Przemyśl – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim.

Siedziba gminy to Przemyśl, który jest oddzielnym miastem na prawach powiatu i nie wchodzi w skład gminy.

Na przestrzeni czasu gmina istniała w trzech odsłonach: 1942–1944, 1945–1954 i od 1973 (vide sekcja Historia).

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 9140 osób.

Historia 1942–1944 Gmina wiejska Przemyśl powstała po raz pierwszy w 1942 roku podczas okupacji hitlerowskiej, w Landkreis Przemysl w dystrykcie krakowskim w Generalnym GubernatorstwiePodział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 167.. Powstała głównie na obszarze zniesionego radzieckiego rejonu przemyskiego, przejętego latem 1941 roku od ZSRR wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej, do którego dołączono także dwie lewobrzeżne gromady (Bełwin i Łętownia z gminy KrzywczaDo lipca 1940 gromady te należały one do gminy Kuńkowce, a wraz z jej zniesieniem (po włączeniu Kuńkowiec do miasta Deutch-Przemysl) zostały włączone do gminy Krzywcza.) z Landkreis Jaroslau, znajdujące się w Generalnym Gubernatorstwie już od 1939 rokuAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG..

Cały obszar nowej gminy należał do 1939 roku do polskiego powiatu przemyskiego w województwie lwowskim i obejmował części obszarów pięciu gmin zbiorowych, funkcjonujących w latach 1934–1939 (1934–1940 w przypadku gmin Kuńkowce i Żurawica)Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 107:

niereaktywowanej gminy Hermanowice (północna połowaPołudniowa połowa gminy Hermanowice weszła w skład reaktywowanej gminy Niżankowice.) – gromady Darowice, Grochowce, Hermanowice, Kniażyce, Koniuszki, Łuczyce, Nehrybka, Pikulice, Sielec i Witoszyńce; niereaktywowanej gminy Prałkowce (wschodnia częśćPozostałe gromady gminy Prałkowce weszły w skład reaktywowanej gminy Olszany.) – gromady Kruhel Mały, Kruhel Wielki, Prałkowce i Tarnawce; reaktywowanej gminy Popowice (zachodni fragmentPozostałe gromady gminy Popowice weszły w skład reaktywowanej gminy Popowice oraz częściowo gminy Medyka (tylko Hurko).) – gromady Hureczko, Krówniki i Przekopana; niereaktywowanej gminy Żurawica (fragmentPozostałe gromady gminy Żurawica weszły w skład nowej gminy Wyszatyce oraz miasta Przemyśla.) – gromada Wilcza; niereaktywowanej gminy Kuńkowce (środkowy fragmentPozostałe gromady gminy Kuńkowce weszły w skład reaktywowanych gmin Krzywcza i Orzechowce oraz miasta Przemyśla.) – gromady Bełwin i Łętownia.

Latem 1944, po zajęciu terenów na wschód od Sanu przez Armię Czerwoną, prawie cały (prawobrzeżny) obszar gminy Przemyśl został ponownie włączony do ZSRR i reaktywowanego tam rejonu przemyskiego, gdzie gminę zniesiono (rejony radzieckie były podzielone na sielsowiety, nie gminy)1944 рік в історії (history.org.ua). Lewobrzeżne gromady Bełwin i Łętownia powróciły do reaktywowanego powiatu jarosławskiego w szczątkowym województwie lwowskim, gdzie weszły w skład przywróconej gminy Kuńkowce.

1945–1954

W marcu 1945, w wyniku wytyczenia granicy między ZSRR a Polską, około 2/3 rejonu przemyskiego włączono do Polski. Obszar ten wszedł w skład reaktywowanego powiatu przemyskiego (do którego włączono jego lewobrzeżne terytoria, tymczasowo znajdujące się w powiecie jarosławskim), a który 8 sierpnia 1945 znalazł się w obrębie nowego województwa rzeszowskiego.

Mimo dekretu postulującego uchylenie wszelkich zmian administracyjnych wprowadzonych przez okupanta, władze polskie zdecydowały się na przywrócenie wiejskiej gminy Przemyśl, jednak o zmienionych granicach w porównaniu z jej odsłoną z lat 1942–1944: lewobrzeżne gromady Bełwin i Łętownia pozostały w reaktywowanej gminy Kuńkowce (gdzie już były od 1944 roku); gromady Darowice, Kniażyce i Koniuszki weszły w skład nowo utworzonej gminy Fredropol; gromadę Tarnawce włączono do nowo utworzonej gminy Krasiczyn; ponadto do gminy Przemyśl dołączono po raz pierwszy: gromadę Hurko – należącej podczas wojny do gminy Medyka, a przed wojną do gminy Popowice; gromadę Stanisławczyk – należącej podczas wojny do gminy Miżyniec, przed wojną do gminy Hermanowice.

Powojenny skład gminy Przemyśl objął zatem łącznie 16 gromad: Grochowce, Hermanowice, Hureczko, Hurko, Krówniki, Kruhel Mały, Kruhel Wielki, Łuczyce, Nehrybka, Pikulice, Prałkowce, Przekopana, Sielec, Stanisławczyk, Wilcza i WitoszyńceInformator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r..

W maju 1948, w związku z korektą granic Polski z ZSRRУКАЗ Президії Верховної Ради Української РСР (15 травня 1948 р.) ПРО ЗМІНИ В АДМІНІСТРАТИВНО-ТЕРИТОРІАЛЬНОМУ ПОДІЛІ МЕДИКІВСЬКОГО, ДОБРОМИЛЬСЬКОГО, НИЖАНКОВИЦЬКОГО І МОСТИСЬКОГО РАЙОНІВ ДРОГОБИЦЬКОЇ ОБЛАСТІ.: do gminy Przemyśl włączono jeszcze gromadę Rożubowice (Рожубовицька сільська рада) z radzieckiego rejonu niżankowickiego, natomiast nalężące do gminy Przemyśl gromady Hurko i Hureczko włączono do reaktywowanej gminy Medyka, po włączeniu do Polski zasadniczej części radzieckiego rejonu medyckiego z m.in. MedykąAPP, PUR Przemyśl, sygn. 9, Odpis Ogólnego Ostatecznego Protokołu przebiegu granicy państwowej między Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, k. 11–12.Zapałowski, A. (2016). Granica w ogniu: 35." Przemyska" Komenda Odcinka WOP w działaniach przeciw OUN i UPA w latach 1945-1948. Oficyna Wydawnicza Aspra-JR.NBUV.

Ostatecznie gmina Przemyśl objęła (1 lipca 1952) 15 gromad: Grochowce, Hermanowice, Krówniki, Kruhel Mały, Kruhel Wielki, Łuczyce, Nehrybka, Pikulice, Prałkowce, Przekopana, Rożubowice, Sielec, Stanisławczyk, Wilcza i WitoszyńceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. Gmina przetrwała do reformy gminnej w 1954 roku, kiedy to w miejsce gmin utworzono gromady (jednocześnie Kruhel Mały i Wilczą włączono do PrzemyślaDziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 41).

Od 1973 Gminę Przemyśl reaktywowano 1 stycznia 1973 w związku z kolejną reformą gminną o zmienionych granicach. W jej skład weszło 15 sołectw: Bełwin, Grochowce, Hermanowice, Krówniki, Kuńkowce, Łętownia, Łuczyce, Malhowice, Nehrybka, Ostrów, Pikulice, Rożubowice, Stanisławczyk, Ujkowice, Wapowce, WitoszyńceUchwała Nr XVIII/56/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1972, Nr 16, Poz. 193)..

W porównaniu ze stanem z 1954 roku nowa gmina Przemyśl objęła obszary należące do trzech gmin: prawie cały obszar dawnej gminy Przemyśl, oprócz Kruhla Wielkiego i Prałkowiec, które weszły w skład gminy Krasiczyn oraz bez miejscowości włączonych do Przemyśla w 1954 (Kruhel Mały i Wilcza) i 1961 roku (Sielec i Przekopana). Malhowice z dawnej gminy Fredropol; Bełwin, Kuńkowce i Łętownię z dawnej gminy Kuńkowce. W porównaniu ze stanem z 1939 roku nowa gmina Przemyśl objęła obszary należące przed wojną do trzech gmin: gminy Hermanowice – Grochowce, Hermanowice, Łuczyce, Malhowice, Nehrybka, Pikulice, Stanisławczyk i Witoszyńce; gminy Kuńkowce – Bełwin, Kuńkowce, Łętownia, Ostrów i Wapowce; gminy Popowice – Krówniki i Rożubowice.

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie przemyskim.

1 stycznia 1977 z gminy Przemyśl włączono do Przemyśla: część wsi Krówniki (271 ha); część wsi Ostrów (188 ha); część wsi Pikulice (290 ha); część wsi Kuńkowce (31 ha).

Przynależność administracyjna miejscowości gminy Przemyśl w różnych latach

+Przynależność administracyjna gromad/sołectw gminy PrzemyślGromada/sołectwo1934–19391940–19411941–19421942–19441944–19451945–19481948–19541954–19601961–19721973–BełwinKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślDarowiceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.FredropolFredropolHermanowiceHermanowiceFredropolGrochowceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślGrochowcePikulicePrzemyślHermanowiceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślHermanowiceHermanowicePrzemyślHureczkoPopowiceZSRR, Med.ZSRR, Med.PrzemyślZSRR, Med.PrzemyślMedykaPrzekopanaKrównikiMedykaHurkoPopowiceZSRR, Med.ZSRR, Med.MedykaZSRR, Med.PrzemyślMedykaPrzekopanaMedykaMedykaKniażyceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.FredropolFredropolGrochowceFredropol FredropolKoniuszkiHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.FredropolFredropolHermanowiceHermanowiceFredropolKrównikiPopowiceZSRR, Med.ZSRR, Med.PrzemyślZSRR, Med.PrzemyślPrzemyślKrównikiKrównikiPrzemyślKruhel MałyPrałkowceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPrzemyśl (m)Przemyśl (m)Przemyśl (m)Kruhel WielkiPrałkowceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPrałkowceKrasiczynKrasiczynKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyśl (m)KuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślŁętowniaKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślŁuczyceHermanowiceZSRR, Med.ZSRR, Med.PrzemyślZSRR, Med.PrzemyślPrzemyślKrównikiKrównikiPrzemyślMalhowiceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.NiżankowiceZSRR, Prz.ZSRR, Niż.FredropolHermanowiceHermanowicePrzemyślNehrybkaHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPikulicePikulicePrzemyślOstrówKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyśl (m)KuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślPikuliceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPikulicePikulicePrzemyślPrałkowcePrałkowceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPrałkowceKrasiczynKrasiczynPrzekopanaPopowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPrzekopanaPrzemyśl (m)Przemyśl (m)RożubowicePopowiceZSRR, Med.ZSRR, Med.PopowiceZSRR, Med.ZSRR, Niż.PrzemyślHermanowiceHermanowicePrzemyślSielecHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślKrównikiPrzemyśl (m)Przemyśl (m)StanisławczykHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.MiżyniecZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślHermanowiceHermanowicePrzemyślTarnawcePrałkowceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.KrasiczynKrasiczynKrasiczynKrasiczynKrasiczynUjkowiceKuńkowceKuńkowceKuńkowceOrzechowceOrzechowceOrzechowceOrzechowceMaćkowiceMaćkowicePrzemyślWapowceKuńkowceKuńkowceKuńkowceKrzywczaKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowceKuńkowcePrzemyślWilczaŻurawicaZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślPrzemyśl (m)Przemyśl (m)Przemyśl (m)WitoszyńceHermanowiceZSRR, Prz.ZSRR, Prz.PrzemyślZSRR, Prz.PrzemyślPrzemyślGrochowcePikulicePrzemyśl

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Przemyśl ma obszar 108,39 km², w tym: użytki rolne: 58% użytki leśne: 34%

Gmina stanowi 8,93% powierzchni powiatu. Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 9140 100 4593 50,3 4547 49,7gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 84,3 42,4 42

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Przemyśl w 2014 roku

Sołectwa W skład gminy wchodzą sołectwa: Bełwin, Grochowce, Hermanowice, Krówniki, Kuńkowce, Łętownia, Łuczyce, Malhowice, Nehrybka, Ostrów, Pikulice, Rożubowice, Stanisławczyk, Ujkowice, Wapowce, Witoszyńce.

Sąsiednie gminy Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Medyka, Przemyśl (miasto), Żurawica. Gmina sąsiaduje z Ukrainą.

Przypisy

Kategoria:Polskie gminy bez herbu