Żyrzyn – gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie puławskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie lubelskim. Siedzibą gminy jest miejscowość Żyrzyn.

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 6599 osób. Natomiast według danych z 31 grudnia 2017 roku gminę zamieszkiwało 6451 osób.

Historia W czasach Królestwa Polskiego gmina Żyrzyn należała do powiatu nowoaleksandryjskiego w guberni lubelskiejPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, str. 279)Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, str. 359). 31 maja 187019 maja 1870 wg kalendarza juliańskiego od gminy odłączono wieś Bałtowo (do gminy Gołąb), a w zamian za nią przyłączono wsie Osiny i Wola Osińska z gminy Nowa AleksandriaPostanowienie z 6 (18) marca 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 97).

Na terenie gminy w dniu 8 sierpnia 1863 roku miała miejsce Bitwa pod Żyrzynem, uznawana za jeden z największych sukcesów strony polskiej w trakcie powstania styczniowego.

Ochrona przyrody Gmina Żyrzyn objęta jest szeregiem form ochrony przyrody. Zaliczają się do nich rezerwat przyrody Piskory, chroniący zespół ekosystemów wodnych, bagiennych i leśnych o dużej różnorodności biologicznej a także Obszar Chronionego Krajobrazu "Pradolina Wieprza", Obszar Chronionego Krajobrazu "Kozi Bór" oraz obszar Natura 2000 Pradolina Wieprza.

Komunikacja Gminę przecina droga ekspresowa S17 łączącą Warszawę, Lublin i Zamość z Ukrainą. W miejscowości Żyrzyn znajduje się zjazd prowadzący do miasta Puławy a także Kazimierza Dolnego.

Przed II wojną światową na terenie gminy znajdowało się lotnisko wojskowe Żyrzyn, na którym stacjonowały m.in. samoloty PZL.23 Karaś. Terenowe pozostałości lotniska można wciąż odnaleźć w północnej części gminy, na wschód od miejscowości Żerdź.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Żyrzyn ma obszar 128,73 km², w tym: użytki rolne: 56% użytki leśne: 35%

Gmina stanowi 13,8% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 6599 100 3318 50,3 3281 49,7gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 51,3 25,8 25,5

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Żyrzyn w 2014 roku

Miejscowości Wykaz miejscowości podstawowych oraz ich integralnych części w administracji gminy ŻyrzynNazwa główna Rodzaj obiektu Identyfikator SIMC Obiekt nadrzędny Uwagi Współrzędne geograficzne Bałtów wieś 0394341 Borysów wieś 0394358 Cezaryn wieś 0394364 Dworzysko część wsi 1024008 Bałtów Jaworów wieś 0394370 Kośmin wieś 0394393 Kolonia Kośmin kolonia wsi Kośmin Kotliny wieś 0394401 Majątek przysiółek wsi Osiny Osiny wieś 0394418 Parafianka wieś 0394424 Poręba przysiółek wsi Wilczanka Przecinka przysiółek wsi Bałtów Sachalin przysiółek wsi 1024020 Cezaryn Skrudki wieś 0394430 Kolonia Skrudki kolonia wsi Wilczanka Stefanka przysiółek wsi Skrudki Stodoły część wsi Żyrzyn Strzyżowice wieś 0394447 Tokciny przysiółek wsi Bałtów Wilczanka wieś 0394453 Kolonia Wilczanka kolonia wsi Wilczanka Wola Osińska wieś 0394460 Zagrody wieś 0394476 Zapłotnica część wsi Żyrzyn Żerdź wieś 0394482 Żyrzyn wieś 0394499 Żyrzyn-Majątek część wsi Żyrzyn Żyrzyn-Wał część wsi Żyrzyn Żyrzyn Dolny część wsi Żyrzyn Żyrzyn Główny część wsi Żyrzyn Żyrzyn Mały część wsi Żyrzyn Kolonia Żyrzyn kolonia wsi Żyrzyn Borysów-Kolonia część wsi 1023990 Borysów Las-Grzęba osada leśna 1024014 Żyrzyn do 2013 r. – gajówka; brak zabudowy Las-Jawor osada leśna 0394387 Jaworów do 2013 r. – gajówka; brak zabudowy Źródło:

Sołectwa Bałtów, Borysów, Cezaryn, Jaworów, Kośmin, Kotliny, Osiny, Parafianka, Skrudki, Strzyżowice, Wilczanka, Wola Osińska, Zagrody, Żerdź, Żyrzyn

Miejscowości podstawowe bez statusu sołectwa: Las-Grzęba, Las-Jawor.

Sąsiednie gminy Abramów, Baranów, Końskowola, Kurów, Puławy, Ryki, Ułęż

Przypisy Strona gminy, sołectwa