thumb|Komórki gromadzące wodę u przypołudnika kryształkowego Przypołudnik, kryształka (Mesembryanthemum L.) – rodzaj roślin należący do rodziny pryszczyrnicowatych (przypołudnikowatych). Obejmuje 106 gatunków. Rośliny te występują w Afryce Południowej oraz w basenie Morza Śródziemnego, na Wyspach Kanaryjskich i w południowo-zachodniej Azji po Iran i Oman na wschodzie. W szerszym ujęciu systematycznym należą tu także gatunki z zachodniej części Ameryki Południowej i z Australii. Jako rośliny introdukowane rosną w Ameryce Północnej i Południowej, w Australii i Nowej Zelandii, w Azji Środkowej i Europie Zachodniej. Wiele gatunków pokrytych jest komórkami magazynującymi wodę, co nadaje im charakterystyczny wygląd (zdają się być pokryte kroplami wody błyszącymi jak kryształki lodu).

Gatunki z tego rodzaju są rzadziej uprawiane jako ozdobne niż inne z rodziny, ale są użytkowane jako warzywa, a ich tolerancja gleb zasolonych i suchych, sprawia, że ich użyteczność i perspektywiczne znaczenie jest bardzo duże.

Morfologia thumb|Mesembryanthemum nodiflorum thumb|Mesembryanthemum cordifolium (Aptenia cordifolia) Pokrój Wiele gatunków to rośliny jednoroczne, zamierające po owocowaniu, ale należą tu też długowieczne byliny i nawet krzewy do 3 m wysokości. W przypadku części bylin ich pędy nadziemne zamierają, a organem przetrwalnym są spichrzowe korzenie. Często są to rośliny o silnym wzroście, wzniesione, podnoszące się lub płożące. Liście Często rozetowe, u nasady pędu często naprzeciwległe, wyżej zwykle skrętoległe. Obłe, ale też często spłaszczone, kształtu trójkątnego, o brzegach falistych. Często sezonowe. Kwiaty Często liczne, rzadziej pojedyncze, zwykle okazałe. Kielich 5-działkowy. Płatki korony bardzo liczne, wąskie, białe, różowe lub żółte, u samej nasady zrośnięte w krótką rurkę. Często tworzą formy pośrednie przechodząc w prątniczki i w końcu w pręciki. Zalążnia wpół dolna do dolnej. Owoce Torebka podzielona na 4–5 komór.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny pryszczyrnicowatych Aizoaceae, w obrębie której zaliczany jest do monotypowej podrodziny Mesembryanthemoideae, w niektórych ujęciach rozbijany jest na jeszcze 10 innych rodzajów. Dawniej rodzaj ujmowany był bardzo szeroko – należało tu ok. 2,5 tys. gatunków wyodrębnianych w bardzo liczne rodzaje, aczkolwiek w niektórych współczesnych ujęciach część z nich ponownie jest tu włączanych (np. Aptenia, Phyllobolus, Psilocaulon).

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Pryszczyrnicowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza