Stefan Pomarański

thumb|Podporucznicy legioniści Zygmunt Żarski-Radoński i Stefan Pomarański thumb|Stefan Pomarański (drugi od lewej) podczas odczytu na temat „Dusza wielkiej wojny w powieści” (21 stycznia 1932). W środku ppłk Zygmunt Cšadek, po jego prawej stronie, w cywilnym ubraniu, pisarz Cezary Jellenta, a obok płk Israfił-Bej thumb|Rondo Braci Pomarańskich w Zamościu Stefan Pomarański ps. „Borowicz”, „Michał Zawisza”, „Roszko”, „Nowaczyński” (ur. 7 września 1893 w Warszawie, zm. 15 grudnia 1944 we Flossenbürgu) – major piechoty Wojska Polskiego, historyk, instruktor skautowy i harcerski.

Życiorys Urodził się 7 września 1893 w Warszawie, w rodzinie Józefa i Marii z Doranttów. Był starszym bratem Józefa Pomarańskiego (1896–1942) i Zygmunta Pomarańskiego (1898–1941), legionistów, oficerów Wojska Polskiego, zamordowanych w obozie koncentracyjnym Auschwitz.

Uczęszczał do gimnazjum rządowego w Zamościu, po strajku szkolnym w gimnazjum polskim Edwarda Świecimskiego, następnie Gimnazjum Mariana Rychłowskiego w Warszawie, w którym w 1914 zdał maturę. Działalność niepodległościową rozpoczął w Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. W 1912 wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich, gdzie przybrał pseudonim „Borowicz”. Od sierpnia 1914 razem z bratem Zygmuntem w Legionach Polskich. 6 sierpnia 1914 wymaszerował z Krakowa w składzie 2 plutonu 1 kompanii kadrowej (brat służył w 3 plutonie). W maju 1915 ranny pod Tarłowem. We wrześniu 1915 oddelegowany do Polskiej Organizacji Wojskowej. Był m.in. dowódcą warszawskiego okręgu miejskiego i dowódcą szkoły podchorążych w Warszawie. Był pracownikiem Biura Komisji do Spraw Jeńców Tymczasowej Rady StanuWłodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 221.. W lipcu 1917 aresztowany przez władze niemieckie, zbiegł z obozu internowanych w Szczypiornie. Następnie przebywał w Zamościu, gdzie wraz z braćmi Zygmuntem i Józefem założył Księgarnię Polską i wydawał czasopismo „Kronika Powiatu Zamojskiego” (od 1919 „Teka Zamojska”). W czasie wojny bolszewickiej był komendantem Kwatery Głównej Sztabu Ścisłego Naczelnego Wodza, przygotowywał komunikaty prasowe Sztabu Generalnego.

Ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie potem pracował naukowo (zajmował się głównie historią powstania styczniowego i Legionów Polskich, m.in. zbadał i ogłosił drukiem akta komisji śledczej w sprawie Romualda Traugutta i napisał historię 36 pp LA). W 1922 uzyskał doktorat na UW (uzyskanie tytułu doktora filozofii ogłoszono w 1934). Był pomocnikiem referenta w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, po czym został zwolniony z dniem 30 czerwca 1922 na własną prośbę i przeszedł do pracy w Archiwum Akt Dawnych

W 1928 wrócił do czynnej służby wojskowej, był dowódcą kompanii 36 pułku piechoty. Z dniem 1 kwietnia 1935 został przydzielony do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na sześciomiesięczną praktykę. 27 czerwca 1935 został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 80. lokatą w korpusie oficerów piechoty. We wrześniu tego roku został przeniesiony w stan spoczynku.

Po wybuchu II wojny światowej walczył w obronie Lwowa, następnie internowany na Węgrzech działał w konspiracji. Aresztowany przez Gestapo, został zamordowany w obozie koncentracyjnym Flossenbürg 15 grudnia 1944 roku.

Jego dziećmi byli: Przemysław (poległ w wojnie obronnej Polski 1939 roku), Leszek (zginął w powstaniu warszawskim), Sława (zm. 2015), Mirosław (zm. 1989) i Wanda (zm. 2010).

W 2011, z inicjatywy Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Oddział Zamość, rondo przed kościołem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Zamościu otrzymało nazwę „ronda Braci Pomarańskich” dla upamiętnienia trzech braci: Stefana, Zygmunta i Józefa.

Skauting W sierpniu 1911 Stefan Pomarański zorganizował wraz z Alojzym Pawełkiem pierwszą w Warszawie męską drużynę skautów. Działała ona w konspiracji przy polskim prywatnym Gimnazjum Mariana Rychłowskiego na ul. Smolnej Dolnej 4, a jej patronem był Romuald Traugutt; w późniejszym okresie przyjęła nazwę 1 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarna Jedynka”. Konspiracyjna działalność skautów na terenie gimnazjum była możliwa, ponieważ właściciel, a zarazem dyrektor szkoły Marian Rychłowski, dawny zesłaniec polityczny i patriota, uważał, że program ćwiczeń skautowych przygotuje polską młodzież do walki o niepodległość, gdy weźmie ona udział z bronią w ręku w zbliżającej się wojnie światowej.

Z chwilą wybuchu I wojny światowej obaj założyciele i kilku innych skautów 1WDH przekradli się przez granicę zaborów i walczyli w Legionach. W 1916 Stefan Pomarański stanął na czele Polskiej Organizacji Skautowej, brał udział w zjednoczeniu polskiego ruchu skautowego i utworzeniu Związku Harcerstwa Polskiego.

Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości (20 stycznia 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 632 „za zasługi na polu pracy niepodległościowej”. Krzyż Walecznych (pięciokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 16 marca 1934 „za zasługi na polu pracy społecznej”., 25 lutego 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej”.) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Srebrny Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937) „za wybitną działalność wydawniczą w dziedzinie literatury pięknej i zasługi na polu księgarstwa”. Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Pamiątkowa „Pierwszej Kadrowej” Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych. Order Palm Akademickich (Francja) 28 lutego 1938 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości ponownie rozpatrzył jego wniosek, lecz Krzyża Niepodległości z Mieczami nie przyznał.. Był również przedstawiony do odznaczenia Orderem Virtuti Militari..

Zobacz też Czarna Jedynka i Gromada Włóczęgów Artur Goldman

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Publikacje Stefana Pomarańskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i uczniowie szkoły imienia Tadeusza Reytana w Warszawie Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Harcerze 1. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarna Jedynka” Kategoria:Instruktorzy ZHP Kategoria:Legioniści internowani po kryzysie przysięgowym w Szczypiornie Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (pięciokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Ofiary KL Flossenbürg Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Palm Akademickich Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy skauci Kategoria:Polskie ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żołnierze 1 Kompanii Kadrowej Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani na Węgrzech w czasie II wojny światowej