Trzebiatów (gmina)

Trzebiatów – gmina miejsko-wiejska położona w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfickim. Jej siedziba znajduje się w mieście Trzebiatów. Jest jedną z największych gmin nadmorskich w Polsce7. gmina nadmorska pod względem powierzchni (wliczono powiat Gdańsk). Jest także jedną z trzech gmin miejsko-wiejskich położonych nad morzem., mimo że posiada tylko dwie miejscowości położone nad morzem.

Według danych z 31 grudnia 2016 r. gmina miała 16 482 mieszkańców.

Gospodarka gminy oparta jest na funkcji turystyczno-rolniczej, rozwiniętym handlu oraz drobnym przemyśle spożywczym i drzewnymPlan gospodarki odpadami dla Celowego Związku Gmin R-XXI na lata 2004–2015, 2.4.4 Gmina Trzebiatów, s. 25.. Strategia rozwoju gminy ukierunkowana jest na rozwój turystyki, co wyraża się inwestycjami w dziedzinie ochrony środowiska i infrastruktury komunalnej.

Położenie mały|Port i wschodnia część Mrzeżyna Teren gminy położony jest na Równinie Gryfickiej i Wybrzeżu Trzebiatowskim nad Morzem Bałtyckim. Gmina znajduje się w północnej części powiatu gryfickiego, w północnej części województwa zachodniopomorskiego. Według danych z 1 stycznia 2014 powierzchnia gminy Trzebiatów wynosi 225,14 km², co stanowi 22,13% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Brojce, Gryfice, Karnice i Rewal (powiat gryficki) Kołobrzeg, Rymań i Siemyśl (powiat kołobrzeski)

Środowisko naturalne + Struktura użytkowania gruntów (2005) Rodzaj Powierzchnia % Użytki rolne 15 065 ha 66,91% Lasy i grunty leśne 3120 ha 13,86% Pozostałe grunty i nieużytki 4359 ha 19,36% Razem (Σ) 22 544 ha 100%

Przyroda Lasy zajmują 13,86% powierzchni, a użytki rolne 66,9%. Na terenie gminy Trzebiatów stwierdzono występowanie 89 gatunków chronionychPlan rozwoju lokalnego miasta i gminy Trzebiatów na lata 2005–2010 – 2.1.7 Gleby (s. 25). i rzadkich roślin naczyniowych oraz dwa gatunki chronionych grzybów wielkoowocnikowych. Głównym walorem przyrodniczym gminy jest obecność na jej terenie gatunków związanych z siedliskami pasa nadmorskiego – wydmami, nadmorskimi borami bażynowymi, solniskami oraz torfowiskami subatlantyckimi i wrzosowiskami.

Strefa nadmorska znajduje się w granicach obszaru Natura 2000 (specjalny obszar ochrony siedlisk) o nazwie Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski oraz obszar specjalnej ochrony ptaków „Wybrzeże Trzebiatowskie”.

Na terenie gminy znajduje się rezerwat przyrody Roby oraz rezerwat Nadmorski bór bażynowy w Mrzeżynie.

Stosunki wodne mały|Stacja pomp przy ujściu Starej Regi do Reska Przymorskiego Obszar gminy należy w większości do zlewni rzeki Regi, która stanowi oś hydrologiczną gminy. Płynie od południowej granicy gminy, następnie przed Trzebiatowem rozdziela się zachodnie ramię rzeki Młynówka, która wraz z głównym korytem przepływa przez Trzebiatów. Tam do Regi uchodzi Młynówka, a także struga Sarnia. Płynie w kierunku północnym odbierając wody ze strugi Stara Rega i dwóch kanałów odprowadzających wodę z polderów przeciwpowodziowych (Kanał Mrzeżyno II, Kanał Mrzeżyno III). Przed Mrzeżynem do Regi są przepompowywane wody z jej starego koryta Starej Regi oraz strugi Zgniłej Regi. Rzeka uchodzi w Mrzeżynie, gdzie przy ujściu znajduje się port morski.

Kolejnym ciekiem wodnym w gminie Trzebiatów jest Sekwanka, będąca dopływem Sarniej. Odcinek rzeki Dębosznicy wyznacza fragment wschodniej granicy gminy.

Dawne koryto rzeki Regi zwane Starą Regą jest połączone także z jedynym jeziorem znajdującym się na obszarze gminy, tj. Reskiem Przymorskim. Jest to jezioro przymorskie połączone z Morzem Bałtyckim poprzez kanał, przetokę wodną zaliczaną jako rzekę Błotnicę (a zwaną potocznie Kanałem Resko).

Rzeźba terenu mały|Rzeka Rega przed Nowielicami Pod względem fizjograficznym gmina Trzebiatów jest zróżnicowana na jednostki strukturalne, które mają równoleżnikowy przebieg. Nad Bałtykiem rozciąga się pas wybrzeża morskiego z rozległymi plażami. Na ich zapleczu rozwinęły się wydmy i równiny piasków eolicznych o wysokościach względnych od 2 do 30 m. Brzeg morski na całym odcinku należy do brzegu wydmowego. Wysokości wydm dochodzą do 30 m n.p.m. Od pasa plaży oddziela je wał wydmy przedniej. Na wschód od ujścia Regi do 349 km i w rejonie Dźwirzyna występują procesy niszczące brzeg morski, które uwidoczniają się podcinaniem wału brzegowego, rozmywaniem pasa plaży i niszczeniem urządzeń hydrotechnicznych u ujęcia Regi. Na południe od pasa wybrzeży rozciąga się rozległa Północno-Pomorska Dolina Marginalna. Jest ona wykorzystywana obecnie przez cieki: Regę, Błotnicę, Dębosznicę, Łużankę i jezioro Resko Przymorskie. Rozległe, płaskie tereny doliny wypełnione są rozległymi torfowiskami. Tereny te podlegały zalewom powodziowym podczas spiętrzeń wód morskich tzw. cofki, stąd obecnie izolowane są systemem tam i pomp. Na obszarach obwałowanych pozostały ślady dawnych koryt i starorzeczy. Południowe krańce gminy to wysoczyzna morenowa płaska bądź falista urozmaicona formami akumulacyjnymi i erozyjnymi powstałymi podczas topnienia lądolodu. Na tym obszarze występują najżyźniejsze gleby gminy. Wysoczyznę rozcinają południkowo doliny rzek: Regi i DębosznicyPlan rozwoju lokalnego miasta i gminy Trzebiatów na lata 2005–2010, 2.1.3 Warunki geograficzno-topograficzne..

Warunki klimatyczne mały|Zachodni falochron portu Mrzeżyno podczas silnego wiatru Położenie gminy Trzebiatów na terenie dwóch krain klimatycznych Pobrzeża Kołobrzeskiego i Krainy Gryficko-Nowogardzkiej ma swoje bezpośrednie konsekwencje klimatycznePlan rozwoju lokalnego miasta i gminy Trzebiatów na lata 2005–2010 – 2.1.8 Warunki klimatyczne, s. 25–26..

W Trzebiatowie i okolicach dominuje klimat morski z większymi wpływami Oceanu Atlantyckiego, niż Morza Bałtyckiego. Bałtyk ma jednak decydujący wpływ na mikroklimat tego obszaru, a w szczególności na zawartość w powietrzu – głównie na plażach morskich – korzystnego dla zdrowia aerozolu, składającego się m.in. z cząsteczek soli oraz jodu.

Temperatury w tym rejonie Pomorza Zachodniego są charakterystyczne dla klimatu umiarkowanego o odmianie oceanicznej. Przejawia się to m.in. stosunkowo małymi różnicami między temperaturą lata i zimy oraz dużej wilgotności powietrza, dochodzącej miejscami do 80%. Trzebiatowskie zimy są zazwyczaj ciepłe i łagodne, a lata chłodniejsze niż w innych rejonach kraju. Średnia temperatura lipca nie przekracza +17 °C, a w styczniu wynosi –1,5 °C. Ważną cechą tego klimatu jest duża liczba dni z silnymi wiatrami z kierunków zachodnich szczególnie w okresach sztormowych. Największą częstość wiatrów zanotowano z kierunku południowo-zachodniego (SW) oraz zachodniego (W). Najbliższa stacja meteorologiczna znajduje się w Kołobrzegu. Średnia roczna prędkość wiatru kształtuje się na poziomie ok. 4 m/s (ok. 5 m/s na wysokości 50 m nad powierzchnią gruntu) i jest jedną z najwyższych w Polsce. Rzadko zdarzają się dni bezwietrzne.

W okresie letnim nie bez znaczenia jest również lokalna cyrkulacja bryzowa, która podczas ciepłego dnia wywołuje wiatr znad morza w kierunku lądu, natomiast w ciągu nocy wiatr kompensacyjny w kierunku przeciwnym. Roczne opady kształtują się na poziomie ok. 600–700 mm rocznie, przy czym większa ich część, czyli ok. 400 mm przypada na półrocze ciepłe. Liczba dni z opadem, średnio sięga 180 dni w ciągu roku. Okres wegetacyjny trwa od 210 do 220 dni rocznie.

Historia mały|Panorama Trzebiatowa w XIX wieku mały|Ujście Regi w Mrzeżynie (przedwojenna pocztówka) Historia regionu była od początku związana z Trzebiatowem, który już od XIII wieku posiadał prawa miejskie. Istotną rolę odgrywała przepływająca i uchodząca do Bałtyku rzeka Rega, w której zakolu znajdował się słowiański gród. Dzięki rzece Trzebiatów mógł rozwijać handel morski wykorzystując port Regoujście.

Od powstania Księstwa Pomorskiego, czyli od XIII wieku, tereny te były związane z dynastią Gryfitów. To właśnie na herbie pomorskiej dynastii wzorowano się, tworząc herb Trzebiatowa i obecnej gminy.

Od XIII wieku datuje się rozwój Trzebiatowa jako ośrodka handlowego nad brzegiem Bałtyku. 6 maja 1277 roku książę Barnim I, jego syn Bogusław IV oraz opat Tomasz z klasztoru norbertanów nadali Trzebiatowowi prawa miejskie. Wiązał się z tym szereg przywilejów natury gospodarczej: przyznano miastu port Regoujście, prawo do żeglugi po Redze oraz do obwarowania miasta murami obronnymi.

W trzebiatowskiej kaplicy Świętego Ducha w 1534 roku odbył się sejm stanów zachodniopomorskich, na którym panujący książęta Barnim IX Pobożny i Filip I wprowadzili na Pomorzu religię protestancką. Gryfici rządzili Pomorzem Zachodnim aż do XVII wieku, kiedy obszar ten był teatrem działań wojennych wojsk niemieckich i szwedzkich podczas wojny trzydziestoletniej.

W 1648 roku w wyniku postanowień pokoju westfalskiego teren gminy należącej do Pomorza Zachodniego został włączony do Elektoratu Brandenburgii, a od 1816 roku należał do prowincji Pomorze w Królestwie Prus podlegając pod rejencję szczecińską, aż do 1938 roku, kiedy to w wyniku zmian administracyjnych powiat greifenberdzki (niem. Landkreis Greifenberg i. Pom.) przeszedł pod rejencję koszalińską. W marcu 1945 na teren gminy wkroczyły I Armia Wojska Polskiego i Armia Czerwona.

Po II wojnie światowej w ramach akcji repatriacyjnej w okolice miasta zostali przesiedleni mieszkańcy dawnych kresów II Rzeczypospolitej. Administracja polska zaczęła powstawać w maju 1945 r., a teren obecnej gminy podzielony był pomiędzy kilka gmin zbiorowych (m.in. Gołańcz Pomorska, Mrzeżyno, Sadlno) i gminę miejską Trzebiatów. W 1954 r. gminy zostały zastąpione na mniejsze jednostki podziału terytorialnego – gromady. Z czasem Gołańcz Pomorska i Trzebiatów miały wspólną Gromadzką Radę Narodową.

Ustawa z 1972 r. o radach narodowych zlikwidowała z dniem 1 stycznia 1973 r. gromady, a w ich miejsce ustanowiła gminy. Gmina Trzebiatów (obszarów wiejskich) zaczęła funkcjonować 1 stycznia 1973 roku, z utworzoną Gminną Radą Narodową w Trzebiatowie i Urzędem Gminy w Trzebiatowie. Gmina powstała z trzech zniesionych gromad: Rogozina, Gorzysław i Trzebiatów. Obszar gminy został podzielony na 15 sołectw (Bieczyno, Chomętowo, Gąbin, Gołańcz Pomorska, Gorzysław, Gosław, Kłodkowo, Lewice, Mirosławice, Roby, Rogozina, Sadlno, Siemidarżno, Trzebusz, Włodarka). Ponieważ miasto Trzebiatów nie miało w tym czasie charakteru miasta rolniczego, dlatego nie zostało objęte reformą i nie włączono go do gminy. W mieście działała bez zmian Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w TrzebiatowieUchwała Nr XV/116/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 7 XII 1972 r. (Dz. Urz. WRN w Szczecinie z 1972 r. Nr 15, poz. 111).. Ustawa dopuszczała możliwość łączenia we wspólne organy administracji gmin i miast. 9 grudnia 1973 roku została utworzona wspólna Rada Narodowa Miasta i Gminy w Trzebiatowie oraz jeden Urząd Miasta i Gminy w TrzebiatowieUchwała Nr XX/151/73 WRN w Szczecinie z 3.X.1973 r..

Do 1991 roku w mieście Trzebiatów oraz gminie wiejskiej Trzebiatów działały wspólne organy (na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 1983(Art. 21) Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego ().). 1 stycznia 1992 połączono miasto oraz gminę wiejską w jedną jednostkę samorządu terytorialnego (gmina miejsko-wiejska)Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r. ()..

Teren obecnej gminy od 1945 roku w granicach Polski, początkowo w Okręgu Pomorze Zachodnie, w latach 1946-1975 w tzw. dużym województwie szczecińskim, a w latach 1975-1998 w tzw. małym województwie szczecińskimRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. ws. określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. ws. określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ()..

Turystyka mały|Kąpielisko Mrzeżyno Wschód mały|Układ urbanistyczny Trzebiatowa mały|Kościół we Włodarce