Niwiska (do 1948 gmina Kolbuszowa Dolna.) – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim.
Siedziba gminy znajduje się we wsi Niwiska.
Gmina położona jest w Kotlinie Sandomierskiej, 46% jej powierzchni zajmują lasy. Poza leśnictwem rozwija się tu rolnictwo, mimo tego że nie ma tu dobrych warunków do produkcji rolnej. W gminie nie ma większych zakładów przemysłowych. Cały obszar gminy znajduje się w Mielecko-Kolbuszowsko-Głogowskiego Obszarze Chronionego Krajobrazu.
Według danych z 31 grudnia 2021 r. gminę zamieszkiwało 6058 osób.
Położenie Gmina znajduje się w południowo-zachodniej części powiatu kolbuszowskiego. Graniczy z gminami: Cmolas, Kolbuszowa (powiat kolbuszowski) Ostrów, Sędziszów Małopolski (powiat ropczycko-sędziszowski) Przecław, Mielec (powiat mielecki)
Niwiska, które są siedzibą gminy oddalone są o ok. 10 km od Kolbuszowej i o ok. 20 km od Mielca, Sędziszowa Małopolskiego oraz Ropczyc.
Według danych z 2019 roku gmina Niwiska ma obszar 95 km².
Gmina położona jest w makroregionie Kotliny Sandomierskiej, na pograniczu mezoregionów Płaskowyżu Kolbuszowskiego i Równiny Tarnobrzeskiej.
Środowisko naturalne thumb|Dąb szypułkowy w Leszczach 46% obszaru gminy Niwiska zajmują lasy. Podstawowym typem siedliskowym lasów jest bór mieszany świeży, choć występuje też bór świeży i las mieszany. Na terenie gminy rosną rośliny objęte ochorną ścisłą i częściową.
Cały obszar gminy wchodzi w skład Mielecko-Kolbuszowsko-Głogowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, a północno-zachodnia część miejscowości Przyłęk znajduje się na obszarze obszaru specjalnej ochrony ptaków Puszcza Sandomierska (PLB180005).
Na terenie gminy znajdują się 4 użytki ekologiczne położone w lasach oraz 5 pomników przyrody. Wszystkie pomniki przyrody to drzewa: trzy dęby szypułkowe tworzące razem pomnik przy południowej granicy parku w Niwiskach, dąb szypułkowy Ais przy drodze z Blizny do Przedborza, dąb szypułkowy na skraju niewielkiego zagajnika sosnowego w Niwiskach, dziuplasta lipa szerokolistna w Niwiskach oraz dwie kolejne lipy szerokolistne w Przyłęku.
W gminie występują gleby bielicowe, pseudobielicowe i brunatne. Dominują gleby V i VI klasy.
Na terenie gminy istnieją złoża gazu ziemnego, kruszyw i piasku. Historia W XIX wieku okolice Niwisk znajdowały się w powiecie kolbuszowskim, który wchodził w skład Królestwa Galicji i Lodomerii. Po 1866 roku w okolicach Niwisk istniało 5 gmin wiejskich.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę tereny dzisiejszej gminy znalazły się w powiecie kolbuszowskim, który w sierpniu 1919 wszedł w skład województwa lwowskiego. W 1934 roku utworzono gminę Kolbuszowa Dolna, w której skład weszły m.in. gminy wiejskie z okolicy Niwisk..
W 1939 roku gmina Kolbuszowa Dolna weszła w skład powiatu rzeszowskiego należącego do dystryktu krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa.
Po zakończeniu II wojny światowej gmina weszła w skład województwa rzeszowskiego. Formalnie gminę Kolbuszowa Dolna przemianowano na gminę Niwiska w 1949, choć de facto gminę Kolbuszowa Dolna zniesiono w 1942 roku, a gminę Niwiska utworzono w 1944 roku.
Gmina funkcjonowała do końca 1954 roku, kiedy to w jej miejsce powołano gromady Niwiska, Siedlanka oraz ZapoleUchwała Nr 23/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu kolbuszowskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 18 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 41). (którą zniesiono w 1960 roku, a jej obszar włączono w skład gromady NiwiskaUchwała Nr 10/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie łączenia, zniesienia i tworzenia gromad, zmiany granic oraz przeniesienia niektórych siedzib gromadzkich rad narodowych w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 26 listopada 1959 r., Nr. 8, Poz. 78).). Gromady zlikwidowano w 1973 roku, w ich miejsce reaktywowano gminę Niwiska.
W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie rzeszowskim.
Demografia Ludność gminy Niwiska w poszczególnych latach:
Ludność gminy Niwiska w latach 1995–2021:
690x480px|Populacja gminy Niwiska w latach 1996–2021
Piramida wieku mieszkańców gminy Niwiska (2020):
690x480px|Piramida wieku mieszkańców gminy Niwiska (2020)
Miejscowości
Miejscowości podstawowe oraz ich integralne części w administracji gminy Niwiska, z wyrażeniem ich położenia geograficznego.Identyfikator SIMC Nazwa miejscowości Rodzaj miejscowości Miejscowość podstawowa Położenie geograficznenie nadano Dębrzyna nieoficjalna część wsi Niwiska 0657326 Dolny Przyłęk część wsi Przyłęk nie nadano Folus nieoficjalna część wsi Niwiska nie nadano Gaik nieoficjalna część wsi Niwiska 0657131 Góra część wsi Kosowy 0657332 Górny Przyłęk część wsi Przyłęk 0657361 Grobla część wsi Trześń 0657065 Hucina wieś 0657094 Hucisko wieś 0657148 Kocia Wola część wsi Kosowy 0657243 Koniec część wsi Niwiska 0657125 Kosowy wieś 0657208 Leszcze wieś 0657390 Lipny Bór przysiółek wsi Zapole 0657183 Ługnica przysiółek wsi Kosowy nie nadano Majdan nieoficjalna część wsi Trześń 0657220 Niwiska wieś 0657295 Okrąglica przysiółek wsi Niwiska 0657154 Owsianka część wsi Kosowy 0657250 Podhucie część wsi Niwiska 0657266 Podkościele część wsi Niwiska nie nadano Poręby nieoficjalna część wsi Hucina 0657208 Poręby Huciskie część wsi Leszcze 0657160 Półanki część wsi Kosowy 0657310 Przyłęk wieś 0657094 Pustki część wsi Hucisko 0657349 Siedlanka wieś 0657071 Staszówka część wsi Hucina 0657177 Świerczyny część wsi Kosowy 0657355 Trześń wieś 0657303 Uwrocie przysiółek wsi Niwiska nie nadano Wrażniówka nieoficjalna osada wsi Niwiska nie nadano Za Lasem nieoficjalna część wsi Zapole 0657272 Zadwórz część wsi Niwiska nie nadano Zagórze nieoficjalna część wsi Hucisko nie nadano Zagrody nieoficjalna część wsi Niwiska 0657378 Zagrody część wsi Trześń 0657119 Zalesie część wsi Hucisko 0657289 Załuże część wsi Niwiska 0657384 Zapole wieś 0657088 Żabiniec przysiółek wsi Hucina Źródła: thumb|Pola uprawne w Hucinie thumb|Gospodarstwo agroturystyczne w Trześni Gospodarka W 2019 roku na terenie gminy Niwiska zarejestrowanych było 377 podmiotów gospodarczych, a bezrobocie wynosiło 3,5%.
Przez teren gminy przebiegają dwa szlaki turystyczne PTTK.
W Trześni znajduje się jedyne w gminie gospodarstwo agroturystyczne.
Rolnictwo i leśnictwo Gmina nie ma dobrych warunków do produkcji rolnej, choć istnieją dogodne warunki dla rozwoju rolnictwa ekologicznego. W 2019 roku na terenie gminy zarejestrowanych było 14 podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w sektorze rolniczym. W 2010 roku w gminie działało 1904 gospodarstw, a najwięcej z nich miało powierzchnię od 1 do 5 hektarów.
W gminie znajdują się siedziby trzech leśnictw: Przyłęk i Niwiska (Nadleśnictwo Tuszyma) oraz Szydłowiec (Nadleśnictwo Mielec). Wschodnia część gminy znajduje się w obrębie Nadleśnictwa Kolbuszowa, zachodnia w obrębie Nadleśnictwo Tuszyma, a północna – Nadleśnictwa Mielec (wszystkie podlegają Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie).
Produkcja, przemysł i budownictwo W 2014 roku największy zakład produkcyjny na terenie gminy zajmował się obróbką kamienia, a jego siedziba mieściła się w Przyłęku. Oprócz tego w Niwiskach funkcjonowała Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” prowadząca piekarnię oraz spółdzielnia kółek rolniczych.
W gminie nie ma większych zakładów przemysłowych. W 2019 roku zarejestrowanych było 52 podmiotów gospodarczych działających w sektorze przemysłowym i 118 w sektorze budowlanym.
Zabytki thumb|Kościół św. Mikołaja w NiwiskachNa terenie gminy znajdują się następujące obiekty figurujące w rejestrze zabytków nieruchomych: Kościół św. Mikołaja w Niwiskach (wraz z dzwonnicą oraz murem oporowym i ogrodzeniem), Kaplica cmentarna Wniebowstąpienia Pana Jezusa w Niwiskach, zespół dworski w Niwiskach (dwór, oficyna, spichlerz, kapliczka, park z aleją dojazdową)
Ponadto w gminnej ewidencji zabytków objętych ochroną jest 20 obiektów.
Na terenie gminy znajduje się 60 stanowisk archeologicznych.
Infrastruktura thumb|Droga wojewódzka nr 875 w Siedlance thumb|Oczyszczalnia ścieków w Trześni
Transport Na terenie gminy przebiega droga wojewódzka nr 875, 9 dróg powiatowych oraz 27 dróg gminnych. Najbliższe stacje kolejowe znajdują się w Kolbuszowej (13 km) i Sędziszowie Małopolskim (20 km), natomiast najbliższy port lotniczy w Rzeszowie-Jasionce (40 km).
Infrastruktura techniczna Energia elektryczna na terenie gminy dostarczana jest przez rzeszowski oddział PGE Dystrybucja S.A. za pomocą sieci wysokiego, średniego i niskiego napięcia.
Przez Siedlankę i Kosowy biegnie lina energetyczna sieci najwyższego napięcia 400 kV Rzeszów-Połaniec.
W 2012 roku w Przyłęku powstała elektrownia wiatrowa, której wydajność była wówczas szacowana na 100 kW.
W 2020 roku długość czynnej sieci gazowej wynosiła 119 km, natomiast w 2012 roku istniało 1167 czynnych przyłączy.
W 2020 roku na terenie gminy znajdowała się sieć wodociągowa o długości 97,3 km (a 5,4 km w trakcie realizacji) oraz miała 66 km przyłączy. Istnieją dwa ujęcia wody ulokowane w Przyłęku i Niwiskach.
Sieć kanalizacyjna w 2020 roku miała długość 152,16 km oraz miała 12,3 km przyłączy. Od 2004 roku w Trześni działa mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków, która ma przepustowość 550 m³/dobę.
W gminie istnieje Zakład Usług Komunalnych, na którego terenie zlokalizowano Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Niesegregowane odpady trafiają na składowisko odpadów w Kozodrzy, a pozostałe do sortowni i zakładów przetwarzania. Bezpieczeństwo thumb|Remiza strażacka w Hucinie Na terenie gminy jednostki ochotniczej straży pożarnej działają w Niwiskach, Hucinie, Przyłęku, Kosowach, Siedlance, Trześni, Hucisku, Leszczach i Zapolu. Jednostki w Niwiskach i Siedlance włączono do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.
Służbę na terenie gminy pełnią dzielnicowi Komendy Powiatowej Policji w Kolbuszowej z następujących rejonów: rejon wiejski nr 8 (Hucina, Kosowy, Przyłęk, Siedlanka) rejon wiejski nr 9 (Hucisko, Leszcze, Niwiska, Trześń, Zapole)
Do października 2012 roku w Niwiskach działał posterunek policji. thumb|Gminny Ośrodek Zdrowia oraz apteka w Niwiskach
Opieka zdrowotna i społeczna Na terenie gminy funkcjonuje Gminny Ośrodek Zdrowia w Niwiskach, niepubliczny POZ w Siedlance, apteka, punkt apteczny, gabinet stomatologiczny, ośrodek rehabilitacji i gabinet fizjoterapii.
W Niwiskach działa dzienny dom Senior-WIGOR, który rozpoczął działalność w kwietniu 2016 roku.
Edukacja W roku szkolnym 2019/20 w szkołach podstawowych znajdujących się na terenie gminy naukę pobierało 461 uczniów, a w placówkach wychowania przedszkolnego przebywało 191 dzieci.
Według stanu na rok szkolny 2020/21 w gminie Niwiska funkcjonowały: Szkoły podstawowe thumb|Szkoła Podstawowa im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Hucisku Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II w Hucinie, Szkoła Podstawowa im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Hucisku, Szkoła Podstawowa im. ks. Jerzego Popiełuszki w Kosowach, Szkoła Podstawowa im. św. Królowej Jadwigi w Niwiskach, Szkoła Podstawowa w Przyłęku Szkoła Podstawowa im. bł. Karoliny Kózkówny w Siedlance, Szkoła Podstawowa im. św. Jana Bosko w Trześni. thumb|Żłobek Chatka Puchatka w Siedlance
Przedszkola i punkty przedszkolne Punkt Przedszkolny Domowe Przedszkole w Przyłęku, Punkt Przedszkolny Wesoły Promyk w Siedlance, Punkt Przedszkolny Słoneczko w Kosowach, Punkt Przedszkolny Kolorowe Kredki w Niwiskach, Punkt Przedszkolny Elemelek w Trześni, Niepubliczne Przedszkole Kraina Radości w Hucinie.
Żłobki Żłobek Chatka Puchatka w Siedlance.