Ożarów Mazowiecki (daw. gmina Ożarów) – gmina miejsko-wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie warszawskim zachodnim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie warszawskim.

Siedziba gminy to Ożarów Mazowiecki (dawniej pod zaborem rosyjskim PaschalinВолости и гмины 1890 года. - СПб. : Центральный статистический комитет Министерства внутренних дел, 1890. - (Статистика Российской империи).).

Według danych na 2022 gminę zamieszkiwały 30 775 osoby.

Historia 1867–1954 Gmina Ożarów powstała 13 stycznia 1867 roku w związku z reformą gminną w Królestwie Polskim. Należała do powiatu warszawskiego w guberni warszawskiejPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279).Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, s. 359)..

W okresie międzywojennym gmina Ożarów należała do powiatu warszawskiego w woj. warszawskim.

10 grudnia 1916 z gminy Ożarów odłączono wsie Żbików (ze Żbikówkiem) i Józefina, włączając je do nowo utworzonego miasta PruszkówAkta miasta PruszkowaAkta miasta Pruszkowa.

1 kwietnia 1930 z gminy Ożarów wyłączono Piastów (Utratę), Żdżary i część Bąków, które weszły w skład nowo utworzonej wiejskiej gminy Piastów.

20 października 1933 gminę podzielono na 22 gromady: Bąki, Borzęcin, Borzęcin Duży, Duchnice, Izabelin, Kaputy, Koczargi, Koczargi Nowe, Konotopa, Koprki, Kręczki, Ołtarzew, Ożarów, Piotrkówek, Stanisławów, Topolin, Umiastów, Wieruchów, Wierzbin, Wojcieszyn, Zalesie i ZielonkiWarszawski Dziennik Wojewódzki dla obszaru Województwa Warszawskiego. 1933, nr 14.

Podczas II wojny światowej gmina znalazła się w Generalnym Gubernatorstwie, w dystrykcie warszawskim. W 1943 roku gmina Ożarów liczyła 10120 mieszkańców i składała się z 22 gromad (Dorfgemeinden): Bąki (303 mieszkańców), Borzęcin Duży (756), Borzęcin Mały (223), Duchnice (209), Izabelin (162), Kaputy (209), Koczargi Nowe (243), Koczargi Stare (370), Konotopa (385), Koprki (57), Kręczki (112), Ołtarzew (1442), Ożarów (3506), Piotrkówek (98), Stanisławów (134), Topolin (60), Umiastów (167), Wieruchów (324), Wierzbin (147), Wojcieszyn (483), Zalesie (156) i Zielonki (574)Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement (1943).

Po wojnie gmina reasumowała przynależność administracyjną do powiatu warszawskiego w województwie warszawskim. Powstały cztery nowe gromady: Kaputy-Kręczki (po połączeniu gromad Kaputy i Kręczki), Ołtarzew-Kolonia (wydzielona z gromady Ołtarzew) oraz Ożarów-Franciszków i Ożarów-Parcele (wydzielone z gromady Ożarów).

1 lipca 1952 obszar gminy Ożarów zmniejszono o około połowę. Część jej obszaru weszła w skład gminy Blizne, którą przekształcono w gminę Babice Stare (Koczargi Nowe i Zielonki), w skład nowo utworzonej gminy Izabelin (Izabelin, Koczargi Stare i Stanisławów) oraz w skład gminy Zaborów (Borzęcin Duży, Borzęcin Mały, Topolin, Wojcieszyn, Wierzbin i Zalesie). Równocześnie do gminy Ożarów przyłączono cztery gromady ze znoszonej gminy Blizne (Bronisze, Jawczyce, Macierzysz i Piotrkówek). Tego samego dnia zniesiono powiat warszawski, a gminę Ożarów włączono do nowo utworzonego powiatu pruszkowskiego; składała się ona wówczas z 17 gromad: Bąki, Bronisze, Duchnice, Jawczyce, Kaputy-Kręczki, Konotopa, Koprki, Macierzysz, Ołtarzew, Ołtarzew kol., Ożarów, Ożarów-Franciszków, Ożarów parc., Piotrkówek, Piotrkówek Wielki i WieruchówWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

Gminę zniesiono 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. W związku z reformą Bąki włączono do PruszkowaUchwała Nr VI/13/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67).

1 stycznia 1957 gromadzie Ożarów-Franciszków nadano statusu osiedla. 1 stycznia 1958 do osiedla Ożarów-Franciszków włączono część terenów miejscowości Ożarów z gromady Ożarów. 31 grudnia 1961 do osiedla Ożarów-Franciszków włączono wieś Ołtarzew-Kolonia z gromady Ołtarzew. Status miasta osiedle Ożarów-Franciszków otrzymało 1 stycznia 1967 z równoczesną zmianą nazwy na Ożarów Mazowiecki.

Od 1973 Gminę Ożarów Mazowiecki z siedzibą w mieście Ożarowie Mazowieckim (nie wchodzącym w skład gminy) reaktywowano w powiecie pruszkowskim 1 stycznia 1973 w związku kolejną reformą administracyjną kraju, lecz o innych granicach. W jej skład weszły 24 sołectwa: Bronisze, Duchnice, Gołaszew, Jawczyce, Józefów, Kaputy-Kręczki, Konotopa, Koprki, Macierzysz, Michałówek, Mory, Myszczyn, Ołtarzew, Orły, Ożarów, Pilaszków, Piotrkówek Duży, Płochocin, Pogroszew, Pogroszew-Kolonia, Święcice, Umiastów, Wieruchów i WolskieUchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 12 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 407).. W sumie nowa gmina Ożarów Mazowiecki objęła obszary przedwojennych gmin: Blizne, Ożarów i Radzików (powiat błoński) oraz powojennych gmin:  Ożarów i Radzików (powiat grodzisko-mazowiecki / pruszkowski).

W latach 1975–1998 gmina położona była w stołecznym województwie warszawskim.

1 stycznia 1992 gminę Ożarów Mazowiecki i miasto Ożarów Mazowiecki połączono w jedną gminę miejsko-wiejską.

Od reformy 1 stycznia 1999 gmina Ożarów Mazowiecki należy do powiatu warszawskiego zachodniego w województwie mazowieckim.

1 stycznia 2014 wieś Ożarów (241,98 ha) włączono do miasta Ożarowa Mazowieckiego.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Ożarów Mazowiecki ma obszar 71,34 km², w tym: użytki rolne: 84% użytki leśne: 1%

Gmina stanowi 13,38% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z końca 2023 roku: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 26 636 100 13 944 52 12 692 48Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 373,37 195,46 177,9

Największe miejscowości gminy (dane z 2012 roku) Miejscowość Liczba ludności Ożarów Mazowiecki Józefów Płochocin Osiedle Duchnice Wolica Święcice Ołtarzew Bronisze Macierzysz Płochocin Piotrkówek Mały Strzykuły

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Ożarów Mazowiecki w 2014 roku

Osiedla Miasto Ożarów Mazowiecki – osiedla: Osiedle RSM Bloki, Osiedle Franciszków, Osiedle Józefów, Osiedle Kabel, Osiedle Mickiewicza, Osiedle Ołtarzew, Płochocin-Osiedle (Osiedle Płochocin Północny, Osiedle Płochocin Południowy), Osiedle Szeligi, Osiedle Zientarówka.

Sołectwa Bronisze, Duchnice, Domaniewek Pierwszy, Gołaszew, Jawczyce, Kaputy – Kręczki, Konotopa, Koprki, Macierzysz, Mory, Michałówek, Myszczyn, Ołtarzew, Orły, Ożarów Wieś, Piotrkówek Duży, Piotrkówek Mały + Strzykuły, Pilaszków, Pogroszew, Pogroszew-Kolonia, Płochocin-Wieś, Święcice, Umiastów, Wieruchów, WolskieBIP gminy, sołectwa .

Pozostałe miejscowości podstawowe: Józefów, Szeligi i Wolica.

Sąsiednie gminy Błonie, Brwinów, Leszno, Piastów, Pruszków, Stare Babice, m.st. Warszawa

Honorowy Obywatel Gminy Ożarów Mazowiecki Leszek Stachlewski Andrzej Bartkowski Jerzy Andrzej Hulewicz

Zobacz też Dworek Reicherów Ożarów Mazowiecki Ożarów Mazowiecki (stacja kolejowa) Ochotnicza Straż Pożarna w Ożarowie Mazowieckim

Przypisy