Paweł Hulka-Laskowski, właśc. Paweł Hulka, swoje prace sygnował także jako Paweł Laskowski ps. T. Gruda, Sylwester Prałacik (ur. 25 czerwca 1881 w Żyrardowie, zm. 29 października 1946 w Cieszynie) – polski pisarz i tłumacz; działacz i publicysta (społeczny, lecz przede wszystkim religijny – był ewangelikiem reformowanym), wolnomyśliciel.
Życiorys
Urodził się w protestanckiej, wywodzącej się z czeskich emigrantów, rodzinie robotniczej Józefa Hulki i Elżbiety z Howorków, pracowników Fabryki Wyrobów Lnianych. Po ukończeniu w 1892 szkoły fabrycznej rozpoczął pracę jako goniec i pomocnik rachmistrza w kantorze tkalni. Zadebiutował w 1901 tłumaczeniem nowelki Svatopluka Čecha Jastrząb contra Hordliczka, zamieszczonym na łamach „Tygodnika Ilustrowanego”. Dzięki pomocy Karola Dittricha jr (współwłaściciela żyrardowskich zakładów włókienniczych) w latach 1903–1908 studiował filozofię, religioznawstwo i teologię na Uniwersytecie w Heidelbergu. Po studiach, z żoną Kazimierą i córką Elżbietą, zamieszkał w Grodzisku Mazowieckim. W czerwcu 1910 oboje zostali aresztowani pod zarzutem współudziału w zamachu na komendanta carskiej żandarmerii i umieszczeni na Pawiaku. Po zwolnieniu z więzienia przeprowadzili się do Żyrardowa. Przed I wojną światową publikował w pismach: „Sfinks”, „Bluszcz”, „Echo Literacko-Artystyczne” i „Myśl Niepodległa”. W 1915 współtworzył „Klub Robotniczy” zajmujący się działalnością oświatową w środowisku robotników. W stowarzyszeniu „Samokształcenie” wykładał historię cywilizacji. Potem został prelegentem Polskiej Macierzy SzkolnejPaweł Tomczyk (PAP), 140 lat temu urodził się Paweł Hulka-Laskowski 25.06.2021 [dostęp 2025-07-30]..
W lutym 1920 wyjechał do Pragi, gdzie przez trzy miesiące był attaché prasowym w Polskim Poselstwie. W 1921 wspólnie z żoną zaczął wydawać niezależne „Echo Żyrardowskie”, które było pierwszą gazetą w Żyrardowie. W dwudziestoleciu międzywojennym pisał do wielu czasopism, w tym do ewangelickiego pisma „Jednota”, od 1924 stale współpracował z „Wiadomościami Literackimi”. Działał w Polskim Związku Myśli Wolnej. Publikował artykuły w organie prasowym PZMW „Wolnomyślicielu Polskim”.
Podczas okupacji niemieckiej, w 1940 został aresztowany przez gestapo i osadzony na Pawiaku, z którego dzięki staraniom rodziny i przyjaciół został zwolniony.
Po zakończeniu II wojny światowej przeniósł się na Śląsk Cieszyński, zamieszkał w Wiśle, a wkrótce potem do Cieszyna.
Tłumaczył na polski utwory takich autorów jak: Karel Čapek, Božena Němcová, Jonathan Swift, James Fenimore Cooper, Dmitrij Mereżkowski, Ernst Kretschmer, Emil Ludwig, Roger Martin du Gard. Jednak najbardziej jest znany z przekładu Przygód dobrego wojaka Szwejka Jaroslava Haška.
W 1945 otrzymał Nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki za całą działalność literacką.
Zmarł na wylew krwi do mózgu w cieszyńskim szpitalu. Został pochowany na cmentarzu ewangelickim w Cieszynie.
Twórczość thumb|200px|„Gabinet Pisarza Pawła Hulki Laskowskiego” w Żyrardowie Twórca religii Iranu Zaratustra i jego nauka (1912) Porucznik Regier (1927) Matka Jezusa, matki bogów, królowe niebios, Warszawa: Nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Bez Dogmatu” (1928) Mój Żyrardów. Z dziejów polskiego miasta i z życia pisarza (1934, wyd. II „Czytelnik” 1958, seria: „Biblioteka Dwudziestolecia”) Śląsk za Olzą (1938) Pięć wieków herezji. Wypisy z literatury polskiej, Warszawa: Spółka Księgarsko-Wydawnicza „Słowo” (1939) Księżyc nad Cieszynem (1946) Rebarbaryzacja szpitala podczas wojny. Drukarnia Wojewódzka, Katowice 1946. s. 13.
Upamiętnienie
15 maja 1966 r. na budynku przy obecnej ulicy Gabriela Narutowicza 34 umieszczono tablicę o treści:
W jego mieszkaniu w 1991 r. został otwarty Gabinet Pisarza Pawła Hulki-Laskowskiego. W grudniu 1996 r., z okazji 80-lecia praw miejskich, Rady Miejska Żyrardowa nadała pisarzowi tytuł Zasłużonego dla miasta ŻyrardowaUzasadnienie do Uchwały Nr XLVI/332/14 Rady Miasta Żyrardowa z dnia 22 maja 2014 r. w sprawie ustanowienia tytułu „Honorowy Obywatel Miasta Żyrardowa”., zaś lata 2001 i 2011 (w 130. rocznicę urodzin i 65 rocznicę śmierci pisarza) władze Żyrardowa ogłosiły Rokiem Pawła Hulki-LaskowskiegoRada Miasta Żyrardowa, Uchwałą Nr V/30/11 z dnia 27 stycznia 2011 r., ustanowiła rok 2011 „Rokiem Pawła Hulki-Laskowskiego w Żyrardowie”..
W dniach 20–30 maja 2015 r. zorganizowano w Łodzi poświęcone mu sympozjum naukowe, z którego referaty opublikowano w Paweł Hulka-Laskowski. Pisarz, religioznawca, bibliofil i pedagog. Materiały z konferencji odbytej w Łodzi 20–30 maja 2015 rokuPraca pod red. Rafała Marcina Leszczyńskiego, Wydawnictwo Naukowe Towarzystwa Pedagogiki Filozoficznej „Chowanna”, Łódź 2016, ..
Poświęcono mu także monografię: Rafał Marcin Leszczyński, Agnieszka T. Tys, Paweł Hulka-Laskowski w kręgu ewangelickiej teologii liberalnej, Wydawnictwo Naukowe Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, Warszawa 2025, ss. 288, .
Przypisy
Bibliografia
Gabinet Pisarza Pawła Hulki-Laskowskiego Paweł Hulka-Laskowski – biografia pisarza Paweł Hulka-Laskowski – zbiór prac pisarza Publikacje Pawła Hulki-Laskowskiego w serwisie Polona.pl
Linki zewnętrzne Paweł Hulka-Laskowski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-01-23] Paweł Hulka-Laskowski – Matka Jezusa, matki bogów, królowe niebios (1928)
Kategoria:Honorowi obywatele Żyrardowa Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Żyrardowie Kategoria:Ludzie związani z kalwinizmem w Polsce Kategoria:Pisarze Młodej Polski Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelickim przy ul. Bielskiej w Cieszynie Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy tłumacze literatury czeskiej Kategoria:Radni Żyrardowa (II Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1946