenie Polski zamieszkiwali.

Podział administracyjny po reformie 1999 r. Podział administracyjny 1975–1998PołożenieNazwaLiczba zarejestrowanych osóbPołożenieNazwaLiczba zarejestrowanych osób 150px dolnośląskie 158 50px wałbrzyskie 17 50px wrocławskie 70 50px jeleniogórskie 30 50px legnickie 41 150px kujawsko-pomorskie 87 50px włocławskie 31 50px toruńskie 49 50px bydgoskie 7 150px lubelskie 48 50px lubelskie 29 50px|Województwo zamojskie zamojskie – 50px chełmskie – 50px bialskopodlaskie 19 150px lubuskie 31 50px zielonogórskie 29 50px gorzowskie 2 150px łódzkie 51 50px łódzkie 31 50px sieradzkie 7 50px piotrkowskie 7 50px skierniewickie 6 150px małopolskie 14 50px krakowskie 13 50px|Województwo nowosądeckie nowosądeckie – 50px tarnowskie 1 150px mazowieckie 1606 50px warszawskie 980 50px ostrołęckie 129 50px radomskie 8 50px ciechanowskie 218 50px siedleckie 155 50px płockie 116 150px opolskie – 50px opolskie – 150px podkarpackie 3 50px|Województwo rzeszowskie rzeszowskie 1 50px|Województwo przemyskie przemyskie – 50px|Województwo tarnobrzeskie tarnobrzeskie – 50px|Województwo krośnieńskie krośnieńskie 2 150px podlaskie 640 50px białostockie 173 50px łomżyńskie 467 150px pomorskie 252 50px gdańskie 163 50px słupskie 15 50px elbląskie 74 150px śląskie 100 50px katowickie 74 50px bielskie 5 50px częstochowskie 21 150px świętokrzyskie 4 50px|Województwo kieleckie kieleckie 4 150px warmińsko-mazurskie 116 50px olsztyńskie 71 50px suwalskie 45 150px wielkopolskie 10 50px poznańskie 8 50px|Województwo konińskie konińskie 1 50px pilskie 1 50px leszczyńskie – 50px kaliskie – 150px zachodniopomorskie 75 50px szczecińskie 51 50px|Województwo koszalińskie koszalińskie 24

Demografia w XXI w. Liczba osób posługujących się nazwiskiem Żochowski wg bazy PESEL z podziałem na płeć. Pierwsza kolumna wykresu przedstawia lata 90. XX wieku z podziałem kobiet względem mężczyzn 1598/1597 (ze względu na brak danych podział jest orientacyjny). Wykres nie uwzględnia osób posługujących się podwójnym nazwiskiem.

Znani przedstawiciele Cyprian Żochowski (1635–1693) – metropolita kijowski, halicki i całej Rusi, arcybiskup połocki Ryszard Jacek Żochowski (1941–1997) – profesor doktor habilitowany nauk medycznych, polityk, poseł na Sejm Stanisław Żochowski (1908–2003) – żołnierz, oficer Wojska Polskiego II RP

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polskie nazwiska