Bajkoterapia – kategoria biblioterapii polegająca na zastosowaniu bajki w terapii, która począwszy od początku XXI wieku cieszy się w Polsce coraz większą popularnością. Termin „bajka” ma tu bardzo szeroki zakres semantyczny, obejmujący zarówno tradycyjne baśnie, jak i liczne gatunki literatury dziecięcej. Bajkoterapia może być wykorzystywana w terapii zajęciowej jako forma wspomagająca – narzędzie w rękach fachowca-terapeuty. Z czasem wyszła poza ramy psychoterapii i zaczęła oznaczać także metodę wspierania rozwoju dziecka, rozwiązywania jego problemów i budowania kontaktu z nim. W takim ujęciu stosowana jest nie tylko przez psychologów, ale także przez rodziców, opiekunów i nauczycieliBorecka I., Biblioterapia, teoria i praktyka. Poradnik, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2001, s. 19–20..
Historia Za jednego z prekursorów naukowego podejścia do bajkoterapii uznaje się Bruna Bettelheima, autora książki Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni (1977). W oparciu o badania kliniczne wskazywał on na katartyczną rolę literatury w odreagowywaniu negatywnych emocji i podkreślał znaczenie baśni dla rozwoju psychicznego dzieckaBettelheim B., The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales, New York: Knopf, 1977..
Na gruncie polskim do rozwoju biblioterapii przyczyniły się prace Ireny Boreckiej, m.in. Biblioterapia w szkole. Poradnik dla bibliotekarzy (1998), Biblioterapia, teoria i praktyka. Poradnik (2001) czy Biblioterapia formą terapii pedagogicznej (2008)Borecka I., Biblioterapia w szkole. Poradnik dla bibliotekarzy, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 1998.Borecka I., Biblioterapia formą terapii pedagogicznej, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2008.. Autorka akcentowała szerokie możliwości zastosowania biblioterapii w różnych sferach życia człowieka, od psychicznej i społecznej po edukacyjną i medycznąBorecka I., Biblioterapia, teoria i praktyka. Poradnik, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2001, s. 19–20..
Rozwój w Polsce Współczesny rozwój bajkoterapii w Polsce wiąże się z działalnością Marii Molickiej, psycholog i autorki takich publikacji, jak Bajki terapeutyczne (1999), Bajki terapeutyczne 2 (2003), Bajkoterapia (2002) oraz Biblioterapia i bajkoterapia (2011). W swoich pracach Molicka wskazuje na rolę bajek w redukcji lęków, obniżaniu napięcia, profilaktyce oraz wspieraniu relacji rodzic–dzieckoMolicka M., Bajkoterapia, Poznań: Media Rodzina, 2002, s. 8..
W polskim obiegu czytelniczym dostępne są także przekłady publikacji zagranicznych autorek, m.in. Bajki, które pomagają dzieciom (2001) oraz Bajki, które leczą (2003). W pracach tych zachęca się rodziców do samodzielnego pisania bajek dla swoich dzieci. Aspekty teoretyczne podejmuje również Hanna Dymel-Trzebiatowska w książce W poszukiwaniu odrobiny pocieszenia. Biblioterapeutyczny potencjał utworów Astrid Lindgren z perspektywy narratologii i psychoanalizy literackiej (2014)Dymel-Trzebiatowska M., W poszukiwaniu odrobiny pocieszenia. Biblioterapeutyczny potencjał utworów Astrid Lindgren z perspektywy narratologii i psychoanalizy literackiej, Kraków: Universitas, 2014..
Krytyka Pomimo rosnącej popularności bajkoterapii pojawiają się głosy krytyczne, wskazujące na wolny rozwój tej dziedziny i jej zamknięcie w kręgu powtórzeń. Barbara Janczak (2004) zwraca uwagę, że problemem jest usytuowanie biblioterapii na pograniczu medycyny i kultury, co może prowadzić do niedoceniania jej potencjału. Postuluje, aby metoda ta stała się narzędziem w rękach specjalistów posiadających zarówno przygotowanie psychologiczne, jak i literaturoznawczeJanczak B., Biblioterapia – metoda wspomagająca rozwój i leczenie, Łódź: Politechnika Łódzka, 2004, s. 1..
Zastosowanie Bajkoterapia wykorzystywana jest najczęściej w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, jednak znajduje także zastosowanie w terapii dorosłych. Przykładem jest publikacja Symbole duszy (1995) autorstwa duńskich badaczy, wskazująca na możliwości użycia tej metody w pracy z osobami dorosłymiBrun G., Stürup J., Stegeager N., Symbole duszy, Kopenhaga: Hans Reitzels Forlag, 1995..
Zobacz też bajka terapeutyczna psychoterapia literatura dla dzieci i młodzieży
Przypisy
Bibliografia Bettelheim, B. Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni. Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985. Borecka, I., Biblioterapia formą terapii pedagogicznej, Wałbrzych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa, 2008. Borecka, I., Biblioterapia w szkole. Poradnik dla bibliotekarzy. Legnica: Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, 1998. Borecka, I., Biblioterapia, teoria i praktyka. Poradnik, Warszawa, Wydawnictwo SBP, 2001. Brett, D., Bajki, które leczą, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2003. Brun B., Pedersen E., Runberg M., Symbole duszy. Warszawa, Jacek Santorski & Co.,1995. Dymel-Trzebiatowska, H., W poszukiwaniu odrobiny pocieszenia. Biblioterapeutyczny potencjał utworów Astrid Lindgren z perspektywy narratologii i psychoanalizy literackiej, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2014. Janczak, B., Biblioterapia – teoria a praktyka, „Ebib” 1 (52). http://www.ebib.pl/2004/52/janczak.php (07.03.2015), 2004. Molicka, M., Bajki terapeutyczne, Poznań, Media Rodzina, 1999. Molicka, M., Bajki terapeutyczne 2, Poznań, Media Rodzina, 2003. Molicka, M., Bajkoterapia, Poznań, Media Rodzina, 2002. Molicka, M., Biblioterapia i bajkoterapia, Poznań, Media Rodzina, 2011. Nitsch, C., Bajki, które pomagają dzieciom, Warszawa, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2001.
Linki zewnętrzne Artykuł „Bajkoterapia – dlaczego warto ją stosować?”
Kategoria:Terapie