Henryka Wanda Łazowertówna (ur. 19 czerwca 1909 w Warszawie, zm. w sierpniu 1942 w obozie zagłady w Treblince) – polska poetka.

Życiorys thumb|Wiersz Mały szmugler Łazowertówny na pomniku Pamięci Dzieci – Ofiar Holokaustu na cmentarzu żydowskim w Warszawie Była córką Maksymiliana i Blumy Łazowertów, jej matka była nauczycielkąWładysław Smólski, „Tragiczny los poetki”, Tygodnik „Stolica”, Nr. 14 (904)/1965, 4 kwietnia 1965, s. 16..

Studiowała jako wolny słuchacz filologię polską i romańską na Uniwersytecie Warszawskim, w 1930 otrzymała nagrodę w konkursie literackim za wiersz Stara panna. Po ukończeniu studiów otrzymała stypendium Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, dzięki któremu kontynuowała naukę na wydziale filologii francuskiej na Université Stendhal w Grenoble. Po powrocie do Warszawy rozpoczęła współpracę z czasopismami literackimi „Droga” i „Plon”.

Od 1935 należała do warszawskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich, brała udział m.in. w organizacji dziesiątej rocznicy śmierci Stefana Żeromskiego. W 1938 opublikowała opowiadanie Wrogowie, traktujące o silnym antysemityzmie w polskim społeczeństwie. Mimo niewielkich dochodów jej pasją było kolekcjonowanie książek.

Przed 1939 mieszkała z matką przy ulicy Siennej w Warszawie. Po utworzeniu getta jej mieszkanie znalazło się w tzw. małym getcieTadeusz K. Gierymski, „O tym nie można ani mówić, ani milczeć”, Spojrzenia, Nr. 123, 28 kwietnia 1995. ISSN 1067-4020.. W dzielnicy zamkniętej zaangażowała się w działalność organizacji charytatywnej CENTOS, która opiekowała się osieroconymi i bezdomnymi dziećmi, których w getcie przybywało. Emanuel Ringelblum zaangażował Henrykę Łazowertównę do prac kancelaryjnych w Samopomocy Żydowskiej (Alejnhilf). Pisała podania, redagowała treść ulotek, a także współtworzyła Archiwum RingelblumaSamuel D. Kassow, „Who will Write Our History?: Emanuel Ringelblum, the Warsaw Ghetto, and the Oyneg Shabes Archive”, Bloomington (Indiana), Indiana University Press 2007, s. 181. , .. Opisywała losy ludności żydowskiej walczącej o przeżycie i skazanej na zagładę. Mimo ciężkich warunków nadal tworzyła, napisała m.in. poemat Mały szmugler.

Chorowała na płuca, od wiosny 1940 usiłowała opuścić Warszawę i przenieść się z matką do Krakowa, ale z braku środków finansowych było to niemożliweEdward Kozikowski, „Więcej prawdy niż plotki: wspomnienia o pisarzach czasów minionych”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 431.. Przyjaciele proponowali jej ukrycie po „aryjskiej stronie”, ale podobno odmówiła tłumacząc, że jest potrzebna dzieciom z CENTOSUTadeusz K. Gierymski, „O tym nie można ani mówić, ani milczeć”, Spojrzenia, Nr. 123, 28 kwietnia 1995 oraz „On CENTOS (or Centos; „The Central Organization for Orphan Care”), Barbara Engelking i Jacek Leociak, „The Warsaw Ghetto: A Guide to the Perished City”, New Haven, Yale University Press, 2009, s. 341. .. W czasie wielkiej akcji deportacyjnej latem 1942 trafiła wraz z matką na Umschlagplatz. Samopomoc Żydowska usiłowała wyłączyć ją z transportu, ale ponieważ wiązałoby się to z odłączeniem od matki – odmówiła pomocy. Dokładna data wywiezienia do obozu zagłady w Treblince i śmierci nie jest znana.

Twórczość Jej będąca w kręgu Skamandra twórczość obejmuje liryki, które poza odzwierciedleniem emocjonalności poetki poruszają tematykę społeczno-patriotyczną. Wielu krytyków (m.in. Józef ŁobodowskiJózef Łobodowski, „O cyganach i katastrofistach” (About the Bohemians and the Catastrophists), Kultura (Paryż), Nr. 9/1964, s. 59–68.) zarzucało jej sympatie lewicowe, ale wynikały one z poczucia niesprawiedliwości społecznej i próby odrzucenia obowiązujących w otoczeniu form ucisku. Do podjęcia tego tematu skłoniły ją osobiste wspomnienia, była świadkiem jak członkowie Falangi w 1930 przed bramą Uniwersytetu Warszawskiego wyciągali z tłumu i bili studentów o semickich rysach twarzy. Łazowertówna, mimo żydowskiego pochodzenia, odważnie przeszła przez bramę. Tak pisze o tym Tadeusz K. Gierymski:

I na niedobry czas, na czas pogardy, przypadły młodzieńcze lata tej warszawianki. Jako wolna słuchaczka filologii polskiej i romańskiej na Uniwersytecie Warszawskim odczuła wrogość młodzieży prawicowej. Opowiedziała Kozikowskiemu jak ją ogarnął strach, gdy, dochodząc do bramy uniwersytetu, widziała jak oenerowcy z pałkami i kastetami bili studenta o wybitnie semickich rysach. Wahała się, czy dalej iść, czy zawrócić. Przemogła lęk. „Choćby mieli mnie nawet zabić, nie cofnę się” powiedziała. Przeszła nie zatrzymywana. A o winie, jaką mogła czuć, wiedzą tylko ci, którzy podobnie bezradni jak ona, lub słabi, jak większość z nas, przeszli kiedyś mimo potrzebującego pomocy człowieka.

Publikacje Kolekcje wierszy Zamknięty pokój (1930) Imiona świata (1934)

Oddzielne wiersze „O zachodzie słońca” (Pamiętnik Warszawski (Warszawa), vol. 3, Nos. 7–9, July–September 1931, page 88) „Noc na ulicy Śliskiej” (Droga: miesięcznik poświęcony sprawie życia polskiego (Warszawa), vol. 14, No. 4, 1935, str 365) „Mały szmugler” (c.1941; pierwsza publikacja: Pieśń ujdzie cało...: antologia wierszy o Żydach pod okupacją niemiecką, comp., ed., & introd. M M. Borwicz, Warsaw, [n.p.], 1947, stron  115–116) (For an English translation, see e.g., Patricia Heberer, Children during the Holocaust, Lanham (Maryland), AltaMira Press (in association with the United States Holocaust Memorial Museum), 2011, p. 343. , .)

Proza „Anna de Noailles” (On Anna de Noailles; Droga: miesięcznik poświęcony sprawie życia polskiego (Warszawa), vol. 13, No. 4, 1934, stron  399–401) Wrogowie: opowiadanie (Nowy Głos (warszawska gazeta żydowska), vol. 2, No. 120, kwiecień 30, 1938, str 6. Alegoria, nie bez nadziei, o wrogości rasowej pomiędzy Żydami i nie-Żydami w Polsce.)

Przypisy

Bibliografia

Poezja polska, 1914-1939: antologia, R.Matuszewski i S.Pollak, Czytelnik, Warszawa 1962. „Antologia poezji”, Stolica, Nr. 6 (792), 10 lutego 1963, s. 19. Edward Kozikowski, „Henryka Łazowertówna”; in id., Więcej prawdy niż plotki: wspomnienia o pisarzach czasów minionych, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 420. Władysław Smólski, „Tragiczny los poetki”, Stolica, Nr. 14 (904), 4 kwietnia 1965, s. 16. Karol Wiktor Zawodziński, „'Zamknięty pokój’ Henryki Łazowertówny”, Pamiętnik Warszawski, Nr. 3, marzec 1931, s. 90–93. Wśród poetów, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964, s. 312–315 i 329-330.

Encyclopedia of the Holocaust, ed. I. Gutman, tom 4, New York, Macmillan Publishing Company, 1995, s. 884, col. 1. .

Linki zewnętrzne Dzieła Henryki Łazowertówny w bibliotece Polona Biogram Henryki Łazowertówny na portalu Wirtualny sztetl

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Literatów Polskich Kategoria:Ludzie związani z organizacją Oneg Szabat Kategoria:Członkowie Żydowskiej Samopomocy Społecznej Kategoria:Ofiary Grossaktion in Warschau Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Więźniowie i ofiary obozu zagłady w Treblince