Marius Petipa, właściwie Victor Marius Alphonse Petipa (ur. 11 marca 1818 w Marsylii, zm. w Gurzufie na Krymie) – wybitny francuski tancerz i baletmistrz, choreograf i pedagog tańca, uznawany za „ojca” rosyjskiego baletu klasycznego. Syn tancerza i baletmistrza Jeana-Antoine'a-Nicolasa Petipy (1787–1855) i aktorki dramatycznej Victorine Grasseau-Maurel (1794–1860), brat Luciena Petipy (1815–1898), jednego z czołowych tancerzy francuskiego baletu romantycznego.
Kariera artystyczna thumb|Marius Petipa w balecie Jocko ou le Singe du Brésil, Bruksela 1827|alt=|228x228px|lewo thumb|Marius Petipa, 1898|alt=|326x326px thumb|Grób Mariusa Petipy w Petersburgu|alt=|426x426px Studiował taniec i terminował w balecie pod okiem ojca, kolejno w Brukseli, Lyonie, Marsylii i Bordeaux. Wszędzie tam występował od dziecka, a potem także w Nantes, Paryżu i podczas występów gościnnych trupy swego ojca w Stanach Zjednoczonych (1839). W Paryżu tańczył nawet z legendarnymi gwiazdami baletu: z Carlottą Grisi w 1840 (Comédie Française) i z Fanny Elssler w 1841 (Opéra). Później był kolejno pierwszym tancerzem Grand Théâtre w Bordeaux oraz Teatro Real w Madrycie, gdzie poznał kulturę hiszpańską i zasady tańca hiszpańskiego, co wielokrotnie wykorzystywał później w swojej twórczości choreograficznej (m.in. w swoim słynnym Don Kichocie).
W 1847 zaangażował się jako pierwszy tancerz baletu cesarskiego w Petersburgu, a w 1862 otrzymał tam prestiżową nominację na stanowisko głównego baletmistrza cesarskiego teatru, które przed nim piastował legendarny paryski choreograf Jules Perrot. Stworzył w Rosji 54 nowe balety autorskie, 17 znanych baletów z wcześniejszego dorobku innych choreografów opracował w nowej wersji oraz był choreografem 35 obszernych scen baletowych w rozmaitych przedstawieniach operowych.
Jego balety oparte byłe zazwyczaj na baśniowej tematyce, popularnej w okresie romantycznym, i odzwierciedlały dokładnie gust epoki. Niektóre ciągnęły się przez 5-6 aktów, często z prologiem i finałową apoteozą, tworząc długi wieczór baletowy składający się z tradycyjnych pas de deux pierwszych solistów, wielu pas d’action i pas de caractère, przeplatanych tańcami całego zespołu.
Najważniejsze balety Petipy są wciąż odtwarzane współcześnie według jego wersji, mimo że wielu późniejszych twórców realizowało i wciąż proponuje własne ich interpretacje choreograficzne.
Silną stroną Mariusa Petipy jako choreografa była umiejętność nowego synkretycznego spojrzenia na balet. Wychował się w tradycji francuskiej, ale czerpał na równi ze szkoły włoskiej; potrafił scalić adagio francuskie z włoskim allegro i doprowadzić kunszt techniczny do najwyższego poziomu. To on był prawdziwy twórcą rosyjskiego baletu i rosyjskiej szkoły tańca. W petersburskiej Cesarskiej Szkole Baletowej, w której przez wiele wykładał, wykształcił wielu genialnych tancerzy (Matylda Krzesińska, Olga Prieobrażenska, Pawieł Gerdt, Wacław Niżyński, Anna Pawłowa, Tamara Karsawina i in.). Niektórzy zasłynęli nie tylko na scenie petersburskiej, ale także na czele słynnych Baletów Rosyjskich Siergieja Diagilewa we Francji, a później wielu z nich rozjechało się po świecie zaszczepiając podstawy rosyjskiej szkoły baletu w licznych krajach.
Najważniejsze balety z dorobku choreograficznego Mariusa Petipy 1847: Paquita wg Josepha Maziliera (nowa wersja: 1881) 1848: Satanella wg Le Diable amoureux Josepha Maziliera 1850: Giselle wg Jeana Corallego i Jules’a Perrota (nowe wersje: 1868 i 1899) 1863: Korsarz wg Josepha Maziliera i Jules’a Perrota (nowa wersja: 1884) 1864: Córka faraona 1869: Don Kichot (nowa wersja: 1871) 1870: Katarzyna, córka bandyty wg Jules’a Perrota 1872: Camargo 1876: Sen nocy letniej 1877: Bajadera 1894: Coppelia wg Arthura Saint-Léona 1886: Esmeralda wg Jules’a Perrota 1889: Talizman 1890: Śpiąca królewna 1892: Dziadek do orzechów (wspólnie z Lwem Iwanowem) 1895: Jezioro łabędzie (wspólnie z Lwem Iwanowem) 1895: Konik Garbusek wg Arthura Saint-Léona 1896: Postój kawalerii 1896: Przebudzenie Flory 1898: Rajmonda 1900: Miliony Arlekina 1903: Czarodziejskie zwierciadło
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Artyści związani z Marsylią Kategoria:Artyści związani z Paryżem Kategoria:Francuscy choreografowie Kategoria:Francuscy tancerze baletowi Kategoria:Libreciści baletowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Marsylii Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Pedagodzy baletu Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Tichwińskim w Petersburgu Kategoria:Urodzeni w 1818 Kategoria:Zmarli w 1910