thumb|Głębokie Południowe Pole Hubble’a demonstruje zasadę kosmologiczną Zasada kosmologiczna – postulat w kosmologii teoretycznej i obserwacyjnej używany w co najmniej dwóch znaczeniach: słabszym: prawa fizyki są identyczne w całym Wszechświecie, mocniejszym (silniejszym): Wszechświat jest jednorodny i izotropowy w dużych skalach przestrzennych. Innymi słowy: dla dowolnie położonego obserwatora wygląda podobnie, a uśrednione parametry go charakteryzujące są wszędzie takie same. W obydwu wypadkach zasada kosmologiczna bywa też nazywana zasadą kopernikańską – mimo że ten termin ma również inne znaczenie, a Kopernik nie postulował zasady kosmologicznej.

Postulat ten ma przesłanki filozoficzne (brzytwa Ockhama), a także obserwacyjne. Obserwacje te dotyczą zarówno izotropowości kosmicznego promieniowania tła, jak również rozkładu galaktyk w skali setek megaparseków.

Zasada kosmologiczna w różnych modelach Wszechświata Większość modeli kosmologicznych była i jest konstruowana zgodnie z tą zasadą: model Lambda-CDM – uznawany za standardowy, Wszechświat Friedmana – dawny model standardowy i podstawa współczesnego, model stacjonarny – por. dalsza sekcja, Wszechświat de Sittera – o znaczeniu głównie historycznym i teoretycznym. model Einsteina, tzw. Wszechświat cylindryczny – historycznie pierwszy model relatywistyczny. Rozważa się też modele łamiące zasadę kosmologiczną – zwykle po jednym z jej elementów. Modele niejednorodne: model Lemaître'a-Tolmana-Bondiego, model Szekeresa. Modele anizotropowe: model Bianchiego.

Doskonała zasada kosmologiczna Dawniej rozważano również możliwość obowiązywania doskonałej zasady kosmologicznej, według której obraz Wszechświata nie zależy nie tylko od miejsca, ale i czasu obserwacji, zatem średnia gęstość materii pozostawałaby stała w czasie (model stanu stacjonarnego). Zasada niezakładająca niezmienności czasowej nazywana była słabą zasadą kosmologiczną.

Postulat ten dawał się pogodzić nawet z obserwowanym faktem ucieczki galaktyk, ponieważ wymagał kompensującej kreacji materii na niemierzalnym poziomie, tj. dwa atomy na km³ na rok. Doskonała zasada kosmologiczna została zarzucona po odkryciu mikrofalowego promieniowania tła, którego istnienie i właściwości świadczą o tym, że Wszechświat był w przeszłości znacznie gęstszy i gorętszy.

Inne teorie Prawdziwość zasady kosmologicznej jest kwestionowana przez niektóre dane obserwacyjne takie jak ciemny przepływ i Huge-LQG, które sugerują, że we Wszechświecie istnieją struktury zbudowane na bardzo dużą skalę, w przypadku Huge-LQG o rozmiarach sięgających jednej dwudziestej widzialnego Wszechświata.

Przypisy

Bibliografia

Książki

Strony internetowe

Literatura dodatkowa

Linki zewnętrzne Łukasz Lamża, Czy Wszechświat jest jednorodny?, „Tygodnik Powszechny”, tygodnikpowszechny.pl, 3 października 2013 [dostęp 2026-02-25].

Kategoria:Filozofia nauki Kategoria:Kosmologia fizyczna