Andrzej Waksmundzki (ur. 3 października 1910 w Waksmundzie, zm. 7 grudnia 1998 w Lublinie) – polski specjalista w zakresie chemii fizycznej, chromatografii, fizykochemii zjawisk powierzchniowych, technologii światłowodowych, profesor związany z UMCS, naukowiec i nauczyciel akademicki.

Życiorys Okres przed II wojną światową Andrzej Waksmundzki uczęszczał do wiejskiej szkoły powszechnej w Waksmundzie, a następnie do gimnazjum im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu. Po maturze (1930) wstąpił do Wołyńskiej Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii, lecz wkrótce (1931) zdecydował się na rozpoczęcie studiów chemicznych na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tytuł magistra filozofii w zakresie chemii otrzymał w roku 1935, po obronie pracy magisterskiej, wykonanej pod kierunkiem prof. Bogdana Kamieńskiego w Katedrze Chemii Fizycznej i Elektrochemii, po czym został zatrudniony w Katedrze na stanowisku asystenta. Pracę doktorską pt. Wpływ pH na zmiany potencjału i napięcia powierzchniowego roztworów organicznych zasad (promotor: Bogdan Kamieński) obronił w roku 1939, uzyskując stopień doktora filozofii w zakresie chemii.

II wojna światowa W czasie II wojny światowej uniknął aresztowania w ramach „akcji przeciwko profesorom uniwersyteckim” – Sonderaktion Krakau (był asystentem). Po zamknięciu uczelni pracował w Nowym Targu jako nauczyciel w średniej Szkole Handlowej (mieszkając w Ostrowsku). Brał udział w konspiracyjnej działalności Związku Walki Zbrojnej, a później był komendantem powiatowym w Ruchu Oporu Chłopów. Zapewniał łączność Armii Krajowej z zagranicą, organizując należący do trasy przerzutowej do Budapesztu odcinek Nowy Targ-Łapsze (zob. Łapsze Niżne, Łapsze Wyżne). W jego domu w Ostrowsku znajdował się punkt przerzutowy „Karczma”. Został aresztowany w lutym 1942 roku, a następnie – po trzymiesięcznym śledztwie – wywieziony do Auschwitz-Birkenau. Był też więźniem Groß-Rosen, Dyhernfurth i Mauthausen. Pracował m.in. w kamieniołomach i zakładach chemicznych.

Współwięzień, Mieczysław Mołdawa, wspominał:

Więźniowie obozu zostali uwolnieni 5 maja 1945 r. przez Amerykanów.

Okres powojenny Od czerwca 1945 r. ponownie pracował, na dawnym stanowisku, w Katedrze Chemii Fizycznej i Elektrochemii UJ. Wkrótce potem otrzymał – od Henryka Raabego (rektora tworzonego w Lublinie Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej) – propozycję zorganizowania Katedry Chemii Fizycznej na Wydziale Przyrodniczym tej uczelni i objęcia jej kierownictwa, a później również kierownictwa Katedry Chemii Nieorganicznej i Analitycznej na Wydziale Farmaceutycznym Akademii Medycznej. Z Lublinem był związany przez następne lata życia, osiągając kolejne stopnie awansu naukowego i służbowego: w roku 1949 – stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy nt. Właściwości filmów adsorpcyjnych chinoliny i jej metylopochodnych na powierzchni ich wodnych roztworów, w roku 1950 – tytuł profesora nadzwyczajnego, w roku 1960 – tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1969–1970 pracował (jako Visiting professor) w University of British Columbia w Vancouver (Kanada).

Katedrą Chemii Fizycznej na Wydziale Przyrodniczym UMCS kierował przez 35 lat, a Katedrą Chemii Nieorganicznej i Analitycznej na Wydziale Farmaceutycznym AM przez 18 lat. W latach 1957–1961 kierował ponadto Zakładem Chemii Ogólnej na Wydziale Lekarskim AM i w latach 1980–1983 – nową Pracownią Technologii Światłowodów. Pod opieką Andrzeja Waksmundzkiego tytuł magistra uzyskało ponad 500 studentów, a doktorat 43 magistrów. Wielu wychowanków Andrzeja Waksmundzkiego uzyskało później habilitacje i tytuły profesora (według informacji lubelskiego oddziału PAN – 22 doktorów habilitowanych i 17 profesorówLiczba wychowanków Andrzeja Waksmundzkiego, którzy uzyskali stopnie profesora lub habilitacje, prawdopodobnie wzrosła od chwili opublikowania cytowanych danych.). W 1980 r. przeszedł na emeryturę i został zatrudniony w UMCS jako profesor emeritus (½ etatu).

Tematyka badań naukowych thumb|Wnętrze chromatografu gazowego z kolumną kapilarną thumb|Szklane włókna światłowodu(zob. też kabel światłowodowyświatłowód) Zainteresowania naukowe Andrzeja Waksmundzkiego i jego zespołu dotyczyły fizykochemii granicy faz (w tym m.in. chromatografia, adsorpcja, właściwości elektrochemiczne) i technologii wytwarzania światłowodów. Określono m.in. optymalne warunki ekstrakcji słabych kwasów i zasad organicznych na skalę przemysłową, opracowano teoretyczne podstawy adsorpcji z roztworów wieloskładnikowych i określono warunki chromatograficznego rozdziału alkaloidów w różnych roślinach, zastosowano chromatografię gazową do badań energetycznej niejednorodności adsorbentów, opracowano i wdrożono metody przemysłowej produkcji wypełnień do kolumn chromatograficznych z fazami stacjonarnymi o różnej polarności i wypełnień do chromatografii adsorpcyjnej oraz metody otrzymywania szklanych i kwarcowych chromatograficznych kolumn kapilarnych. W czasie doskonalenia tych technik zostały zbudowane podstawy technologii wytwarzania światłowodów m.in. dla telekomunikacji. W roku 1979 w Pracowni wytworzono kabel światłowodowy o długości 2,5 km, łączący dwie centrale telefoniczne w Lublinie.

Prowadzone pod kierunkiem Andrzeja Waksmundzkiego fizykochemiczne badania procesów wzbogacania minerałów (np. pomiary potencjałów elektrokinetycznych i kątów zwilżania), wykonywano w celu zastosowania w praktyce. Dotyczyły m.in. procesów przetwarzania fosforytów z Annopola, emulsyjnej flotacji siarki i węgla, termodynamicznych warunków wzbogacania węgli niskoenergetycznych.

Publikacje Andrzej Waksmundzki jest autorem lub współautorem 337 prac naukowych, 53 referatów lub artykułów przeglądowych, 21 patentów, 11 wydawnictw książkowych (monografie, skrypty, podręczniki, m.in.: pierwsza publikacja naukowa – Zależność pomiędzy potencjałem dielektrycznym a stałą dysocjacji zasad organicznych (Roczniki Chemii – później Polish Journal of Chemistry – 1938), Andrzej Waksmundzki, Własności elektrokapilarne roztworów wodnych chinoliny oraz niektórych ich pochodnych w różnych koncentracjach jonów wodorowych (Annales UMCS, 1946), Tomasz Borkowski i współautorzy, red. Janina Opieńska-Blauth, Andrzej Waksmundzki, Marek Kański, Chromatografia (PWN Warszawa 1957), oprac. Andrzej Waksmundzki, Regina Schreiter, Bibliografia prac autorów polskich z zakresu chromatografii i elektroforezy za lata 1947-1964 (Lubelskie Towarzystwo Naukowe–PWN Warszawa 1970), Andrzej Waksmundzki, Jarosław Ościk, Romuald Nasuto, Tomasz Białopiotrowicz, Jan Gawdzik, Zjawiska powierzchniowe zachodzące w glebie (Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1973), oprac. Andrzej Waksmundzki, Regina Schreiter, Bibliografia prac autorów polskich z zakresu chromatografii za lata 1965-1971 (Polska Akademia Nauk, Komitet Chemii Analitycznej, Warszawa, wyd. 2 – 1975), Waksmundzki Andrzej i współautorzy, Zastosowanie chromatografii gazowej w badaniach fizykochemicznych (Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1974). Za szczególnie ważne pozycje tego dorobku są uważane: monografia pt. Chromatografia – praca zbiorowa licząca ponad 1000 stron, wydana w roku 1957), Podręcznik do ćwiczeń z chemii fizycznej (współautorstwo, wydania: 1952, 1956, 1957), podręcznik Chemia Fizyczna (współautorstwo, wydania: 1962, 1965, 1966).

Ostatni artykuł Andrzeja Waksmundzkiego opublikowano w roku 1998 w czasopiśmie Optical Applicata (temat: Development of investigation in the field of optical fibre technology).

Działalność w stowarzyszeniach Andrzej Waksmundzki był m.in.: przewodniczącym Komisji Chromatograficznej PAN (1978–1980), wiceprzewodniczącym Komitetu Chemii Analitycznej PAN (1978–1980) i Komisji Fizykochemii Powierzchni PAN (1975–1977), wiceprezesem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1960–1964); od 1982 – członkiem honorowym PTCh prezesem lubelskiego oddziału PTCh. Był też członkiem: Chromatographic Disscusion Group (Londyn), International Society for Optical Engineering (Londyn), Rady Głównej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (1969-76). Przewodniczył Radom Naukowym Instytutu Agrofizyki PAN w Lublinie (1972–1978) i Instytutu Przeróbki Surowców Mineralnych AGH w Krakowie (1975–1977). Był koordynatorem centralnych programów badawczych.

Aktywnie działał w Związku Podhalan.

Odznaczenia Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1955)Uchwała Rady Państwa z dnia 27 września 1955 r. o nadaniu odznaczeń państwowych ().. Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Krzyż Armii Krajowej Krzyż Partyzancki Krzyż Oświęcimski zespołowe Nagrody Państwowe II stopnia za prace: z dziedziny chromatografii (1964) z dziedziny światłowodów (1988)

Nagrody i inne wyróżnienia Profesor Andrzej Waksmundzki otrzymał tytuł Doctor honoris causa: UMCS w Lublinie (1985) Akademia Medyczna w Lublinie (1987) Politechnika Łódzka (1989)

Upamiętnienie i wspomnienia O trwałości pamięci o dokonaniach i osobie „Profesora Profesorów” – jak nazwano Profesora Waksmundzkiego w środowisku akademickim Lublina – świadczą m.in.: ufundowanie w 2001 roku przez Komisję Analizy Chromatograficznej i Komisję Analizy Powietrza i Gazów Komitetu Chemii Analitycznej PAN medalu i nagrody im. prof. dr hab. Andrzeja Waksmundzkiego, które są przyznawane corocznie za wybitne osiągnięcia naukowe, nadanie przez Senat UMCS (uchwała z 23 czerwca 1999) nowemu budynkowi „Duża Chemia” (przy pl. Marii Curie-Skłodowskiej: 3) nazwy Collegium Chemicum im. Profesora Andrzeja Waksmundzkiego nadanie w 2017 r. Szkole Podstawowej w Ostrowsku na Podhalu imienia prof. Andrzeja Waksmundzkiego. zorganizowanie sesji naukowej, poświęconej pamięci prof. Andrzeja Waksmundzkiego, w czasie zjazdu PTChem i SITPChem, po której odsłonięto popiersie profesora, wykonane z brązu przez lubelską artystkę plastyczkę, Jolantę Słomianowską; odsłonięcia dokonali: Monika Waksmundzka-Hajnos (córka profesora, UM) i Andrzej Dąbrowski (dziekan Wydziału Chemii UMCS), zorganizowanie Sympozjum Zjawiska Międzyfazowe wczoraj dziś i jutro, poświęconego pamięci Profesora Andrzeja Waksmundzkiego (data: 1–2 października 2010, miejsce: Wydział Chemii UMCS, organizatorzy: Wydział Chemii UMCS, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Analityki Medycznej UML, Oddział Lubelski PTChem) opracowanie licznych publikacji, dotyczących osoby i dorobku profesora Waksmundzkiego (m.in. przez pracowników UMCS) Wspomnienia wychowanków Andrzeja Waksmundzkiego i jego współpracowników z Katedry Chemii Fizycznej i Zakładu Zjawisk Międzyfazowych na Wydziale Chemii UMCS ilustruje cytat:

Życie prywatne Andrzej Waksmundzki ożenił się z Antoniną z domu Greczek, przyrodnią siostrą Stefana Banacha. Ich córką była Monika Waksmundzka-Hajnos, prof. dr hab. nauk farmaceutycznych.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Chemii Analitycznej PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Łódzkiej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kategoria:Ludzie związani z Ostrowskiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oświęcimskim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Polscy chemicy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Chemii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Więźniowie KL Mauthausen-Gusen Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 1998