thumb|280px|Współczesny widok miejsca bitwy thumb|280px|Eskadra rosyjska ostrzeliwująca okręty tureckie (Bitwa pod Navarino, mal. Iwan Ajwazowski, 1846) thumb|280px|Epizod bitwy: tonący liniowiec turecki (mal. Władimir Kosow, 2021) Bitwa pod Navarino – bitwa stoczona 20 października 1827 w czasie wojny o niepodległość Grecji, pomiędzy flotą turecko-egipską a francusko-brytyjsko-rosyjską, uznawana za ostatnią większą bitwę stoczoną przez okręty żaglowe.

Tło wydarzenia Od sześciu lat trwała wojna o niepodległość Grecji, znajdującej się pod panowaniem tureckim. Główne mocarstwa ówczesnej Europy: Francja, Wielka Brytania i Rosja, pod presją opinii publicznej, jak i kierowane obawą o los własnych interesów handlowych, wystąpiły do sułtana o wykonanie Konwencji Londyńskiej z 1827 roku, nadającego Grecji autonomię, co spotkało się z odmową ze strony Wysokiej Porty. W związku z tym, trzy mocarstwa, na podstawie dyplomatycznych umów skierowały na wody greckie swoje eskadry okrętów. Ich zadanie polegało na niedopuszczeniu posiłków tureckich do Grecji, lecz nie miały one bezpośrednio uczestniczyć w konflikcie.

Eskadry te uległy połączeniu, a na czele zjednoczonej floty stanął brytyjski wiceadmirał Edward Codrington, dowodzący zarazem eskadrą brytyjską. Rosyjską dowodził kontradmirał Ludwig Hayden, a francuską – kontradmirał Henri de Rigny.

Skład floty alianckiej Nazwa okrętuDowódcaTyp okrętuLiczba dział (flagowy)wiceadm. E. CodringtonEdward Curzonokr. liniowy84„Scipion”Miliusokr. liniowy80„Trident”Mauriceokr. liniowy74„Genoa”Walter Bathurstokr. liniowy76„Albion”John Ommaneyokr. liniowy74„Breslau”[Wrocław]de La Bretoniereokr. liniowy84„Azow”kontradm. Ludwig HeydenMichaił Łazariewokr. liniowy80„Gangut”Awinowokr. liniowy84„Ieziekiel”Josif Swinkinokr. liniowy80„Aleksandr Niewskij”Bogdanowiczokr. liniowy80„Dartmouth”Thomas Fellowesfregata42„Sirène”kontradm. Henri Gauthier de Rigny fregata60„Jelena”?fregata38„Prowornyj”?fregata48„Konstantin” Chruszczowfregata44„Kastor”?fregata38„Armide”Gaud Amable Hugonfregata44

Bitwa 20 października 1827 roku flota ekspedycyjna, w składzie 10 okrętów liniowych oraz 10 fregat i sile ognia 1676 armat, weszła do zatoki przed portem Navarino (Pylos) na Peloponezie. Tam, pod osłoną nadbrzeżnych baterii tureckich liczących 165 armat, stacjonowała flota turecko-egipska w składzie 3 okrętów liniowych, 17 fregat i ok. 40 mniejszych jednostek (w tym 5-6 branderów), łącznie dysponujących siłą ognia ok. 2200 armat. Flota turecko-egipska była dowodzona przez admirała Muharrem Beja, podlegającego Ibrahimowi Paszy, dowodzącemu tureckimi wojskami w Grecji. Blokując w zatoce flotę turecko-egipską, wiceadmirał Codrington wykonywał zlecone mu zadanie: udzielenie pomocy Grekom bez zbrojnego wystąpienia w tym konflikcie. Siły tureckie uszykowane były w podkowę wzdłuż wschodniego i północnego wybrzeża zatoki. Okręty alianckie podpłynęły do liniowców tureckich i zatrzymały się w niewielkiej odległościBojarski, s.96.

W pewnej chwili Turcy obsadzili załogą manewrową brander stojący w pobliżu brytyjskiej fregaty „Dartmouth”. Dowódca okrętu brytyjskiego skierował w jego kierunku łódź z parlamentariuszami. Została ona ostrzelana przez załogę tureckiego brandera, padli pierwsi zabici. Następnie z okrętów tureckich padły dwa strzały armatnie, trafiając niegroźnie „Dartmoutha” i „Sirène”. To zapoczątkowało bitwę.

Starcie rozpoczęło się o godz. 14:25Bojarski, s.101. W ciągu 4 godzin spalono i zatopiono 65 okrętów i statków tureckich. Flota turecko-egipska zajmowała korzystną pozycję obronną, lecz rezultat starcia był wynikiem przewagi technicznej, a przede wszystkim lepszego wyszkolenia marynarzy z flot mocarstw europejskich. W boju morskim wyróżnił się rosyjski okręt flagowy „Azow” pod dowództwem komandora M.P. Łazariewa.

Straty tureckie wyniosły ok. 3000 zabitych i 1109 rannych. Straty floty sprzymierzonych – 181 zabitych i 480 rannych.

W bitwie uczestniczyło 27 okrętów sił sprzymierzonych (francusko-brytyjsko-rosyjskich): brytyjskie: 3 okręty liniowe, 4 fregaty i 5 mniejszych żaglowców, w tym: – okręt liniowy 84-działowy – okręt flagowy brytyjskiego wiceadmirała Edwarda Codringtona, dowodzącego też całą flotą HMS „Dartmouth” – 42-działowa fregata dowodzona przez kapitana Fellowsa rosyjskie: 4 liniowce i 4 fregaty, w tym: „Azow” – okręt liniowy 74-działowy – okręt flagowy rosyjski – kontradmirał Ludwig Heiden (Łongin Geiden) „Gangut” – okręt liniowy 84-działowy francuskie: 3 liniowce, 2 fregaty i 2 mniejsze żaglowce (szkunery), w tym: „Sirène” – fregata 58-działowa – okręt flagowy francuski – kontradmirał Henri Gauthier de Rigny

Po stronie turecko-egipskiej brało udział 89 okrętów (3 liniowce, 17 fregat, 30 korwet, 28 brygów, 5 szkunerów oraz 5 lub 6 innych) między innymi: „Ghiuh Rewan ” – okręt flagowy turecki admirała Tahira Paszy. „Guerrière” – fregata egipska pod dowództwem Moharema Beya

W źródłach występują różnice, gdy chodzi o liczbę mniejszych jednostek, które uczestniczyły w bitwie.

Skutki batalii thumb|280px|Wieczór po bitwie (mal. Auguste Mayer, 1840) W wyniku bitwy złamano potęgę morską Turcji. Zwycięstwo przyczyniło się do rozszerzenia walk wyzwoleńczych Greków. W 1829 sułtan podpisał traktat adrianopolski uznający autonomię Grecji. W 1830 proklamowano w Londynie niezależność Grecji pod protektoratem Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii. Rosja odniosła zwycięstwo w wojnie rosyjsko-tureckiej toczonej w latach 1828–1829. Żadnych korzyści politycznych ze zwycięstwa nie odniosła Wielka Brytania, natomiast późniejsze wydarzenia doprowadziły do wzrostu potęgi Egiptu względem Turcji.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Artur Bojarski, Navarino 1827, z serii: „Historyczne Bitwy”, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2007, Mieczysław Żywczyński, Historia Powszechna 1789-1870, PWN, Warszawa 1999. Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 17 Moskwa 1974.

Navarino Navarino Kategoria:Wydarzenia 1827 Navarino